Pengenalan
Biji saga (Abrus precatorius), yang dikenali kerana warnanya merah terang dengan tompok hitam pada satu hujung, mudah ditemui di kawasan semak dan pinggir hutan di Malaysia dan kadangkala dijadikan manik (pengetahuan am). Kecantikan biji inilah yang menjadikannya berbahaya, terutamanya kepada kanak-kanak. Selain saga, beberapa biji lain yang tumbuh di sekitar kita, seperti biji jarak atau kastor (Ricinus communis) dan biji jarak pagar (Jatropha curcas), juga diketahui beracun jika ditelan (pengetahuan am).
Kajian utama yang diringkaskan ialah laporan kes “Abrin poisoning in an 18-month-old child” (Alhamdani et al., 2015). Objektifnya ialah meningkatkan kesedaran ibu bapa dan doktor kanak-kanak tentang bahaya biji A. precatorius kepada kanak-kanak. Negara kes ini tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan terdiri daripada ulasan tentang keracunan abrin (Dickers et al., 2003), tiga laporan kes saga lain (Subrahmanyan et al., 2008; Wooten et al., 2014; Patil et al., 2016), siri kes biji jarak daripada sistem kawalan racun peringkat negeri (Thornton et al., 2014) dan siri 24 kes jarak pagar di Perancis (Langrand et al., 2015).
Sorotan Kajian Lepas
Abrin ialah protein toksik daripada biji A. precatorius yang serupa dari segi struktur dan sifat dengan risin (Dickers et al., 2003). Robertus (1991) menghuraikan struktur sinar-X risin, iaitu sitotoksin tumbuhan yang bertindak sebagai N-glikosidase, dan model molekulnya menunjukkan residu yang mungkin penting dalam tindakan protein tersebut.
Wagstaff (2008) menghasilkan senarai semak tumbuhan beracun antarabangsa berasaskan bukti, yang menggunakan nama botani yang diterima untuk mentakrifkan set tumbuhan vaskular toksik yang diketahui.
Keracunan saga bukan sahaja berlaku secara tidak sengaja. Jang et al. (2010) melaporkan seorang lelaki berumur 20 tahun yang cuba membunuh diri menggunakan biji A. precatorius yang dibeli melalui pesanan pos; beliau mengalami muntah dan cirit-birit berair selama 6–8 jam sebelum tiba di jabatan kecemasan dan dimasukkan ke unit rawatan rapi.
Dapatan Utama
Kes kanak-kanak 18 bulan. Alhamdani et al. (2015) melaporkan seorang kanak-kanak lelaki berumur 18 bulan yang datang ke jabatan kecemasan dengan demam, muntah, cirit-birit dan dehidrasi yang berlaku secara mendadak. Ibu bapanya menyangka ia gastroenteritis sehingga menemui biji berwarna-warni dalam tiga lampin berturut-turut, yang dikenal pasti oleh pusat kawalan racun sebagai biji A. precatorius. Selain gejala gastrousus, kanak-kanak itu mempunyai paras fosfatase alkali (ALP) yang meningkat dengan ketara secara terpencil, dan ujian tidak dapat mengenal pasti puncanya. Kanak-kanak lebih berisiko kerana warna biji yang menarik, dan akibatnya boleh membawa maut.
Abrin sangat toksik. Dickers et al. (2003) menganggarkan dos maut abrin bagi manusia ialah 0.1–1 µg/kg, manakala Alhamdani et al. (2015) menyebut anggaran kurang daripada 1 mikrogram/kg. Abrin menghalang sintesis protein lalu menyebabkan kematian sel; kerosakan sel endotelium meningkatkan kebolehtelapan kapilari dan menyebabkan edema tisu (sindrom kebocoran vaskular). Kebanyakan kes manusia melibatkan biji yang ditelan, dan pengurusannya bersifat simptomatik dan sokongan.
