Mengenali Lobak: Akar, Daun dan Biji yang Kaya Sebatian Bioaktif

Lobak (Raphanus sativus) ialah sayur akar daripada famili Brassicaceae. Satu ulasan oleh Rural Development Administration dan National Institute of Horticultural and Herbal Science menyatakan lobak ialah sayur akar yang dimakan secara meluas di seluruh dunia [1].

Artikel ini meneliti kajian tentang jenis-jenis lobak, sebatian utama dalam setiap bahagian tumbuhan, dan perbezaan antara varieti.

Asal Usul dan Jenis Lobak

Satu ulasan oleh Indian Institute of Vegetable Research menyatakan kepelbagaian tanaman lobak yang tertinggi ditemui di kawasan dari timur Mediterranean hingga Laut Kaspia, yang mungkin merupakan pusat genetik utamanya [2]. Ulasan ini menyatakan [2]:

Terdapat tiga peristiwa pendomestikan berasingan: lobak hitam Sepanyol, bentuk Eropah, dan lobak Asia.
Lobak hitam ialah jenis terawal ditanam.
Lobak putih ditanam di Eropah menjelang tahun 1500-an.
Lobak merah dan bulat dibangunkan pada tahun 1700-an.
Lobak ditanam untuk akar dan daunnya yang lembut di kawasan tropika, subtropika dan sederhana.

Kajian Sistematik: 609 Sebatian

Satu kajian sistematik oleh University of Bern, Erasmus MC dan Swiss Paraplegic Research menilai 63 kajian tentang komposisi kimia lobak [3]. Dapatannya [3]:

Sebanyak 609 sebatian kimia dalam 23 kategori ditemui.
Lobak merah (30%), putih (13%) dan hitam (6%) ialah varieti yang paling banyak dikaji.
Kategori terbesar ialah flavonoid (38.8% data yang dilaporkan), polifenol bukan flavonoid, terpena, lemak dan glukosinolat.

Setiap Bahagian Berbeza

Kajian sistematik tersebut mendapati setiap bahagian lobak mempunyai kelebihan tersendiri [3]:

Bahagian	Kandungan utama
Daun	Makronutrien, kalsium, kalium, natrium, serat, asid lemak, polifenol bukan flavonoid
Taugeh	Flavonoid (terutamanya antosianin), beta-karotena, vitamin C
Akar	Polifenol bukan flavonoid, terpena, glukosinolat
Biji	Glukosinolat dalam kepekatan tinggi

Pengkaji menyimpulkan daun dan taugeh lobak boleh dianggap sebahagian daripada diet sihat [3].

Glukosinolat: Sebatian Ciri Lobak

Satu kajian oleh Chung-Ang University menyatakan glukosinolat ialah metabolit sekunder yang dihasilkan oleh tumbuhan order Brassicales dan berperanan penting dalam pertahanan tumbuhan terhadap tekanan biotik dan abiotik [4].

Satu kajian oleh Seoul National University dan Rural Development Administration menganalisis 71 aksesi lobak dari 23 negara [5]. Dapatannya [5]:

Glukosinolat paling banyak dalam akar lobak ialah glukorafasatin.
Glukorafasatin mewakili sekurang-kurangnya 84.5% jumlah glukosinolat.
Glukosinolat jenis indolil hanya mewakili maksimum 3.1%.
Kandungan glukosinolat berbeza dengan ketara antara aksesi, menunjukkan ia boleh diperbaiki melalui pembiakbakaan.

Satu kajian oleh Chung-Ang University ke atas 13 kultivar dan baris inbred mengesahkan glukorafasatin sebagai glukosinolat alifatik paling banyak, dan glukobrasisin sebagai glukosinolat indolik paling banyak, dalam lobak muda [4].

Daripada Glukosinolat kepada Isotiosianat

Satu kajian oleh Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas dan Universidad Nacional de Cuyo menyatakan isotiosianat terbentuk selepas glukosinolat diuraikan oleh enzim mirosinase [6]. Dalam model pencernaan makmal, rafasatin menunjukkan kebolehcapaian biologi tertinggi walaupun kuantitinya rendah [6]. Indol-3-karbinol dan S-sulforafena juga dikenal pasti sebagai fitokimia yang menjanjikan kerana kebolehcapaian dan baki yang ketara selepas pencernaan [6].

Lobak Putih atau Lobak Hijau?

Satu kajian oleh Keimyung University dan rakan kongsi membandingkan akar lobak putih dan lobak hijau [7]. Daripada 55 metabolit yang dikesan [7]:

Kebanyakan asid amino dan asid fenolik lebih tinggi dalam lobak hijau.
Glukosinolat sedikit lebih tinggi dalam lobak putih.

Taugeh Lawan Akar Matang

Satu kajian yang diterbitkan dalam Journal of Food Science membandingkan taugeh dan akar matang lapan varieti lobak [8]. Taugeh mengandungi glukosinolat 3.8 kali, isotiosianat 8.2 kali dan fenolik 6.9 kali lebih tinggi berbanding akar matang [8]. Namun, kandungan antosianin lebih tinggi dalam akar matang varieti merah, merah jambu dan ungu [8].

