Pengenalan
Kebanyakan pekebun buah di Malaysia ialah pekebun kecil yang berdepan kos input yang tinggi, akses pasaran yang terhad dan risiko harga (pengetahuan am). Kerajaan Persekutuan dan negeri, melalui Jabatan Pertanian dan agensi lain, menyediakan pelbagai bentuk bantuan seperti input pertanian, khidmat nasihat, latihan dan sokongan pemasaran (pengetahuan am). Butiran program, kadar bantuan dan syarat kelayakan berubah dari semasa ke semasa, dan sumber kajian yang dikumpul tidak menilai skim bantuan semasa yang khusus untuk pekebun buah. Oleh itu, artikel ini tidak menyenaraikan nama skim, jumlah bantuan atau syarat kelayakan; pekebun dinasihatkan menyemak maklumat terkini dengan pejabat Jabatan Pertanian daerah atau agensi berkaitan (pengetahuan am).
Kajian utama ialah “Socioeconomic Impact on Farmers in Malaysia: A Case Study on Integrated Agricultural Development Project” (Nor Diana Mohd Idris et al., 2012), yang dijalankan di kawasan Samarahan, Sarawak, Malaysia. Objektifnya ialah mengenal pasti kesan langsung Projek Pembangunan Pertanian Bersepadu (IADP) terhadap peningkatan sosioekonomi di kawasan Samarahan, dengan tanaman buah sebagai aktiviti ekonomi utama. Kajian ini dilengkapi oleh ulasan tentang peranan kerajaan dalam ladang kontrak buah dan sayur segar (Shadiya Mohamed Saleh Baqutayan et al., 2021), kajian penerimaan MyGAP dalam kalangan pekebun kecil nanas di Muar (Muhammad Syahmi Amrol et al., 2022), kajian penyertaan skim bantuan tanam semula sawit (Mohd Noor Izuddin Zanal Bidin et al., 2022) dan kajian penyertaan petani dalam ladang kontrak (Norsida Man dan Nolila Mohd Nawi, 2010).
Sorotan Kajian Lepas
Penilaian kesan projek pembangunan memerlukan kaedah yang sistematik. Baker (2000) menyediakan buku panduan untuk pengurus projek dan penganalisis dasar bagi menilai kesan projek terhadap kemiskinan, terutamanya di negara membangun yang sumbernya terhad.
Krueger dan Lindahl (2001) menyelaraskan bukti daripada kajian mikroekonometrik dan pertumbuhan makro tentang kesan persekolahan terhadap pendapatan dan pertumbuhan KDNK. Mereka mendapati pencapaian pendidikan ialah penentu penting pendapatan individu dalam sesebuah negara.
Glasmeier et al. (2003) membincangkan inisiatif dasar baharu yang membina kapasiti komuniti secara mampan dari bawah, kerana amalan konvensional tidak dapat menyelesaikan banyak masalah pembangunan dalam komuniti yang menghadapi kesusahan. Di peringkat Malaysia, Wahid Murad et al. (2008) mengulas dasar pertanian negara dari sudut kelestarian, termasuk Dasar Pertanian Negara Ketiga (DPN3). Mereka berhujah bahawa dasar terkini serasi dengan piawaian pertanian mampan, tetapi amalan pertanian semasa sedikit sebanyak berbeza daripada prinsip kelestarian.
Dapatan Utama
Reka bentuk kajian IADP. Nor Diana Mohd Idris et al. (2012) melibatkan 14 kampung di kawasan Samarahan Tengah dan Samarahan Hulu. Seramai 220 isi rumah ditemu bual antara Disember 2005 dan Februari 2006 untuk mengumpul maklumat hasil dan pendapatan isi rumah.
Kesan positif terhadap pendapatan. Analisis ujian-t berpasangan menunjukkan bahawa projek ini memberi kesan positif kepada pendapatan ladang dan pendapatan lain petani. Projek ini menaikkan pendapatan petani dengan mewujudkan pengeluar buah berskala besar di Sarawak.