Tiada antidot. Wooten et al. (2014) menegaskan tiada antidot bagi keracunan abrin. Seorang kanak-kanak perempuan berumur 22 bulan (11.5 kg) menelan kira-kira 20 biji saga yang dijual sebagai “peace bracelet”. Dia mengalami muntah kuat, takikardia (HR = 134 bpm), urea nitrogen darah 16 mg/dL dan kreatinin serum 0.4 mg/dL. Dia dirawat dengan 40 mL/kg salin normal melalui IV dan ondansetron (0.15 mg/kg IV), lalu dibenarkan pulang dalam keadaan baik 24 jam selepas menelan biji tersebut. Menurut penulis, ini kes pertama yang disahkan melalui kuantifikasi biomarker l-abrine.
Kesan saraf dan kematian. Patil et al. (2016) menyatakan bahawa biji saga yang ditelan bulat-bulat sering tidak menyebabkan penyakit serius, tetapi melaporkan seorang kanak-kanak yang datang dengan perubahan tahap kesedaran dan sawan; tajuk kajian menyatakan kes ini membawa maut. Subrahmanyan et al. (2008) pula melaporkan dua kes dengan peningkatan tekanan intrakranial dan papiledema; seorang pulih sepenuhnya manakala seorang lagi meninggal dunia sebelum rawatan berkesan dapat diberikan. Manifestasi lain termasuk hemolisis, kerosakan buah pinggang akut dan ketoksikan hati.
Biji jarak (kastor). Thornton et al. (2014) mengenal pasti 84 kes menelan biji R. communis dalam pangkalan data sistem kawalan racun peringkat negeri bagi tempoh 2001 hingga 2011; 50 kes (59%) tidak disengajakan dan 34 kes (40%) disengajakan. Abstrak terputus sebelum keputusan klinikal dipaparkan.
Jarak pagar. Langrand et al. (2015) melaporkan 24 kes keracunan biji atau buah J. curcas kepada pusat racun Paris dan Marseille (Disember 2000 hingga Jun 2014), melibatkan 15 orang dewasa dan 9 kanak-kanak. Semua pesakit mengalami gangguan gastrousus dalam beberapa jam pertama. Ujian makmal pada 10 pesakit menunjukkan kenaikan CK (8 kes), dehidrasi (5 kes) dan bilirubin sedikit meningkat (8 kes). Semua 20 kes yang diketahui hasilnya pulih sepenuhnya dalam 48 jam.
| Perkara | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Anggaran dos maut abrin (manusia) | 0.1–1 µg/kg | Dickers et al. (2003) |
| Umur kanak-kanak dalam kes utama | 18 bulan | Alhamdani et al. (2015) |
| Biji saga ditelan (kanak-kanak 22 bulan) | kira-kira 20 biji | Wooten et al. (2014) |
| Kes biji jarak, 2001–2011 | 84 (59% tidak disengajakan) | Thornton et al. (2014) |
| Kes jarak pagar | 24 (15 dewasa, 9 kanak-kanak) | Langrand et al. (2015) |
Perbincangan
Walaupun sebahagian kes pulih dengan rawatan sokongan (Wooten et al., 2014), kes lain melibatkan kesan saraf yang serius dan kematian (Subrahmanyan et al., 2008; Patil et al., 2016). Kerana tiada antidot, pencegahan dan rawatan segera ialah perlindungan utama.
Perbandingan menunjukkan perbezaan tahap bahaya. Keracunan jarak pagar dalam siri Perancis lazimnya menyebabkan gangguan gastrousus dan pulih dalam 48 jam (Langrand et al., 2015), manakala abrin dan risin bertindak dengan menghalang sintesis protein dan berpotensi membawa maut (Dickers et al., 2003). Gejala awal semua biji ini, iaitu muntah dan cirit-birit, mudah disangka gastroenteritis biasa, jadi sejarah pendedahan amat penting.
Batasan bukti ialah ia terdiri daripada laporan kes dan siri kes sahaja, dan tiada data kes dari Malaysia ditemui. Biji beracun lain yang dikenali di Malaysia, seperti pong-pong (Cerbera odollam) dan biji pokok sikas (Cycas), tidak diliputi oleh kajian yang diperoleh; bahayanya diketahui secara umum (pengetahuan am) tetapi tidak dibincangkan secara terperinci di sini. Biji saga juga perlu dibezakan daripada biji pokok saga (Adenanthera pavonina) yang merah sepenuhnya tanpa tompok hitam; ia juga tidak diliputi sumber ini dan tidak wajar dimakan (pengetahuan am).
