Pengenalan
Racun perosak digunakan secara meluas dalam pengeluaran buah, termasuk di kawasan tropika, dan sisanya boleh kekal pada permukaan buah sehingga sampai kepada pengguna (pengetahuan am). Ramai pengguna di Malaysia merendam buah dalam air garam, cuka atau soda penaik sebelum dimakan (pengetahuan am). Persoalannya, kaedah mana yang benar-benar berkesan, dan adakah air paip biasa sudah memadai?
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “Effectiveness of Commercial and Homemade Washing Agents in Removing Pesticide Residues on and in Apples” (Yang et al., 2017). Objektifnya ialah menilai keberkesanan agen pencuci komersial dan buatan sendiri dalam menyingkirkan sisa racun perosak di permukaan dan di dalam epal. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Dapatan dilengkapi oleh kajian oren (Acoglu dan Yolci Omeroglu, 2021), ulasan skop 47 kajian (de Montagnac et al., 2026), kajian ceri manis (Öcalan et al., 2025) dan kajian anggur dari India (Prasad et al., 2015). Perlu ditegaskan: semua sumber ini hanya mengkaji penyingkiran sisa racun perosak, bukan bakteria atau kuman.
Sorotan Kajian Lepas
Tilman et al. (2002) menegaskan bahawa permintaan makanan global yang dijangka berganda dalam 50 tahun akan datang memberi cabaran besar kepada kelestarian pengeluaran makanan dan ekosistem. Carvalho (2006) pula menyatakan bahawa penggunaan agrokimia, termasuk racun perosak, masih lazim terutamanya di kawasan tropika dan negara membangun, dan sisa yang kekal mencemari makanan serta tersebar dalam alam sekitar.
Sebagai alternatif, Isman (2006) mengulas racun serangga botani, bahan perencat dan penghalau serangga, yang menurutnya paling sesuai untuk pengeluaran organik di negara maju tetapi boleh memainkan peranan lebih besar dalam pengeluaran dan perlindungan lepas tuai di negara membangun.
Untuk mengukur sisa racun perosak dalam buah, kaedah QuEChERS yang dinilai oleh Lehotay (2007) melalui kajian kolaboratif didapati sesuai untuk memantau banyak sisa racun perosak dalam buah dan sayur. Kaedah ini digunakan dalam kajian oren oleh Acoglu dan Yolci Omeroglu (2021).
Dapatan Utama
Soda penaik paling berkesan untuk sisa permukaan epal. Yang et al. (2017) mendapati larutan natrium bikarbonat (soda penaik, NaHCO?) paling berkesan menyingkirkan sisa racun perosak di permukaan berbanding air paip atau peluntur Clorox. Dengan larutan NaHCO? 10 mg/mL, masa yang diperlukan untuk menyingkirkan sepenuhnya sisa permukaan thiabendazole ialah 12 minit dan phosmet 15 minit. Racun disapu pada 125 ng/cm² dan dibiarkan 24 jam.
Sebahagian racun meresap ke dalam buah. Analisis LC–MS/MS menunjukkan 20% thiabendazole dan 4.4% phosmet yang disapu telah meresap ke dalam epal.
Larutan berasid dan garam mengatasi air paip pada oren. Acoglu dan Yolci Omeroglu (2021) menguji air paip serta larutan natrium karbonat, natrium klorida, asid asetik, cuka epal dan cuka anggur ke atas sisa abamectin, buprofezin, imazalil dan thiophanate-methyl. Keberkesanan mengikut urutan: larutan berasid (asid asetik 8%) > larutan cuka ? larutan neutral (natrium klorida 10%) > air paip. Pengkaji mencadangkan larutan isi rumah, sebaiknya natrium karbonat, digunakan bersama air paip.