Penurunan kemiskinan di Sarawak. Kadar kemiskinan negeri Sarawak menurun daripada 77% pada tahun 1986 kepada 19.5% pada tahun 2005, manakala kemiskinan tegar menurun daripada 30.9% pada tahun 2000 kepada 6.4% pada tahun 2005. Pengkaji menyimpulkan projek ini cekap sebagai alat membanteras kemiskinan luar bandar.
Peranan kerajaan dalam ladang kontrak. Shadiya Mohamed Saleh Baqutayan et al. (2021) mendapati kerajaan memainkan peranan penting dalam memupuk ladang kontrak buah dan sayur segar bagi pekebun kecil. Pembangunan program (Program Ladang Kontrak), kaedah pengurusan yang berkesan, komitmen pemain industri dan sokongan kuat kerajaan dianggap alat paling kukuh untuk pertumbuhan ekonomi dan taraf hidup petani.
Mengapa petani menyertai ladang kontrak. Norsida Man dan Nolila Mohd Nawi (2010) mengenal pasti lima faktor yang mendorong petani di Semenanjung Malaysia menyertai ladang kontrak: jaminan pasaran, akses kepada maklumat pemasaran dan teknologi, pemindahan teknologi untuk memperbaiki amalan ladang, akses kepada input dan manfaat tidak langsung.
Penerimaan MyGAP rendah walaupun bermanfaat. Muhammad Syahmi Amrol et al. (2022) meninjau 130 pekebun kecil nanas di Muar, Johor menggunakan Teori Tingkah Laku Terancang. Pengetahuan, sikap, kawalan tingkah laku yang ditanggapi dan norma subjektif mempunyai hubungan yang signifikan dengan penerimaan MyGAP, dan kawalan tingkah laku yang ditanggapi merupakan faktor dominan.
Pengajaran daripada skim tanam semula sawit. Mohd Noor Izuddin Zanal Bidin et al. (2022) mengkaji 375 penerima skim bantuan tanam semula di bawah program NKEA. Penyertaan pekebun kecil dalam skim ini rendah. Faktor signifikan ialah harga jual buah tandan segar, pengaruh keluarga atau rakan niaga dan pilihan pelaburan jangka panjang.
| Aspek | Butiran | Sumber |
|---|---|---|
| Isi rumah dikaji | 220 isi rumah, 14 kampung, Samarahan | Nor Diana Mohd Idris et al. (2012) |
| Kadar kemiskinan Sarawak | 77% (1986) kepada 19.5% (2005) | Nor Diana Mohd Idris et al. (2012) |
| Kemiskinan tegar Sarawak | 30.9% (2000) kepada 6.4% (2005) | Nor Diana Mohd Idris et al. (2012) |
| Faktor penyertaan ladang kontrak | 5 faktor, termasuk jaminan pasaran | Norsida Man dan Nolila Mohd Nawi (2010) |
| Pekebun nanas (MyGAP) | 130 orang; faktor dominan: kawalan tingkah laku | Muhammad Syahmi Amrol et al. (2022) |
| Penerima skim tanam semula | 375 orang | Mohd Noor Izuddin Zanal Bidin et al. (2022) |
Perbincangan
Persoalan utama ialah sama ada bantuan kerajaan benar-benar membantu pekebun buah. Kajian IADP Samarahan menunjukkan kesan positif terhadap pendapatan petani yang terlibat dalam projek buah. Namun, angka penurunan kemiskinan Sarawak ialah angka peringkat negeri dan dipengaruhi oleh banyak faktor lain, maka ia tidak wajar dianggap sebagai kesan projek ini semata-mata. Data juga dikumpul pada 2005 hingga 2006.
Kajian lain menunjukkan bahawa reka bentuk bantuan sama penting dengan jumlahnya. Ladang kontrak menarik petani kerana jaminan pasaran dan pemindahan teknologi, bukan sekadar input. Kajian MyGAP dan skim tanam semula sawit pula menunjukkan bahawa skim yang bermanfaat tidak semestinya disertai, kerana keputusan petani dipengaruhi oleh keyakinan diri, harga hasil, keluarga dan pertimbangan pelaburan jangka panjang. Walaupun kajian sawit bukan tentang buah-buahan, pengajarannya berkemungkinan relevan kepada skim tanam semula atau pemulihan dusun buah (pengetahuan am).
