Penyakit Kunyit: Reput Rizom, Bintik Daun dan Tompok Daun

Penyakit ialah faktor pengehad utama dalam penanaman kunyit. Satu bab buku tentang penyakit halia dan kunyit menyatakan penyakit utama kunyit ialah reput rizom yang disebabkan oleh Pythium spp., bintik daun Colletotrichum yang disebabkan oleh Colletotrichum capsici, dan tompok daun Taphrina yang disebabkan oleh Taphrina maculans [1].

Artikel ini meneliti kajian tentang ketiga-tiga penyakit ini dan pilihan pengurusannya.

Mengapa Kunyit Mudah Terdedah?

Bab buku yang sama menyatakan oleh kerana kunyit dibiakkan secara klonal, kepelbagaian genetiknya sangat sempit [1]. Ini mengehadkan peluang pembaikan tanaman untuk ketahanan penyakit [1]. Penyakit menjejaskan kualiti dan kuantiti hasil di ladang dan semasa penyimpanan [1].

Reput Rizom: Paling Merosakkan

Satu kajian dalam persidangan ICCES menyatakan reput rizom ialah penyakit yang berbahaya dan sangat merosakkan, boleh menyebabkan kehilangan tanaman lebih 60% [2]. Pythium ialah spesies utama penyebabnya [2]. Petani sukar mengesan penyakit ini pada peringkat awal kerana ia menyerang rizom di bawah tanah [2].

Pengurusan bersepadu. Satu demonstrasi lapangan tiga tahun oleh Acharya N. G. Ranga Agricultural University di 30 lokasi di daerah Krishna, Andhra Pradesh, menguji amalan bersepadu [3]:

Rawatan benih.
Penanaman di atas batas.
Saliran air berlebihan.
Trichoderma viride yang dibiakkan dalam baja kandang dan kek neem ke tanah.
Kek neem di pangkal pokok pada 60 dan 120 hari.

Berbanding amalan petani (siraman kuprum oksiklorida sahaja), kejadian reput rizom menurun daripada 10.72% kepada 3.37%, dan hasil meningkat 32.43% [3]. Pulangan bersih juga lebih tinggi [3].

Bakteria antagonis. Satu kajian oleh University of Mysore mengasingkan 50 strain bakteria daripada kunyit di India Selatan [4]. Bacillus cereus dan Pseudomonas aeruginosa terpilih mengurangkan kejadian reput rizom dan hawar daun dalam ujian rumah hijau [4].

Kulat antagonis. Satu kajian oleh Tamil Nadu Agricultural University mendapati Chaetomium globosum Cg6 menghasilkan antibiotik yang menghalang Pythium aphanidermatum [5]. Aplikasi formulasi cecair sebagai celupan rizom dan siraman tanah mengurangkan kejadian reput rizom dengan signifikan [5].

Bintik Daun Colletotrichum

Satu kajian di Uttar Pradesh menyatakan bintik daun biasanya muncul pada September dan Oktober, dan boleh mengurangkan hasil rizom sehingga 62.5% [6]. Dapatannya [6]:

Rawatan rizom dengan karbendazim dan mankozeb memberikan percambahan terbaik (91.13%).
Semburan propikonazol pada 45 dan 90 hari selepas tanam memberikan intensiti penyakit terendah dan nisbah kos-faedah tertinggi.

Satu kajian di Gujarat Selatan menyatakan bintik daun Colletotrichum berlaku secara kerap di zon hujan lebat dan sukar dikawal kerana penyakit berkembang dengan pantas [7]. Karbendazim didapati paling berkesan dalam kajian dua tahun di ladang petani [7].

Tompok Daun Taphrina

Racun kulat campuran. Satu kajian oleh Anand Agricultural University mendapati semburan campuran azoksistrobin dan difenokonazol, bermula pada permulaan penyakit (90 hari) dan diulang dua kali setiap 15 hari, memberikan intensiti tompok daun dan bintik daun terendah [8]. Hasil rizom segar meningkat kepada 46.69 t/ha berbanding 30.93 t/ha bagi kawalan [8].

Kesan pada kurkumin. Satu kajian oleh Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth dan rakan kongsi mendapati pengurusan tompok daun yang berkesan juga mengekalkan kandungan kurkumin [9]. Semburan heksakonazol dan tebukonazol mencatatkan kurkumin tertinggi (3.96% dan 3.82%) [9]. Rawatan Trichoderma juga mengekalkan kurkumin lebih tinggi daripada kawalan, walaupun kurang berkesan berbanding racun kulat [9].

Agen biologi. Satu kajian oleh Indira Gandhi Agricultural University mendapati semburan Pseudomonas fluorescens mengurangkan indeks penyakit tompok daun Taphrina dan meningkatkan hasil rizom segar kepada 20.85 t/ha berbanding agen biologi lain [10].

Endofit sebagai Agen Kawalan

Satu kajian oleh Université de Yaoundé I mendapati sebahagian endofit kunyit menunjukkan aktiviti antagonis di makmal terhadap Fusarium oxysporum (52% isolat), Pythium myriotylum (43%) dan Ralstonia solanacearum (56%) [11].