Biji Lawan Taugeh

Satu kajian oleh China Agricultural University membandingkan biji dan taugeh enam varieti lobak yang ditanam selama 7 hari [9]. Kandungan glukosinolat dalam biji 3 hingga 6 kali lebih tinggi berbanding taugeh, manakala klorofil dan karotenoid lebih tinggi dalam taugeh [9]. Pengkaji menyimpulkan biji dan taugeh lobak kedua-duanya merupakan sumber sebatian bioaktif yang baik [9].

Pendebungaan Silang

Ulasan Indian Institute of Vegetable Research menyatakan pendebungaan silang dalam lobak adalah tinggi kerana sifat ketidakserasian sendiri dan bunga yang terbuka serta menarik [2]. Sifat ini, bersama kemandulan jantan sitoplasma, digunakan untuk menghasilkan varieti hibrid F1 [2].

Biji Lobak dalam Perubatan Tradisional Cina

Satu ulasan oleh Shandong University of Traditional Chinese Medicine menyatakan biji lobak kering (Raphani Semen) digunakan secara tradisional dalam perubatan Cina untuk masalah kembung, pencernaan, batuk dan kahak [10]. Kandungan kimianya termasuk glukosinolat, sukrosida fenilpropanoid, flavon glikosida dan alkaloid [10]. Namun, ulasan ini menyatakan asas bahan dan mekanisme kesan tradisionalnya masih memerlukan kajian lanjut [10].

Bagi yang Menanam Lobak Sendiri

Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti lobak yang sesuai untuk keadaan tempatan.

Kesimpulan

Lobak mempunyai pelbagai jenis berdasarkan warna, bentuk dan saiz akar. Kajian sistematik mengenal pasti 609 sebatian kimia, dengan setiap bahagian tumbuhan mempunyai kelebihan tersendiri. Glukorafasatin ialah glukosinolat utama dalam akar. Taugeh lobak mengandungi glukosinolat dan fenolik jauh lebih tinggi berbanding akar matang.

Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau pemakanan.

Rujukan

[1] A. Manivannan, Jinhee Kim et al. (2019). Deciphering the Nutraceutical Potential of Raphanus sativus—A Comprehensive Overview. Nutrients. DOI: 10.3390/nu11020402. https://consensus.app/papers/details/6215313b332d5353827fb8c575c1e7e8/

[2] B. K. Singh (2021). Radish (Raphanus sativus L.): Breeding for Higher Yield, Better Quality and Wider Adaptability. Advances in Plant Breeding Strategies: Vegetable Crops. DOI: 10.1007/978-3-030-66965-2_7. https://consensus.app/papers/details/fa55c166a3d25391b4a537e9ae289acb/

[3] M. Gamba, Eralda Asllanaj et al. (2021). Nutritional and phytochemical characterization of radish (Raphanus sativus): A systematic review. Trends in Food Science & Technology. DOI: 10.1016/j.tifs.2021.04.045. https://consensus.app/papers/details/0027f0b669445ffeaea9b11f0aee1aa5/

[4] Sang Woo Lee, Adji Baskoro Dwi Nugroho et al. (2023). Correlation analysis of glucosinolate profiles and GSL biosynthetic genes in radishes (Raphanus sativus L.). Horticulture, Environment, and Biotechnology. DOI: 10.1007/s13580-023-00555-6. https://consensus.app/papers/details/057c093990b35908a58ebd3e3807e0ca/

[5] G. Yi, Sooyeon Lim et al. (2016). Root Glucosinolate Profiles for Screening of Radish (Raphanus sativus L.) Genetic Resources. Journal of agricultural and food chemistry. DOI: 10.1021/acs.jafc.5b04575. https://consensus.app/papers/details/78ccd4872b3e5b338261e3da2a342bed/

[6] D. Ramírez, V. Beretta et al. (2023). Raphanus sativus functional potential: Impact of the analytical extraction technique on the bioaccessibility interpretation. Food Safety and Health. DOI: 10.1002/fsh3.12014. https://consensus.app/papers/details/273deed5daca5c69b912ccf317f660e9/

[7] C. Park, W. Ki et al. (2022). Metabolic Profiling of White and Green Radish Cultivars (Raphanus sativus). Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae8040310. https://consensus.app/papers/details/3c5f92fce13c53ff80211d742141ec08/

[8] P. Hanlon and D. Barnes (2011). Phytochemical composition and biological activity of 8 varieties of radish (Raphanus sativus L.) sprouts and mature taproots. Journal of food science. DOI: 10.1111/j.1750-3841.2010.01972.x. https://consensus.app/papers/details/b07af621dbb45e4a914b8a38f5ca5f54/

[9] Caihui Guo and Yi Zhu (2025). Comparative analysis of phytochemicals and antioxidant activities in seeds and sprouts of different varieties of radish (Raphanus sativus L.): TOPSIS-entropy weight method. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2025.1531570. https://consensus.app/papers/details/6cf2871bdbfd5964a26e146536bcc06f/

[10] Lei Gao, Huan Li et al. (2022). Traditional uses, phytochemistry, transformation of ingredients and pharmacology of the dried seeds of Raphanus sativus L. (Raphani Semen), A comprehensive review. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2022.115387. https://consensus.app/papers/details/9fe08fc1226e5f83ac153ed9bdee1d4b/