Semasa pandemik COVID-19, hempedu bumi dikaji sebagai rawatan tambahan. Satu meta-analisis oleh Inserm, Université Marie et Louis Pasteur dan rakan kongsi menyatakan Andrographis paniculata, dengan sifat antiradang dan antivirus yang diketahui, telah diterokai sebagai terapi tambahan untuk COVID-19, tetapi bukti klinikalnya masih tidak muktamad [1].
Artikel ini meneliti bukti klinikal hempedu bumi untuk COVID-19, kajian farmakokinetik dos tinggi, dan ulasan tentang sifat antivirusnya.
Meta-Analisis Enam Ujian
Meta-analisis ini mencari pangkalan data dari Januari 2020 hingga Oktober 2024 dan didaftarkan dalam PROSPERO [1]. Ia memasukkan enam ujian rawak dengan 660 orang dewasa berumur 18 hingga 60 tahun yang menghidap COVID-19 ringan hingga sederhana [1]. Produk hempedu bumi herba tunggal dibandingkan dengan ubat antivirus atau rawatan sokongan [1]. Dapatannya [1]:
| Hasil | Keputusan |
|---|---|
| Demam pulih | Tiada peningkatan signifikan |
| Batuk pulih | Tiada peningkatan signifikan |
| CRP serum | Tiada perbezaan signifikan |
| IL-6 | Tiada perbezaan signifikan |
Beberapa kajian yang tidak dimasukkan dalam meta-analisis mencadangkan penurunan awal CRP dan IL-6, tetapi dapatannya tidak konsisten [1]. Risiko bias tinggi bagi hasil demam, tetapi rendah bagi penanda biologi [1].
Kesan buruk: Kesan buruk ringan, terutamanya peningkatan enzim hati, pulih tanpa komplikasi teruk [1].
Risiko bias dinilai menggunakan Cochrane RoB 2.0, dan model kesan rawak digunakan untuk menggabungkan keputusan [1]. Pengkaji menyatakan terdapat trend yang menunjukkan kemungkinan manfaat, dan menyeru penyelidikan lanjut untuk meneroka hempedu bumi sebagai strategi terapi pelengkap [1].
Dos Tinggi pada Sukarelawan Sihat
Satu kajian oleh Chulabhorn Research Institute di Thailand menilai keselamatan dan farmakokinetik ekstrak akueus hempedu bumi dos tinggi pada peserta sihat [2]. Kajian ini dijalankan dalam konteks pandemik COVID-19 untuk menyokong penggunaan ubat herba [2]. Reka bentuknya [2]:
-
Peserta menerima kapsul ekstrak bersamaan 60 atau 120 mg andrografolida.
-
Dos berganda diberi tiga kali sehari, iaitu 180 atau 360 mg andrografolida sehari.
Dapatannya [2]:
-
Menggandakan dos ekstrak menggandakan kepekatan plasma empat diterpenoid utama, iaitu andrografolida, 14-deoksi-11,12-didehidroandrografolida, neoandrografolida dan 14-deoksiandrografolida.
-
Diterpenoid ini kebanyakannya ditukar kepada metabolit terkonjugat, kemudian dikumuhkan melalui sistem hepatobiliari dan air kencing.
-
Kesan buruk yang dialami adalah ringan, jarang dan kembali normal.
Penting: Pengkaji menyatakan pertimbangan keselamatan perlu diberikan kepada keadaan kesihatan pesakit individu apabila menggunakan ekstrak ini pada pesakit dengan disfungsi hati atau buah pinggang [2].
Ulasan tentang Sifat Antivirus
Satu ulasan oleh University of Macau dan rakan kongsi menyatakan hempedu bumi digunakan secara meluas di kawasan subtropika seperti India, Thailand, Vietnam dan China [3]. Sebagai ubat rakyat China, ia digunakan untuk selesema, demam, sakit tekak, batuk, bisul dan luka [3].
