Lalat Buah pada Peria: Membalut Buah, Umpan dan Perangkap

Bagi penanam peria, lalat buah ialah antara perosak yang paling merugikan. Satu ulasan oleh International Crops Research Institute for the Semi-Arid Tropics menyatakan lalat buah tembikai (melon fruit fly) ialah perosak utama sayur labu-labuan, terutamanya peria [1].

Artikel ini meneliti kajian tentang lalat buah pada peria dan kaedah mengawalnya.

Kenali Perosak

Lalat buah tembikai dikenali secara saintifik sebagai Bactrocera cucurbitae atau, dalam kajian terkini, Zeugodacus cucurbitae [1] [2]. Ulasan International Crops Research Institute menyatakan [1]:

Perosak ini telah dilaporkan merosakkan 81 tumbuhan perumah.
Kerugian berbeza antara 30% hingga 100%, bergantung kepada spesies tanaman dan musim.
Kelimpahannya meningkat apabila suhu jatuh di bawah 32°C dan kelembapan relatif antara 60% hingga 70%.

Bagaimana Ia Merosakkan Buah?

Ulasan International Crops Research Institute menerangkan kitaran hidupnya [1]:

Lalat betina lebih suka menyerang buah muda, hijau dan berkulit lembut.
Telur dimasukkan 2 hingga 4 mm ke dalam tisu buah.
Larva (berenga) makan di dalam buah.
Larva menjadi kepompong di dalam tanah, 0.5 hingga 15 cm di bawah permukaan.

Satu kajian oleh Galgotias University ke atas bottle gourd mendapati buah muda (kurang 10 cm) paling terjejas, manakala bunga paling kurang rosak [3]. Pengkaji menyatakan tempoh kritikal untuk intervensi ialah pada peringkat awal perkembangan buah [3].

Kaedah 1: Membalut Buah

Satu kajian lapangan dua musim oleh Acharya Narendra Deva University of Agriculture and Technology membandingkan beberapa kaedah [2]. Membalut buah terbukti paling berkesan, dengan purata serangan terendah (7.16%) dan hasil buah tertinggi (8.35 kg seplot) [2].

Pengkaji menyimpulkan membalut buah ialah strategi yang berkesan, mesra alam dan bebas sisa racun untuk pengurusan lalat buah pada peria [2].

Kaedah 2: Umpan Protein dan Makanan

Satu kajian oleh Tamil Nadu Agricultural University menguji umpan protein dan umpan makanan dalam ladang peria [4]. Dapatannya [4]:

Antara umpan protein, satu umpan protein komersial memerangkap paling banyak lalat (8.05 seperangkap seminggu), dengan pengurangan serangan 44.45%.
Antara umpan makanan, jus tomato paling berkesan, dengan pengurangan kerosakan 37.16%.
Kedua-dua umpan menarik lalat jantan dan betina.

Kaedah 3: Perangkap Cue-Lure

Satu kajian oleh Indian Institute of Vegetable Research dan rakan kongsi di Varanasi menguji kepekatan cue-lure yang berbeza dalam ladang peria [5]. Kepekatan 25% cue-lure memerangkap lalat paling banyak dan didapati terbaik untuk perangkap besar-besaran [5]. Kajian ini juga mengesahkan Z. cucurbitae sebagai spesies lalat buah utama yang menyerang peria [5].

Kaedah 4: Bau Peria Sendiri sebagai Penarik

Satu kajian oleh Chinese Academy of Agricultural Sciences menyatakan strategi pengurusan sedia ada kebanyakannya menyasarkan lalat jantan, meninggalkan jurang dalam kawalan lalat betina [6]. Kajian ini mengenal pasti 48 sebatian meruap daripada buah peria dan 44 daripada daun [6].

Campuran sintetik enam komponen menunjukkan tarikan khusus kepada lalat betina, manakala formulasi empat komponen menarik kedua-dua jantan dan betina [6]. Pengkaji menyatakan campuran ini berpotensi untuk dibangunkan lebih lanjut di lapangan [6].

Kaedah 5: Ekstrak Tumbuhan dan Racun

Kajian Acharya Narendra Deva University mendapati spinosad dengan gula merah (jaggery) ialah rawatan kedua terbaik selepas membalut buah, dengan serangan 10.32% [2]. Antara ekstrak tumbuhan, serbuk halia (22.10%) dan ekstrak daun neem (23.10%) paling berkesan [2].

Satu kajian ke atas bottle gourd mendapati azadirachtin 0.03% paling berkesan antara tujuh ekstrak tumbuhan [7].

Kaedah 6: Varieti Rintang

Satu kajian di Tamil Nadu Agricultural University menyaring 50 aksesi peria [8]. Kandungan lembapan, protein dan klorofil berkorelasi positif dengan kerosakan buah, manakala jumlah gula, fenol dan asid askorbik berkorelasi negatif [8]. Dua aksesi, TCR 393 dan Musiri local-1, didapati rintang [8].