Implikasi kepada Ibu Bapa, Sekolah dan Agensi
1. Kenal pasti biji saga: kecil, merah terang dengan tompok hitam pada satu hujung (pengetahuan am). Jangan jadikan biji ini mainan, manik atau gelang, dan simpan jauh daripada kanak-kanak.
2. Jangan makan atau mengunyah sebarang biji atau buah liar yang tidak dikenali, termasuk biji jarak dan jarak pagar.
3. Jika disyaki biji ditelan, hubungi 999 atau segera ke jabatan kecemasan walaupun belum ada gejala; bawa sampel biji atau tumbuhan untuk pengenalpastian. Jangan cuba merawat sendiri atau memaksa muntah tanpa nasihat perubatan (pengetahuan am).
4. Pegawai pertanian dan pengusaha nurseri boleh menyediakan bahan kesedaran tentang tumbuhan beracun di sekolah dan taman.
5. Kumpulkan data kes keracunan biji tempatan untuk mengisi jurang maklumat di Malaysia.
Kesimpulan
Laporan kes menunjukkan biji saga (A. precatorius) mengandungi abrin yang sangat toksik, dengan anggaran dos maut 0.1–1 µg/kg dan tiada antidot. Kanak-kanak paling berisiko kerana warna biji yang menarik, dan gejala awalnya mudah disangka gastroenteritis. Langkah terbaik ialah mengenal pasti biji ini, menjauhkannya daripada kanak-kanak dan mendapatkan rawatan kecemasan dengan segera jika berlaku pendedahan.
Rujukan
1. Alhamdani, M., Brown, B., & Narula, P. (2015). Abrin poisoning in an 18-month-old child. American Journal of Case Reports. https://doi.org/10.12659/AJCR.892917
2. Dickers, K. J., Bradberry, S. M., Rice, P., Griffiths, G. D., & Vale, J. A. (2003). Abrin poisoning. https://doi.org/10.2165/00139709-200322030-00002
3. Wooten, J. V., Pittman, C. T., Blake, T. A., et al. (2014). A case of abrin toxin poisoning, confirmed via quantitation of l-abrine (N-methyl-l-tryptophan) biomarker. Journal of Medical Toxicology. https://doi.org/10.1007/S13181-013-0377-9
4. Patil, M. M., Patil, S. V., Akki, A. S., et al. (2016). An arrow poison (Abrus precatorius) causing fatal poisoning in a child. Journal of Clinical and Diagnostic Research. https://doi.org/10.7860/JCDR/2016/18234.7439
5. Subrahmanyan, D., Mathew, J., & Raj, M. (2008). An unusual manifestation of Abrus precatorius poisoning: A report of two cases. Clinical Toxicology. https://doi.org/10.1080/15563650601185134
6. Thornton, S. L., Darracq, M. A., Lo, J., et al. (2014). Castor bean seed ingestions: A state-wide poison control system’s experience. Clinical Toxicology. https://doi.org/10.3109/15563650.2014.892124
7. Langrand, J., Médernach, C., Schmitt, C., et al. (2015). [Poisoning with Jatropha curcas: 24 cases reported to Paris and Marseille Poisons Centers]. Bulletin de la Société de Pathologie Exotique. https://doi.org/10.1007/S13149-014-0412-3
8. Robertus, J. D. (1991). The structure and action of ricin, a cytotoxic N-glycosidase. Seminars in Cell Biology.
9. Wagstaff, D. J. (2008). International poisonous plants checklist: An evidence-based reference.
10. Jang, D. H., Hoffman, R. S., & Nelson, L. S. (2010). Attempted suicide, by mail order: Abrus precatorius. Journal of Medical Toxicology. https://doi.org/10.1007/S13181-010-0099-1
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: biji saga, Abrus precatorius, abrin, keracunan kanak-kanak, biji jarak, jarak pagar, tumbuhan beracun, keselamatan
