Cengkih sebagai rempah dalam masakan adalah selamat untuk kebanyakan orang. Namun, minyak cengkih pekat dan eugenol pada dos tinggi boleh memudaratkan, terutamanya kepada kanak-kanak. Kajian kes dan kajian haiwan menunjukkan risiko kerosakan hati, kerengsaan kulit dan interaksi dengan ubat.
Artikel ini untuk maklumat umum dan bukan pengganti nasihat doktor. Jika berlaku keracunan, dapatkan rawatan kecemasan segera.
Kes Keracunan Kanak-kanak
Seorang kanak-kanak lelaki berumur 15 bulan mengalami kegagalan hati selepas menelan 10 ml minyak cengkih. Beliau pulih selepas rawatan N-asetilsisteina [1].
Kajian yang sama mendapati kemalangan di rumah berkaitan aromaterapi meningkat 14 kali ganda dari 1994 hingga 1999 [1].
Laporan kes lain menyatakan rawatan awal N-asetilsisteina menghasilkan kecederaan hati yang lebih ringan dan singkat [2].
Kesan Dos Tinggi pada Hati
Satu kajian 60 hari ke atas tikus mendapati [3]:
| Dos eugenol | Kesan |
|---|---|
| 10 mg/kg | Dianggap selamat untuk jangka panjang |
| 20 mg/kg | Kerosakan struktur dan fungsi hati |
| 40 mg/kg | Kerosakan struktur dan fungsi hati |
Satu ulasan menyatakan 2.5 mg eugenol sekilogram berat badan dianggap selamat bagi manusia [4].
Kerengsaan Kulit dan Sel
Kajian makmal mendapati minyak cengkih toksik kepada sel kulit manusia pada kepekatan serendah 0.03%, dan sebahagian besar kesan ini disebabkan eugenol [5].
Pendedahan kepada eugenol boleh menyebabkan kerengsaan kulit, radang, ulser, dermatitis atau penyembuhan lambat [6].
Minyak cengkih dikategorikan sebagai perengsa kulit, mata dan saluran pernafasan serta boleh menyebabkan alahan kulit [7].
Siapa Perlu Berhati-hati?
Satu ulasan untuk pengamal kesihatan menyatakan [8]:
Wanita hamil dan menyusu: elakkan kerana kekurangan data keselamatan.
Pengambil ubat pencair darah atau antiplatelet: eugenol menghalang pengumpulan platelet.
Elakkan menghidu asap cengkih.
Status Keselamatan
Eugenol diklasifikasikan sebagai bahan yang secara umumnya diiktiraf selamat (GRAS) oleh WHO [9]. Namun, status ini tidak bermakna minyak cengkih pekat selamat ditelan, seperti yang ditunjukkan oleh kes keracunan kanak-kanak [1].
Panduan Keselamatan
1. Simpan minyak cengkih di tempat tinggi dan jauh daripada kanak-kanak [1].
2. Jangan minum minyak cengkih.
3. Cairkan sebelum disapu pada kulit dan uji pada kawasan kecil dahulu [5].
4. Elakkan jika hamil, menyusu atau mengambil ubat pencair darah [8].
5. Dapatkan rawatan segera jika kanak-kanak tertelan minyak cengkih [2].
Soalan Lazim
Adakah cengkih dalam masakan selamat?
Ya, pada kuantiti biasa dalam masakan. Risiko utama datang daripada minyak pekat [4].
Berapa banyak minyak cengkih yang berbahaya?
Satu kes melibatkan hanya 10 ml pada kanak-kanak [1].
Bolehkah minyak cengkih disapu terus pada kulit?
Ia boleh merengsakan kulit; cairkan dahulu [5][7].
Kesimpulan
Cengkih adalah rempah yang selamat dalam masakan, tetapi minyak cengkih pekat bukan bahan yang boleh diambil sesuka hati. Simpan dengan selamat, gunakan dalam kuantiti kecil, dan rujuk doktor sebelum menggunakannya untuk tujuan perubatan.
Rujukan
[1] S. Janes et al. (2005). Essential oil poisoning: N-acetylcysteine for eugenol-induced hepatic failure and analysis of a national database. European Journal of Pediatrics. DOI: 10.1007/s00431-005-1692-1.
[2] A. Kim et al. (2018). Early Administration of N-acetylcysteine in the Treatment of Clove Oil Ingestion. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition. DOI: 10.1097/mpg.0000000000001988.
[3] R. Carvalho et al. (2022). High doses of eugenol cause structural and functional damage to the rat liver. Life Sciences. DOI: 10.1016/j.lfs.2022.120696.
[4] Magdalena Ulanowska et al. (2021). Biological Properties and Prospects for the Application of Eugenol—A Review. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms22073671.
[5] A. Prashar et al. (2006). Cytotoxicity of clove (Syzygium aromaticum) oil and its major components to human skin cells. Cell Proliferation. DOI: 10.1111/j.1365-2184.2006.00384.x.
[6] Cristina Fuentes et al. (2021). Relevant essential oil components: a minireview on increasing applications and potential toxicity. Toxicology Mechanisms and Methods. DOI: 10.1080/15376516.2021.1940408.
[7] V. Bampidis et al. (2023). Safety and efficacy of feed additives consisting of essential oils derived from the flower buds or the leaves of Syzygium aromaticum (L.) Merr. & L.M. Perry (clove bud oil and clove leaf oils) for all animal species (FEFANA asbl). EFSA Journal. DOI: 10.2903/j.efsa.2023.8183.
[8] N. Martini (2015). Potion or Poison? Cloves. Journal of Primary Health Care. DOI: 10.1071/hc15163.
[9] Negin Tavvabi-Kashani et al. (2024). Pharmacodynamic, pharmacokinetic, toxicity, and recent advances in Eugenol’s potential benefits against natural and chemical noxious agents: A mechanistic review. Toxicon. DOI: 10.1016/j.toxicon.2024.107607.
