Bunga cengkih (Syzygium aromaticum) ialah kuntum bunga kering yang belum kembang. Ia digunakan dalam masakan, ubat tradisional, kosmetik dan industri sejak berabad-abad. Kajian menunjukkan nilai cengkih datang terutamanya daripada eugenol, sebatian fenolik yang memberikan aroma khas serta pelbagai aktiviti biologi.
Artikel ini untuk maklumat umum dan bukan pengganti nasihat doktor.
Asal Usul
Cengkih berasal dari Kepulauan Maluku, Indonesia, dan kini ditanam di banyak negara tropika [1][2]. Indonesia kini menyumbang kira-kira 73% pengeluaran cengkih dunia [3].
Kandungan Utama
| Sebatian | Peratus dalam minyak cengkih | Sumber |
|---|---|---|
| Eugenol | Sekurang-kurangnya 50%, biasanya 70% hingga 85% | [4][5] |
| Eugenil asetat | 10% hingga 15% | [5] |
| Beta-kariofilena | 5% hingga 12% | [5] |
Kuntum cengkih berkualiti mengandungi 15% hingga 20% minyak meruap [5]. Cengkih juga merupakan antara sumber terkaya sebatian fenolik seperti eugenol, eugenil asetat dan asid galik [2].
Aktiviti Biologi yang Dilaporkan
Ulasan saintifik melaporkan aktiviti berikut, kebanyakannya dalam kajian makmal dan haiwan [6][4][1]:
Antioksidan
Antibakteria, antikulat dan antivirus
Anti-radang dan penahan sakit
Bius setempat
Antikanser dalam kajian sel
Satu ulasan menyatakan aktiviti antioksidan dan antimikrob cengkih lebih tinggi daripada banyak buah, sayur dan rempah lain [2].
Kegunaan Tradisional
Cengkih digunakan secara tradisional untuk masalah perut dan usus, selsema, kebersihan mulut, kerosakan gigi dan sebagai penahan sakit [7]. Ia juga digunakan untuk mencegah kerosakan gigi dan bau mulut [5].
Penting: Bukti pada Manusia Masih Terhad
Satu kajian sistematik terkini menekankan masih terdapat jurang dalam bukti klinikal dan keperluan kajian manusia yang standard [8]. Kebanyakan kesan yang dilaporkan datang daripada ekstrak atau minyak pekat, bukan cengkih dalam masakan.
Dos Selamat Eugenol
Satu ulasan menyatakan dos eugenol 2.5 mg sekilogram berat badan dianggap selamat, tetapi kepekatan tinggi boleh menjadi toksik [9]. Untuk orang dewasa 60 kg, ini bersamaan sekitar 150 mg eugenol sehari.
Panduan Penggunaan
1. Gunakan cengkih sebagai rempah dalam masakan seperti biasa.
2. Jangan minum minyak cengkih pekat [9].
3. Simpan minyak cengkih jauh daripada kanak-kanak.
4. Rujuk doktor sebelum mengambil suplemen cengkih, terutamanya jika hamil atau mengambil ubat.
Soalan Lazim
Apakah bahan aktif utama cengkih?
Eugenol, yang membentuk sebahagian besar minyak cengkih [4].
Adakah cengkih tinggi antioksidan?
Ya, ulasan menyatakan aktivitinya lebih tinggi daripada banyak makanan lain [2].
Adakah semua khasiat ini terbukti pada manusia?
Belum. Kebanyakan bukti daripada kajian makmal dan haiwan [8].
Kesimpulan
Bunga cengkih kaya dengan eugenol dan sebatian fenolik yang mempunyai pelbagai aktiviti biologi. Nikmatinya sebagai rempah dalam diet, sambil berhati-hati dengan minyak pekat yang boleh memudaratkan jika disalah guna.
Rujukan
[1] J. Ahamad (2024). Ethnomedicinal and Pharmacological Significance of Syzygium aromaticum (Clove): A Review. Journal of Angiotherapy. DOI: 10.25163/angiotherapy.8109864.
[2] D. Cortés-Rojas et al. (2014). Clove (Syzygium aromaticum): a precious spice. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. DOI: 10.1016/s2221-1691(14)60215-x.
[3] Dudy Nugroho et al. (2026). Agroclimatic Determinants of Clove Production in Indonesia. Journal of Global Sustainable Agriculture. DOI: 10.32502/jgsa.v6i2.1525.
[4] José Nabor Haro-González et al. (2021). Clove Essential Oil (Syzygium aromaticum L. Myrtaceae): Extraction, Chemical Composition, Food Applications, and Essential Bioactivity for Human Health. Molecules. DOI: 10.3390/molecules26216387.
[5] M. A. Ullah et al. (2023). Role of Clove in Human Medical History. SAR Journal of Anatomy and Physiology. DOI: 10.36346/sarjap.2023.v04i02.001.
[6] Gaber El-Saber Batiha et al. (2020). Syzygium aromaticum L. (Myrtaceae): Traditional Uses, Bioactive Chemical Constituents, Pharmacological and Toxicological Activities. Biomolecules. DOI: 10.3390/biom10020202.
[7] V. Maggini et al. (2024). Antimicrobial Activity of Syzygium aromaticum Essential Oil in Human Health Treatment. Molecules. DOI: 10.3390/molecules29050999.
[8] Aditya Jain et al. (2026). Syzygium aromaticum: A Systematic Review of Its Phytochemistry and Pharmacological Applications. Letters in Functional Foods. DOI: 10.2174/0126669390425078260205113815.
[9] Magdalena Ulanowska et al. (2021). Biological Properties and Prospects for the Application of Eugenol—A Review. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms22073671.
