Lidah buaya (Aloe vera) ialah antara tumbuhan ubat yang paling dikenali di dunia. Satu ulasan oleh University of Agriculture Faisalabad, United Arab Emirates University dan rakan kongsi menyifatkan Aloe vera sebagai tumbuhan sukulen saka yang tahan kemarau dan terkenal kerana potensi terapeutiknya [1]. Satu ulasan oleh Central Institute of Technology Kokrajhar menyatakan tumbuhan ini pernah digelar “wand of heavens” dan “plant of immortality” kerana penggunaannya yang meluas dalam perubatan herba tradisional oleh tamadun Mesir purba, Lembah Indus, China dan Jepun [2].
Artikel ini meneliti apa yang dinyatakan oleh kajian tentang struktur daun, kandungan kimia, kegunaan tradisional dan kekangan penyelidikan lidah buaya.
Dua Bahagian Daun yang Berbeza
Satu ulasan oleh Prajapati dan rakan kongsi menyatakan bahan aktif farmakologi lidah buaya tertumpu pada dua bahagian [3]:
-
Gel lidah buaya, iaitu tisu parenkima di bahagian dalam daun.
-
Getah atau jus lidah buaya (aloe sap), iaitu tiub perisikel di bahagian luar.
Perbezaan ini penting. Satu ulasan oleh Tishk International University dan rakan kongsi menyatakan sebatian hidroksiantrasena dalam lateks lidah buaya membawa risiko kekarsinogenan, genotoksik, kesan julap, ketidakseimbangan elektrolit dan ketoksikan organ, dan ini telah membawa kepada undang-undang keselamatan dan penapisan moden [4]. Isu keselamatan dibincangkan dalam artikel lain siri ini.
Kandungan Kimia
Ulasan Central Institute of Technology Kokrajhar menyatakan lidah buaya mengandungi [2]:
-
Polisakarida, protein, asid amino dan enzim.
-
Glukomanan, lipid, sterol dan vitamin.
-
Flavonoid dan alkaloid.
-
Sebatian fenolik seperti antrakuinon, antron, kumarin, kromon dan piron.
Ulasan Tishk International University memperincikan kumpulan sebatian bioaktif seperti berikut [4]:
| Kumpulan | Contoh |
|---|---|
| Polisakarida | Manan terasetil, terutamanya asemanan |
| Antrakuinon | Barbaloin, isobarbaloin, aloin, emodin, aloe-emodin |
| Kromon | Aloeverasida A dan B, feroksidin, aloinosida B |
| Enzim | Aliase, fosfatase alkali, amilase, bradikinase |
| Glikoprotein | Aloktin A dan B |
Satu bab buku oleh Universidade Federal da Paraíba dan rakan kongsi menyatakan sebanyak 75 sebatian yang berpotensi aktif telah dikenal pasti daripada ekstrak Aloe vera, termasuk enzim, mineral, lignin, saponin, asid salisilik, asid amino, gula dan vitamin [5].
Asemanan: Polisakarida Utama
Satu ulasan oleh Jiangnan University dan rakan kongsi menyatakan asemanan dianggap salah satu polisakarida bioaktif utama lidah buaya [6]. Aktiviti yang dilaporkan termasuk [6]:
-
Pengawalan imun dan antikanser.
-
Antioksidan dan penyembuhan luka.
-
Menggalakkan percambahan tulang.
-
Perlindungan saraf dan kesihatan usus.
Bab buku Universidade Federal da Paraíba menyatakan asemanan ialah glukomanan terasetil dengan tulang belakang unit manosa berikatan ?(1–4) yang sebahagiannya terasetil, diselangi unit glukosa, serta beberapa rantai sisi galaktosa [5]. Namun, beberapa ciri strukturnya seperti darjah asetilasi dan berat molekul menunjukkan ketidakselarasan [5]. Keadaan tanaman, tempoh tuaian, proses mendapatkan gel dan kaedah analisis yang berbeza menyumbang kepada kekurangan piawaian gel lidah buaya [5].
Kegunaan Tradisional
Satu ulasan oleh Universidad Complutense de Madrid menyatakan lidah buaya digunakan secara tradisional untuk merawat kecederaan kulit seperti luka bakar, luka, gigitan serangga dan ekzema, serta masalah penghadaman kerana sifat antiradang, antimikrob dan penyembuhan lukanya [7]. Satu ulasan oleh Indian Agricultural Research Institute menyatakan lidah buaya telah digunakan secara aktif selama 3,000 tahun dalam Ayurveda dan kadangkala dirujuk sebagai tumbuhan “keajaiban” [8].
Sifat yang Dilaporkan
Ulasan University of Agriculture Faisalabad melaporkan kesan berikut [1]:
-
Pengawalan imun.
-
Penyembuhan luka dan luka bakar.
-
Penurunan gula darah.
-
Antikanser dan perlindungan gastrik.
-
Antikulat dan antiradang.
Ulasan yang sama turut merumuskan komplikasi berkaitan penggunaan lidah buaya dan langkah berjaga-jaga yang berkaitan [1].
