Pengenalan
Tanah masam sulfat terdapat di dataran pantai di banyak negara, termasuk di Asia Tenggara (Shamshuddin et al., 2014). Di Malaysia, tanah ini lazimnya diusahakan dengan padi dan kelapa sawit (pengetahuan am), tetapi sebahagiannya mungkin dipertimbangkan untuk tanaman buah. Bolehkah pokok buah tumbuh baik di tanah ini, dan bagaimana mengurusnya?
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Early Performance of Duong Mandarin (Citrus reticulata Blanco) on Three Rootstock under Acid Sulfate Soil Fields at Mekong Delta of Vietnam” (Khoe Thi Le, 2016). Objektifnya ialah menentukan gabungan sion dan pokok penanti yang paling berpotensi bagi limau mandarin Duong di tanah masam sulfat (pH di bawah 4) supaya penanaman limau dapat diperluas dan pendapatan petani meningkat. Kajian dijalankan dari 2009 hingga 2012 di Delta Mekong, Vietnam*. Angka keluasan tanah masam sulfat dalam abstrak kelihatan tersilap, maka tidak dipetik di sini. Dapatan dilengkapi oleh ulasan Asia Tenggara (Shamshuddin et al., 2014), kajian inkubasi tanah dari Malaysia (Elisa Azura Azman et al., 2023), kajian kebun limau di batas tinggi (Pham Van Quang dan Vo Thi Guong, 2011) dan kajian nanas di tanah masam sulfat di Vietnam (Nguy?n Qu?c Kh??ng et al., 2024).
Sorotan Kajian Lepas
Georgiou (2000) menilai limau mandarin ‘Nova’ pada sebelas pokok penanti di Cyprus dan mendapati Carrizo citrange dan Volkamer lemon paling berpotensi menggantikan pokok penanti oren masam yang sangat rentan kepada penyakit tristeza. Demirkeser et al. (2009) mencadangkan Carrizo dan Troyer citrange sebagai alternatif kepada oren masam untuk pasaran buah segar di rantau Mediterranean Timur.
Gonzatto et al. (2011) mendapati bahawa bagi mandarin ‘Oneco’ di selatan Brazil, pokok penanti ‘Swingle’ citrumelo dan ‘Troyer’ citrange paling sesuai dari segi hasil dan kualiti buah. Kajian-kajian ini menunjukkan bahawa pilihan pokok penanti mempengaruhi hasil dan kualiti buah limau.
Dari sudut tanah, Shamshuddin et al. (2014) menerangkan bahawa tanah masam sulfat mengandungi pirit (FeS2) yang mudah teroksida apabila disalirkan. Proses ini membentuk mineral jarosit berwarna kuning jerami dan membebaskan keasidan tinggi serta aluminium toksik.
Dapatan Utama
Pokok penanti Tau lemon paling sesuai. Khoe Thi Le (2016) mendapati limau Duong yang dicantum pada Mat orange, Tau lemon dan Carrizo citrange berbeza secara signifikan dari segi pertumbuhan, hasil dan kualiti buah. Pokok pada Tau lemon tumbuh lebih baik di tanah dengan pH di bawah 4 (nisbah tanah:air 1:2.5), dengan ketinggian 171.48 cm, isi padu kanopi 6.65 m³, diameter batang 51.84 mm dan nisbah sion/penanti 1.08 pada tahun ketiga.
Hasil dan kualiti. Pada tahun ketiga selepas tanam, pokok pada Tau lemon memberi hasil tertinggi, iaitu 9.21 kg sepokok setahun, dengan berat buah 115.30 g, jus 8.85 °Brix, serta kulit lebih nipis dan agak mudah dikupas.