Ulasan ini mengaitkan kesan tradisional “membersihkan haba dan menyelesaikan toksin” dengan kemajuan penyelidikan antivirus terkini [3]. Gejala tipikal “haba dan toksin” termasuk gusi bengkak dan sakit, yang dikaitkan dengan penyakit berkaitan virus [3]. Ulasan ini menyatakan eksperimen in vivo dan in vitro telah menunjukkan potensi sifat antivirus hempedu bumi [3]. Mekanisme yang dicadangkan melibatkan pengawalan kemasukan virus, replikasi gen dan sintesis protein matang [3]. Maklumat dikumpul daripada buku klasik perubatan herba China serta pelbagai pangkalan data saintifik [3]. Ulasan ini turut merumuskan etnobotani, kegunaan etnofarmakologi dan juzuk kimia hempedu bumi [3]. Ulasan ini menyatakan hempedu bumi ialah agen yang selamat tanpa ketoksikan yang jelas [3]. Namun, ulasan ini turut menilai kelemahan kerja-kerja sedia ada [3].
Percanggahan antara Makmal dan Klinik
Ulasan University of Macau melaporkan sifat antivirus yang menjanjikan berdasarkan eksperimen makmal dan haiwan [3]. Namun, meta-analisis Inserm yang menilai ujian klinikal COVID-19 tidak menemui peningkatan signifikan dalam pemulihan demam atau batuk [1].
Satu ulasan oleh University of Pittsburgh Medical Center menyatakan hempedu bumi mempunyai beberapa kesan menyokong atau mengawal imun, dan telah dinilai secara klinikal untuk keupayaannya mengurangkan keterukan atau tempoh jangkitan saluran pernafasan atas [4].
Suntikan Terbitan Andrografolida
Satu meta-analisis oleh Beijing University of Chinese Medicine menyatakan ubat terbitan andrografolida dan sediaan herba hempedu bumi sering digunakan untuk merawat jangkitan saluran pernafasan [5]. Kadar kesan buruk bagi tiga suntikan terbitan andrografolida yang paling kerap digunakan ialah 5.48%, 3.69% dan 5.33% [5]. Meta-analisis ini mendapati suntikan terbitan andrografolida boleh menyebabkan renjatan anafilaksis yang mengancam nyawa, dan pengkaji menasihatkan suntikan ini digunakan dengan berhati-hati [5]. Sediaan herba hempedu bumi pula dinyatakan pada dasarnya selamat [5].
Bagi yang Menanam Hempedu Bumi Sendiri
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman hempedu bumi.
Kesimpulan
Walaupun kajian makmal menunjukkan potensi antivirus, meta-analisis enam ujian klinikal tidak menemui peningkatan signifikan dalam pemulihan demam, batuk atau penanda keradangan bagi COVID-19 ringan hingga sederhana. Peningkatan enzim hati dilaporkan sebagai kesan buruk ringan. Kajian dos tinggi menasihatkan berhati-hati bagi pesakit dengan masalah hati atau buah pinggang.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Hempedu bumi bukan pengganti rawatan COVID-19 yang disyorkan oleh doktor.
Rujukan
[1] Peerapong Prabhakornritta, Neti Waranuch et al. (2025). Exploring the clinical effects of Andrographis paniculata-derived compounds, its extract, or derivatives for the treatment of COVID-19: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2025.1598255. https://consensus.app/papers/details/66586a18d4a85f94a21af7ca91f6ffb2/
[2] Phanit Songvut, Nuchanart Rangkadilok et al. (2023). Comparative pharmacokinetics and safety evaluation of high dosage regimens of Andrographis paniculata aqueous extract after single and multiple oral administration in healthy participants. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2023.1230401. https://consensus.app/papers/details/0df2593d2ff151a2bf84cd49020828ba/
[3] Mao-Yuan Jiang, Fei-Ya Sheng et al. (2021). Andrographis paniculata (Burm.f.) Nees and its major constituent andrographolide as potential antiviral agents. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2021.113954. https://consensus.app/papers/details/eb80878031705e9a9df566f88c18c0fc/
[4] Khara Lucius (2023). Andrographis: Immune Modulating and Anti-Inflammatory Effects. Integrative and Complementary Therapies. DOI: 10.1089/ict.2023.29094.klu. https://consensus.app/papers/details/b0391bbc84f253ccbee8ed2cc05a36a0/
[5] Ya-xi Shang, Chen Shen et al. (2022). Adverse Effects of Andrographolide Derivative Medications Compared to the Safe use of Herbal Preparations of Andrographis paniculata: Results of a Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Studies. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2022.773282. https://consensus.app/papers/details/32cae69d682e588ea9cb9cd15f10e44e/
Kata Kunci
hempedu bumi, COVID-19, meta-analisis, andrografolida, ujian klinikal
