Nasi lemak bungkus, lepat, kuih dan ikan bakar sering dibalut dengan daun pisang. Selain memberi aroma, daun pisang ialah pembungkus biodegradasi. Kajian terkini menunjukkan daun pisang mengandungi antioksidan, dan sedang dibangunkan sebagai bahan pembungkus aktif moden.
Antioksidan dalam Daun Pisang
Satu kajian mendapati daun pisang mempunyai kandungan fenolik yang tinggi (86.28 mg GAE/100 g). Ikan yang dikukus berbalut daun pisang mempunyai kandungan fenolik dan aktiviti antioksidan lebih tinggi berbanding tanpa balutan [1].
Varieti Terbaik untuk Pembungkus
Di Indonesia, daun pisang klutuk (Musa balbisiana) paling banyak digunakan kerana paling lebar dan tahan. Daun dari tangkai ketiga mempunyai sifat mekanikal, warna dan antioksidan terbaik untuk pembungkus makanan [2].
Perbandingan dengan Plastik
Satu kajian tapai pulut membandingkan bekas plastik, daun pisang dan daun getah [3]:
Setiap pembungkus menghasilkan tapai dengan ciri berbeza, contohnya plastik mengekalkan lebih banyak kelembapan.
Daun getah menghasilkan kandungan fenolik tertinggi.
Penerimaan keseluruhan pengguna adalah serupa bagi ketiga-tiga pembungkus.
Aktiviti Antimikrob
Satu kajian daun tradisional Thailand mendapati ekstrak daun Musa balbisiana mempunyai kandungan fenolik dan aktiviti antioksidan lebih rendah berbanding daun teratai dan nipah, dengan aktiviti antimikrob yang sedikit terhadap B. cereus dan E. coli [4]. Ini menunjukkan daun pisang lebih berperanan sebagai pembalut fizikal berbanding pengawet.
Memanjangkan Hayat Daun
Daun pisang cepat layu selepas dipotong. Satu kajian mendapati rawatan asid askorbik dan BAP 1% dengan simpanan sejuk 5°C memanjangkan hayat daun sehingga 16.5 hari, berbanding 4.3 hari tanpa rawatan pada suhu bilik [5].
Pembungkus Aktif Moden
Ekstrak daun pisang klutuk ditambah ke dalam filem metilselulosa sebagai antioksidan [6].
Filem selulosa daripada batang pisang dicampur fenolik daripada daun pisang untuk kegunaan pembalut luka dan pembungkus makanan [7].
Ulasan menyatakan bahagian pokok pisang berpotensi dijadikan bahan bio-pembungkus untuk makanan mudah rosak [8].
Peluang Perniagaan
1. Bekalan daun pisang kepada gerai makanan, katering dan pengusaha kuih.
2. Pinggan dan bekas daun pisang sebagai pengganti polistirena.
3. Simpanan sejuk untuk memanjangkan hayat daun dan meluaskan pasaran [5].
Panduan Penggunaan
1. Pilih daun yang lebar dan tidak koyak, contohnya pisang klutuk [2].
2. Layur daun di atas api untuk melembutkan dan memudahkan lipatan.
3. Basuh dan lap sebelum digunakan.
4. Simpan dalam peti sejuk jika tidak digunakan segera [5].
Soalan Lazim
Adakah daun pisang menambah antioksidan pada makanan?
Satu kajian mendapati ikan berbalut daun pisang mempunyai antioksidan lebih tinggi [1].
Daun pisang mana paling sesuai?
Daun pisang klutuk paling lebar dan tahan [2].
Berapa lama daun pisang boleh disimpan?
Dengan rawatan dan simpanan sejuk, sehingga 16.5 hari [5].
Kesimpulan
Daun pisang ialah pembungkus tradisional yang mesra alam dan menambah aroma serta antioksidan pada makanan. Dengan teknik simpanan yang betul dan inovasi pembungkus aktif, ia berpotensi menjadi alternatif kepada plastik sekali guna.
Rujukan
[1] Jiwon Go et al. (2024). Effect of banana leaf wrapping on the antioxidant compounds and activities of steamed brown croaker. Korean Journal of Food Science and Technology. DOI: 10.9721/kjfst.2024.56.6.692.
[2] Safinta Nurindra Rahmadhia (2020). Physicochemical Properties of Klutuk banana Leaves (Musa balbisiana Colla) Susu and Wulung Cultivars with its Potential as Antioxidant. Journal of Agri-Food Science and Technology. DOI: 10.12928/jafost.v1i1.1942.
[3] Habiba AbuBakar et al. (2026). Comparative effects of plastic, banana-leaf and rubber-leaf packaging on the physicochemical, antioxidant, sensory and untargeted chemical profiles of fermented glutinous rice (tapai). Journal of the Science of Food and Agriculture. DOI: 10.1002/jsfa.71081.
[4] Wisuwat Thongphichai et al. (2023). Antimicrobial Activity against Foodborne Pathogens and Antioxidant Activity of Plant Leaves Traditionally Used as Food Packaging. Foods. DOI: 10.3390/foods12122409.
[5] S. Geethanjali et al. (2026). Post-harvest strategies to enhance storage life and quality of banana leaves (Musa spp.) intended for eco-friendly food packaging applications. Plant Science Today. DOI: 10.14719/pst.16276.
[6] Safinta Nurindra Rahmadhia et al. (2019). Ekstrak Daun Pisang Klutuk (Musa balbisiana Colla) sebagai Bahan Tambahan pada Pembuatan Kemasan Aktif berbasis Methyl Cellulose. CHEMICA: Jurnal Teknik Kimia. DOI: 10.26555/chemica.v6i1.13724.
[7] R. Nascimento et al. (2021). Rendering Banana Plant Residues into a Potentially Commercial Byproduct by Doping Cellulose Films with Phenolic Compounds. Polymers. DOI: 10.3390/polym13050843.
[8] H. Mostafa (2021). Banana plant as a source of valuable antimicrobial compounds and its current applications in the food sector. Journal of Food Science. DOI: 10.1111/1750-3841.15854.