Pengurusan air dan kapur. Shamshuddin et al. (2014) melaporkan bahawa kapur, basalt atau baja organik boleh digunakan bagi padi; kapur atau basalt menaikkan pH dan memendakkan aluminium hidroksida yang lengai. Kelapa sawit boleh berjaya jika parit direka untuk membuang air berlebihan sambil mengekalkan aras air di atas lapisan pirit. Koko pula tumbuh kurang baik kerana pH rendah dan ketoksikan Al, tetapi ulasan itu menyebut pengapuran yang mencukupi dengan batu kapur magnesium terkisar (GML) dan bahan organik sebagai langkah pengurusan.
Gabungan GML dan kalsium silikat. Elisa Azura Azman et al. (2023) menyatakan tanah masam sulfat boleh mencapai pH < 3.5, dan 4 t ha?¹ GML ialah kadar lazim yang digunakan pesawah di Malaysia. Dalam inkubasi bertakung 120 hari, hanya 2 daripada 16 gabungan memenuhi keperluan tanah untuk padi (pH > 4, Al boleh tukar < 2 cmolc kg?¹, Ca > 2 cmolc kg?¹, Mg > 1 cmolc kg?¹, Si > 43 mg kg?¹), iaitu 2 t ha?¹ kalsium silikat + 2 t ha?¹ GML, dan 3 t ha?¹ kalsium silikat + 2 t ha?¹ GML.
Batas tinggi. Pham Van Quang dan Vo Thi Guong (2011) mengkaji 10 kebun limau di wilayah Hau Giang yang ditanam di atas batas tinggi untuk mengelak banjir tahunan, pada tanah jenis aluvium. pH tanah sangat masam. Bahan organik pada batas muda (? 30 tahun) ialah 7.38% (tanah atas) dan 5.47% (tanah bawah), lebih tinggi secara signifikan berbanding batas tua (> 30 tahun), iaitu 5.20% dan 3.81%.
Bakteria pengikat N untuk nanas. Nguy?n Qu?c Kh??ng et al. (2024) mendapati campuran Burkholderia tropica L-VT08c dan Enterobacter cloacae N-VT01 di tanah masam sulfat di Vi Thanh, Hau Giang, memperbaik sifat tanah dan hasil nanas berbanding tanpa bakteria, serta dapat menggantikan 50% baja N tanpa mengurangkan hasil.
| Parameter | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Hasil limau Duong pada Tau lemon (tahun ke-3) | 9.21 kg sepokok setahun | Khoe Thi Le (2016) |
| Kadar GML lazim pesawah Malaysia | 4 t ha?¹ | Elisa Azura Azman et al. (2023) |
| Gabungan memenuhi keperluan padi | 2 atau 3 t ha?¹ kalsium silikat + 2 t ha?¹ GML | Elisa Azura Azman et al. (2023) |
| Bahan organik batas muda / tua (tanah atas) | 7.38% / 5.20% | Pham Van Quang dan Vo Thi Guong (2011) |
| Penggantian baja N oleh bakteria (nanas) | 50% | Nguy?n Qu?c Kh??ng et al. (2024) |
Perbincangan
Kajian di Delta Mekong menunjukkan bahawa pokok limau boleh ditanam di tanah masam sulfat dengan pH di bawah 4, tetapi pemilihan pokok penanti sangat penting. Namun, hasil 9.21 kg sepokok setahun hanyalah prestasi awal tahun ketiga. Cabaran asas tanah ini ialah pirit: apabila disalirkan secara berlebihan, ia teroksida dan membebaskan asid serta aluminium (Shamshuddin et al., 2014). Maka, pengurusan aras air sama penting dengan pengapuran.
Kadar GML dan kalsium silikat oleh Elisa Azura Azman et al. (2023) disasarkan kepada padi dalam keadaan bertakung, bukan kebun buah di tanah kering, maka angka itu tidak boleh terus dipakai untuk pokok buah. Kajian Pham Van Quang dan Vo Thi Guong (2011) pula melibatkan tanah aluvium yang sangat masam, bukan tanah masam sulfat secara khusus, tetapi ia menunjukkan bahawa bahan organik di batas tinggi menurun dengan usia kebun.