Median keberkesanan merentasi 47 kajian. de Montagnac et al. (2026) menganalisis 47 kajian yang merangkumi 23 jenis hasil tanaman dan 79 racun perosak. Median pengurangan ialah 30.2% bagi bilasan air paip (n = 187), 33.7% bagi rendaman air paip (n = 440), 50.9% bagi rendaman soda penaik (n = 282) dan 54.2% bagi rendaman cuka/asid asetik (n = 191). Rendaman soda penaik atau cuka memberi pengurangan median purata melebihi 15.0% lebih besar berbanding pencucian dengan air biasa. Namun, kepekatan larutan yang tinggi dalam kebanyakan kajian mungkin tidak mewakili amalan di rumah.
Air suling terbaik untuk ceri, soda penaik menjejaskan kualiti. Öcalan et al. (2025) membandingkan air suling, cuka 5% dan natrium bikarbonat 5% pada ceri manis yang disembur malathion dan boscalid + pyraclostrobin, kemudian disimpan 28 hari pada 1 °C. Air suling paling berkesan, diikuti natrium bikarbonat dan cuka. Namun, rawatan NaHCO? menyebabkan kehilangan jisim lebih tinggi dan menjejaskan kepejalan buah.
Garam 2% setanding dengan kaedah lain pada anggur. Prasad et al. (2015) di Hyderabad, India mendapati air paip mengurangkan sisa lapan racun perosak (termasuk dimethoate, chlorpyrifos dan malathion) sebanyak 37.0–73.2%, air limau 42.5–72.3%, larutan asam jawa 2% 26.1–69.1%, larutan garam 2% 44.3–78.7% dan soda penaik 24.0–65.1%.
| Kaedah | Buah | Pengurangan / keputusan | Sumber |
|---|---|---|---|
| NaHCO? 10 mg/mL | Epal | Sisa permukaan hilang dalam 12–15 minit | Yang et al. (2017) |
| Bilasan air paip | 23 jenis hasil | Median 30.2% | de Montagnac et al. (2026) |
| Rendaman soda penaik | 23 jenis hasil | Median 50.9% | de Montagnac et al. (2026) |
| Rendaman cuka/asid asetik | 23 jenis hasil | Median 54.2% | de Montagnac et al. (2026) |
| Asid asetik 8% > NaCl 10% > air paip | Oren | Urutan keberkesanan | Acoglu dan Yolci Omeroglu (2021) |
| Larutan garam 2% | Anggur | 44.3–78.7% | Prasad et al. (2015) |
| Air suling | Ceri manis | Paling berkesan | Öcalan et al. (2025) |
Perbincangan
Bagi sisa racun perosak, mencuci buah dengan air sahaja sudah mengurangkan sebahagian sisa, dan rendaman dalam soda penaik atau cuka secara purata memberi pengurangan yang lebih tinggi. Larutan garam juga berkesan dalam dua kajian. Namun, keputusan tidak seragam: pada ceri, air suling mengatasi soda penaik dan cuka. Ini menunjukkan bahawa jenis racun, jenis buah dan kepekatan larutan mempengaruhi keputusan. Pencucian permukaan juga mungkin tidak mencapai racun yang telah meresap ke dalam buah, seperti 20% thiabendazole pada epal.
Batasan penting: semua kajian ini berkaitan sisa racun perosak sahaja. Carian ini tidak menemui bukti tentang keberkesanan air garam, cuka atau soda penaik dalam membunuh atau menyingkirkan bakteria seperti Salmonella atau E. coli. Oleh itu, artikel ini tidak boleh mendakwa bahawa kaedah tersebut menjadikan buah bebas kuman. Sebagai panduan keselamatan makanan umum, buah lazimnya dinasihatkan dibilas di bawah air paip yang mengalir sambil digosok, dibasuh sebelum dipotong atau dikupas, dan tangan serta pisau perlu bersih (pengetahuan am). Sabun, detergen atau peluntur tidak disarankan untuk mencuci buah di rumah (pengetahuan am).