Had paling ketara ialah ketiadaan kajian yang menilai skim bantuan semasa untuk pekebun buah di Malaysia. Penilaian bebas yang membandingkan pendapatan, hasil dan kelestarian pekebun yang menerima dan tidak menerima bantuan amat diperlukan, mengikut pendekatan penilaian kesan yang dihuraikan oleh Baker (2000).
Implikasi kepada Pekebun dan Agensi
1. Pekebun buah wajar menghubungi pejabat Jabatan Pertanian daerah atau agensi berkaitan untuk mendapatkan maklumat terkini tentang skim bantuan, kelayakan dan cara memohon (pengetahuan am).
2. Pekebun kecil boleh menimbang penyertaan dalam ladang kontrak untuk mendapatkan jaminan pasaran, maklumat pemasaran dan pemindahan teknologi.
3. Agensi perlu membina keyakinan dan kemahiran pekebun, kerana kawalan tingkah laku yang ditanggapi menjadi faktor dominan dalam penerimaan MyGAP.
4. Masa pelancaran skim tanam semula atau pemulihan perlu mengambil kira harga hasil dan sasaran kumpulan petani yang sesuai.
5. Setiap program bantuan perlu disertai pemantauan dan penilaian kesan yang sistematik.
Kesimpulan
Kajian IADP di Samarahan, Sarawak menunjukkan projek pembangunan berasaskan tanaman buah memberi kesan positif kepada pendapatan 220 isi rumah yang dikaji. Kajian lain menunjukkan keberkesanan bantuan bergantung kepada jaminan pasaran, pemindahan teknologi dan keyakinan petani. Namun, tiada kajian yang menilai skim bantuan semasa untuk pekebun buah, maka pekebun perlu merujuk Jabatan Pertanian dan agensi berkaitan untuk maklumat terkini.
Rujukan
1. Nor Diana Mohd Idris, Chamhuri Siwar, Basri Talib, et al. (2012). Socioeconomic impact on farmers in Malaysia: A case study on Integrated Agricultural Development Project. American Journal of Applied Sciences. https://doi.org/10.3844/AJASSP.2012.579.583
2. Shadiya Mohamed Saleh Baqutayan, Ruhaizah Mohamad, Rozaidatul Rahizah Azman, et al. (2021). The implementation of contract farming of fresh fruits and vegetables (FFV) for smallholders in Malaysia: Government roles and initiatives. https://doi.org/10.11113/JOSTIP.V7N1.63
3. Muhammad Syahmi Amrol, Nur Aziera Ruslan, & Farah Adila Abdullah. (2022). The adoption of MyGAP among pineapple smallholders: Case study in Muar, Johor Malaysia. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. https://doi.org/10.6007/ijarbss/v12-i10/14812
4. Mohd Noor Izuddin Zanal Bidin, Parthiban Kannan, Rahmahwati Rasuddin, et al. (2022). Factors affecting independent oil palm smallholder’s decision to participate in government replanting assistance scheme in Malaysia. Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities. https://doi.org/10.47405/mjssh.v7i9.1744
5. Norsida Man, & Nolila Mohd Nawi. (2010). The participation of Malaysian fresh fruit and vegetable farmers in contract farming.
6. Baker, J. L. (2000). Evaluating the impact of development projects on poverty: A handbook for practitioners.
7. Krueger, A. B., & Lindahl, M. (2001). Education for growth: Why and for whom? Journal of Economic Literature. https://doi.org/10.1257/JEL.39.4.1101
8. Glasmeier, A., Farrigan, T., et al. (2003). Poverty, sustainability, and the culture of despair: Can sustainable development strategies support poverty alleviation in America’s most environmentally challenged communities? Annals of the American Academy of Political and Social Science. https://doi.org/10.1177/0002716203257072
9. Wahid Murad, Nik Hashim Nik Mustapha, Chamhuri Siwar, et al. (2008). Review of Malaysian agricultural policies with regards to sustainability. American Journal of Environmental Sciences. https://doi.org/10.3844/AJESSP.2008.608.614
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: insentif pertanian, bantuan kerajaan, pekebun kecil, ladang kontrak, MyGAP, IADP, pembangunan luar bandar, tanaman buah