Kawasan Luas

Ulasan International Crops Research Institute menyatakan program pengurusan kawasan luas melibatkan penyelarasan pelbagai ciri program pembasmian serangga ke atas seluruh kawasan, dan seterusnya dilindungi daripada serangan semula melalui kawalan kuarantin [1]. Teknik serangga mandul telah digunakan dengan jayanya dalam pendekatan kawasan luas [1].

Pengurusan Bersepadu

Ulasan International Crops Research Institute menyatakan lalat buah boleh diurus dengan jayanya di kawasan setempat melalui gabungan membalut buah, sanitasi ladang, umpan protein, perangkap cue-lure, genotip rintang, agen kawalan biologi dan racun serangga lembut [1].

Serangga Perosak Lain

Kajian Tamil Nadu Agricultural University menyatakan peria diserang oleh beberapa serangga perosak, iaitu afid, lalat buah, kumbang hadda, ulat labu dan lalat puru, dengan lalat buah sebagai yang paling penting [8].

Bagi Penanam Peria

Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Racun yang diuji dalam kajian luar negara belum tentu berdaftar untuk peria di Malaysia. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kaedah membalut buah, perangkap dan pengurusan lalat buah bersepadu.

Kesimpulan

Lalat buah tembikai boleh menyebabkan kerugian 30% hingga 100% pada tanaman labu-labuan, dan lebih suka menyerang buah muda. Kajian mendapati membalut buah ialah kaedah paling berkesan dan bebas racun. Umpan protein, perangkap cue-lure, ekstrak neem dan varieti rintang boleh menjadi sebahagian daripada pengurusan bersepadu.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat kawalan perosak khusus.

Rujukan

[1] M. Dhillon, R. Singh et al. (2005). The melon fruit fly, Bactrocera cucurbitae: A review of its biology and management. Journal of Insect Science. DOI: 10.1673/1536-2442(2005)5[1:tmffbc]2.0.co;2. https://consensus.app/papers/details/ac7ef025ea005f53a42465c16f13e97c/

[2] Ankit Kumar, Pankaj Kumar et al. (2026). FIELD EVALUATION OF BOTANICALS, SPINOSAD AND BAGGING AGAINSTMELONFRUITFLY[Zeugodacus cucurbitae (Coquillett)]INFESTATION IN BITTER GOURD. Applied Biological Research. DOI: 10.48165/abr.2026.28.01.26. https://consensus.app/papers/details/15ae64aafc795167b389dbfc0ea10e70/

[3] D. K. Sharma, Uzma Uzma, and Ravindra Kumar (2025). Spatio-Temporal Distribution of Melon Fruit Fly Bactocera (Zeugodacus) cucurbitae in Bottle Gourd. Indian Journal of Entomology. DOI: 10.55446/ije.2025.2656. https://consensus.app/papers/details/f57eda0135ea502f9e5475be98691f77/

[4] S. B., M. Shanthi, and A. Beaulah (2022). Role of protein and food baits in attraction of melon fruit fly Zeugodacus cucurbitae in bitter gourd. Indian Journal of Entomology. DOI: 10.55446/ije.2022.432. https://consensus.app/papers/details/0c59c335caba5e6ebd13ee9673b57640/

[5] S. Sunda, V. Arya et al. (2024). Evaluation of different concentrations of Cue-lure for effective management of the melon fruit fly, Zeugodacus cucurbitae (Coquillett), in cucurbits ecosystem. Journal of Environmental Biology. DOI: 10.22438/jeb/45/3/mrn-5223. https://consensus.app/papers/details/6d54a0d35cc851fbb5e6c875b972aa3d/

[6] Jing-Jing Wang, Jin-Hua Li et al. (2026). Volatiles from Momordica charantia L. fruits and leaves attract Zeugodacus cucurbitae (Coquillett). Pest Management Science. DOI: 10.1002/ps.70877. https://consensus.app/papers/details/d5cce8aeba895dd0a372c02834cb8d11/

[7] Kishore Kumawat, M. Kumawat et al. (2024). Eco friendly management of fruit fly, Zeugodacus cucurbitae infesting bottle gourd. Pest Management in Horticultural Ecosystems. DOI: 10.5958/0974-4541.2024.00060.8. https://consensus.app/papers/details/6fc24840ce5f5402a5eb639bdee40b21/

[8] M. M. Mawtham, C. Justin, and S. Roseleen (2021). Influence of Biochemical Traits on Resistance in Bitter Gourd Against Melon Fruit Fly Zeugodacus Cucurbitae (Coquillett). Indian Journal of Entomology. DOI: 10.5958/0974-8172.2020.00209.6. https://consensus.app/papers/details/42915fae20f154c5a32ea87db0702088/