Batasan utama ialah tiada kajian kebun buah di tanah masam sulfat di Malaysia ditemui dalam carian ini, dan beberapa abstrak terpotong pada sumber. Pendekatan bakteria pengikat N untuk nanas juga perlu diuji secara tempatan.
Implikasi kepada Petani dan Agensi
1. Kenal pasti kedalaman lapisan pirit sebelum membuka kebun, dan elakkan penyaliran dalam yang mendedahkan pirit kepada udara.
2. Kawal aras air supaya kekal di atas lapisan pirit, seperti amalan yang disyorkan bagi kelapa sawit.
3. Gunakan GML (dan pertimbangkan kalsium silikat) berpandukan analisis tanah, dengan menyedari kadar sedia ada dibangunkan untuk padi.
4. Pilih pokok penanti yang toleran; bagi limau, Tau lemon menunjukkan prestasi awal terbaik di Vietnam.
5. Tambah bahan organik secara berkala di batas tinggi kerana kandungannya menurun dengan usia kebun.
Kesimpulan
Tanah masam sulfat mencabar kerana pirit yang teroksida membebaskan asid dan aluminium toksik. Kajian di Vietnam menunjukkan limau Duong pada pokok penanti Tau lemon mampu menghasilkan 9.21 kg sepokok setahun pada tahun ketiga di tanah dengan pH di bawah 4. Pengurusan aras air, pengapuran dengan GML, bahan organik dan pemilihan pokok penanti merupakan asas pengurusan, tetapi kajian kebun buah di tanah masam sulfat di Malaysia masih diperlukan.
Rujukan
1. Khoe Thi Le. (2016). Early performance of Duong mandarin (Citrus reticulata Blanco) on three rootstock under acid sulfate soil fields at Mekong Delta of Vietnam. International Journal on Advanced Science, Engineering and Information Technology. https://doi.org/10.18517/IJASEIT.6.1.645
2. J. Shamshuddin, A. Elisa Azura, M. A. R. S. Shazana, et al. (2014). Properties and management of acid sulfate soils in Southeast Asia for sustainable cultivation of rice, oil palm, and cocoa. Advances in Agronomy. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-800138-7.00003-6
3. Elisa Azura Azman, Roslan Ismail, Seishi Ninomiya, et al. (2023). The effect of calcium silicate and ground magnesium limestone (GML) on the chemical characteristics of acid sulfate soil. PLOS ONE. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0290703
4. Pham Van Quang, & Vo Thi Guong. (2011). Chemical properties during different development stages of fruit orchards in the Mekong Delta (Vietnam). Agricultural Sciences. https://doi.org/10.4236/AS.2011.23049
5. Nguy?n Qu?c Kh??ng, Ngo Vinh Tuong, Mach Khanh Nhi, et al. (2024). Potency of endophytic nitrogen-fixing bacteria Burkholderia tropica L-VT08c and Enterobacter cloacae N-VT01 in improving soil fertility and pineapple yield on acid sulfate soil. Scientia Horticulturae. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2024.113153
6. Georgiou, A. (2000). Performance of ‘Nova’ mandarin on eleven rootstocks in Cyprus. Scientia Horticulturae. https://doi.org/10.1016/S0304-4238(99)00120-X
7. Gonzatto, M. P., Kovaleski, A. P., Brugnara, E. C., et al. (2011). Performance of ‘Oneco’ mandarin on six rootstocks in South Brazil. Pesquisa Agropecuaria Brasileira. https://doi.org/10.1590/S0100-204X2011000400010
8. Demirkeser, T. H., Kaplankran, M., Toplu, C., et al. (2009). Yield and fruit quality performance of Nova and Robinson mandarins on three rootstocks in Eastern Mediterranean. African Journal of Agricultural Research. https://doi.org/10.5897/AJAR.9000766
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: tanah masam sulfat, pirit, pokok penanti, limau mandarin, GML, kalsium silikat, batas tinggi, Delta Mekong