Larutan seperti asid asetik 8% atau natrium klorida 10% juga jauh lebih pekat daripada amalan biasa di rumah. Tiada kajian Malaysia ditemui, maka keberkesanan bagi buah dan racun perosak tempatan belum diketahui.
Implikasi kepada Pengguna dan Petani
1. Sekurang-kurangnya bilas dan gosok buah di bawah air paip yang mengalir sebelum dimakan atau dipotong (pengetahuan am).
2. Untuk mengurangkan lagi sisa racun perosak, rendaman dalam larutan soda penaik atau cuka boleh dipertimbangkan, diikuti bilasan air bersih.
3. Jangan anggap air garam, cuka atau soda penaik membunuh kuman; bukti dalam artikel ini hanya untuk sisa racun perosak.
4. Mengupas kulit boleh mengurangkan sisa permukaan (pengetahuan am), tetapi racun yang meresap ke dalam buah mungkin tidak hilang dengan mencuci.
5. Petani perlu mematuhi kadar dan tempoh menunggu sebelum tuai racun perosak, kerana pencucian di rumah tidak menghapuskan semua sisa (pengetahuan am).
Kesimpulan
Bagi sisa racun perosak, air paip mengurangkan sebahagian sisa, manakala rendaman soda penaik dan cuka mencatat median pengurangan lebih tinggi (50.9% dan 54.2%) dalam ulasan 47 kajian. Larutan garam juga berkesan pada anggur dan oren. Namun, sebahagian racun meresap ke dalam buah, dan bukti ini tidak meliputi penyingkiran bakteria. Amalan terbaik ialah gabungan penggunaan racun perosak yang betul di ladang dan pencucian yang teliti di rumah.
Rujukan
1. Tianxi Yang, Doherty, J. J., Bin Zhao, et al. (2017). Effectiveness of commercial and homemade washing agents in removing pesticide residues on and in apples. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/ACS.JAFC.7B03118
2. Acoglu, B., & Yolci Omeroglu, P. (2021). Effectiveness of different type of washing agents on reduction of pesticide residues in orange (Citrus sinensis). LWT – Food Science and Technology. https://doi.org/10.1016/J.LWT.2021.111690
3. de Montagnac, D., Varun Subramaniam, Naidenko, O. V., et al. (2026). Reducing pesticide residues on produce: A scoping review of household produce washing methods. Frontiers in Environmental Health. https://doi.org/10.3389/fenvh.2026.1768399
4. Öcalan, O. N., Balkan, T., Dinçer, E., et al. (2025). Effect of washing treatments on the removal of pesticide residues, bioactive compounds, and post-harvest quality of sweet cherries (Prunus avium L.). BMC Plant Biology. https://doi.org/10.1186/s12870-025-07507-5
5. Nbl Prasad, K. Lakshmi Devi, D Raveendranath, et al. (2015). Risk mitigation methods on the removal of pesticide residues in grapes fruits for food safety.
6. Tilman, D., Cassman, K. G., Matson, P. A., Naylor, R. L., & Polasky, S. (2002). Agricultural sustainability and intensive production practices. Nature. https://doi.org/10.1038/NATURE01014
7. Carvalho, F. P. (2006). Agriculture, pesticides, food security and food safety. Environmental Science & Policy. https://doi.org/10.1016/J.ENVSCI.2006.08.002
8. Isman, M. B. (2006). Botanical insecticides, deterrents, and repellents in modern agriculture and an increasingly regulated world. Annual Review of Entomology. https://doi.org/10.1146/ANNUREV.ENTO.51.110104.151146
9. Lehotay, S. J. (2007). Determination of pesticide residues in foods by acetonitrile extraction and partitioning with magnesium sulfate: Collaborative study. Journal of AOAC International. https://doi.org/10.1093/JAOAC/90.2.485
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: mencuci buah, sisa racun perosak, soda penaik, cuka, air garam, air paip, keselamatan makanan, pengguna