Jurang antara Makmal dan Klinik
Ulasan Universidad Complutense de Madrid meneliti kajian dari 2014 hingga 2019 dan mendapati [7]:
-
Sebatian yang paling banyak dikaji ialah aloe-emodin, aloin, aloesin, emodin dan asemanan.
-
Kebanyakan kajian terkini dijalankan secara in vitro dan in vivo.
-
Ujian klinikal hanya dijalankan dengan Aloe vera, bukan dengan sebatian yang diasingkan.
Ulasan Central Institute of Technology Kokrajhar menyatakan aplikasi terapeutik lidah buaya setakat ini terutamanya digunakan pada model haiwan, dan ujian manusia lanjut diperlukan [2]. Ulasan Tishk International University menyatakan penterjemahan kepada perubatan berasaskan bukti dihalang oleh cabaran piawaian, variasi kualiti produk dan keselamatan antrakuinon [4].
Kegunaan Komersial
Satu ulasan oleh Punjab Agricultural University menyatakan lidah buaya diproses menjadi jus, pekatan dan serbuk, serta digunakan secara meluas dalam farmaseutikal, kosmetik dan makanan berfungsi [9]. Ulasan ini juga menyatakan lidah buaya semakin digunakan sebagai salutan boleh dimakan untuk buah-buahan dan sayur-sayuran sebagai alternatif semula jadi kepada rawatan kimia lepas tuai [9].
Bagi Penanam Lidah Buaya
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang bahan tanaman dan penanaman lidah buaya.
Kesimpulan
Daun lidah buaya terdiri daripada gel di bahagian dalam dan lateks di bahagian luar, dengan risiko keselamatan dikaitkan dengan sebatian hidroksiantrasena dalam lateks. Asemanan ialah polisakarida utama dalam gel. Walaupun banyak sifat dilaporkan, kebanyakan kajian masih dijalankan di makmal dan pada haiwan, dan piawaian produk masih menjadi cabaran.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau pertanian.
Rujukan
[1] A. A. Maan, Akmal Nazir et al. (2018). The therapeutic properties and applications of Aloe vera : A review. Journal of Herbal Medicine. DOI: 10.1016/j.hermed.2018.01.002. https://consensus.app/papers/details/fba1542d30245d2f8bc95d682b7c3512/
[2] Santosh Kumar, Sweety Kalita et al. (2024). Recent advances in therapeutic and biological activities of Aloe vera. Biocatalysis and Agricultural Biotechnology. DOI: 10.1016/j.bcab.2024.103084. https://consensus.app/papers/details/cd3e3b130cfa585999aa02bcc526310b/
[3] Dipika Prajapati, Aarti S. Shivarkar et al. (2025). A Review on Pharmacological Properties of Aloe vera. International Journal of Scientific Research in Science and Technology. DOI: 10.32628/ijsrst25125124. https://consensus.app/papers/details/d8dbd7f53a7a56deb1000ce0ec7788cf/
[4] K. J. Naquvi, Afrin Salma et al. (2026). From plant to patient: a comprehensive review of the molecular mechanisms, clinical efficacy, and industrial applications of Aloe vera. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2026.120041. https://consensus.app/papers/details/3e1ec00eef945d38a1e7656558306309/
[5] S. T. L. Jales, Raquel de Melo Barbosa et al. (2021). Natural Polysaccharides From Aloe vera L. Gel (Aloe barbadensis Miller): Processing Techniques and Analytical Methods. Bab buku. DOI: 10.1002/9781119711414.ch1. https://consensus.app/papers/details/2f5de6a533245ad08ffeb4d1e9cd2bc9/
[6] Chang Liu, Yan Cui et al. (2019). Extraction, Purification, Structural Characteristics, Biological Activities and Pharmacological Applications of Acemannan, a Polysaccharide from Aloe vera: A Review. Molecules. DOI: 10.3390/molecules24081554. https://consensus.app/papers/details/1a8473bb31255bac8a944ef155f35f99/
[7] M. Sánchez, E. González-Burgos et al. (2020). Pharmacological Update Properties of Aloe Vera and its Major Active Constituents. Molecules. DOI: 10.3390/molecules25061324. https://consensus.app/papers/details/2e6d4d576e005f1aacb69afcb4d16c4c/
[8] Priyanka Goyal, R. Chhabra, and S. Kaur (2022). Aloe vera: Phytochemical composition and its pharmacological properties. Indian Journal of Agricultural Biochemistry. DOI: 10.5958/0974-4479.2022.00002.8. https://consensus.app/papers/details/84823dad00ae53bbbf74921ccec7b210/
[9] Parul Sharma and Ramandeep Kaur (2025). A Comprehensive Review of Aloe vera: Composition, Properties, Processing, and Applications. The Natural Products Journal. DOI: 10.2174/0122103155339416241018063421. https://consensus.app/papers/details/8fbd46b74066577ebc573c2e3d7f4f7a/
Kata Kunci
lidah buaya, Aloe vera, gel lidah buaya, lateks, sebatian aktif