Kesan Bakteria pada Patogen

Kajian University of Mysore menggunakan mikroskop elektron dan mendapati bakteria terpilih menyebabkan perubahan struktur hifa patogen seperti mengecut, patah dan kering [4]. Rawatan bakteria ini turut meningkatkan ketinggian pokok dan hasil rizom segar sepokok berbanding kawalan [4].

Kajian Tamil Nadu Agricultural University mendapati formulasi cecair Chaetomium globosum kekal stabil sehingga 360 hari, dan kulat ini mampu bertahan dalam tanah sehingga 210 hari selepas tanam [5].

Kajian Anand Agricultural University menambah bahan pelekat komersial bersama racun kulat dalam semburan [8]. Kajian ini dijalankan selama dua musim dari 2019 hingga 2021 [8].

Racun yang Diuji Belum Tentu Berdaftar

Kebanyakan kajian di atas dijalankan di India. Racun kulat dan kadar yang diuji di sana belum tentu berdaftar untuk kunyit di Malaysia.

Bagi Penanam Kunyit

Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengenalpastian penyakit kunyit dan sumber benih rizom yang bersih.

Kesimpulan

Reput rizom (Pythium) ialah penyakit paling merosakkan kunyit, manakala bintik daun Colletotrichum dan tompok daun Taphrina menjejaskan daun dan hasil. Pengurusan bersepadu dengan saliran, Trichoderma dan kek neem mengurangkan reput rizom dengan ketara dalam demonstrasi lapangan. Racun kulat dan agen biologi berkesan terhadap penyakit daun, dan kawalan penyakit daun turut membantu mengekalkan kandungan kurkumin.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat kawalan penyakit khusus.

Rujukan

[1] A. Singh, D. Choudhary et al. (2021). Innovative Approaches in Diagnosis and Management of Diseases in Ginger (Zingiber officinale Roscoe) and Turmeric (Curcuma longa L.). Innovative Approaches in Diagnosis and Management of Crop Diseases. DOI: 10.1201/9781003187837-12. https://consensus.app/papers/details/73a1144dbfd95f91b800486a511dd747/

[2] V. Janani, N. M. Sivamangai, and R. Naveenkumar (2021). Analysis on agronomy and recent detection methods of rhizome rot in turmeric and methodology using artificial intelligence. 2021 6th International Conference on Communication and Electronics Systems (ICCES). DOI: 10.1109/icces51350.2021.9488985. https://consensus.app/papers/details/d7e08e1341f6504d950858fc53ecbf86/

[3] V. M. Vani and P. Srilatha (2024). Study on Effect of Bio Control Agent Trichoderma viride and Neem Cake on Rhizome Rot of Turmeric. The Journal of Phytopharmacology. DOI: 10.31254/phyto.2024.13213. https://consensus.app/papers/details/9c44cfeac44f5db3b2d81263b02a055a/

[4] G. Vinayarani and H. S. Prakash (2018). Growth Promoting Rhizospheric and Endophytic Bacteria from Curcuma longa L. as Biocontrol Agents against Rhizome Rot and Leaf Blight Diseases. The Plant Pathology Journal. DOI: 10.5423/ppj.oa.11.2017.0225. https://consensus.app/papers/details/147727e4fd865f67aa1214a98f3496f7/

[5] J. Rajalakshmi, S. Harish et al. (2025). Crude Antibiotics and Antifungal Metabolites from Chaetomium globosum Cg6 Suppress Pythium aphanidermatum, Causal Agent of Rhizome Rot of Turmeric. Current Microbiology. DOI: 10.1007/s00284-025-04076-6. https://consensus.app/papers/details/2ec8bbc97108539e8c1db484f1d8a3a1/

[6] R. S. Mishra and V. Pandey (2015). Management of Colletotrichum leaf spot of turmeric through fungicides. Journal of Spices and Aromatic Crops. https://consensus.app/papers/details/5859cbe71fd05409913f0cb19242b666/

[7] S. Chawda, A. Sabalpara et al. (2012). Fungicidal Performance in Managing Colletotrichum Leaf Spot of Turmeric. Pesticide Research Journal. https://consensus.app/papers/details/030f5ae429575a2f82eb61a157534a21/

[8] N. Gohel, S. Mistry et al. (2022). Management of leaf blotch (Taphrina maculans Butler) and leaf spot (Colletotrichum capsici (Syd.) Butler & Bisby) diseases in turmeric through ready-mix fungicides under field conditions. Indian Phytopathology. DOI: 10.1007/s42360-021-00452-x. https://consensus.app/papers/details/62feb142010f5f71a39e4cfc8b578c8d/

[9] V. D. Patil, R. G. Bhagwat et al. (2026). Effect of Different Leaf Blotch Disease Management Treatments on Curcumin Content and Rhizome Quality of Turmeric (Curcuma longa L.). Journal of Advances in Biology & Biotechnology. DOI: 10.9734/jabb/2026/v29i84214. https://consensus.app/papers/details/7374bdd30a5155e98183b503ae9d21da/

[10] Shweta, R. Tiwari, and V. K. Nirmalkar (2022). Efficacy of various bio-control agents for the management of leaf spot of turmeric (Curcuma longa L.) caused by Taphrina maculans. INTERNATIONAL JOURNAL OF PLANT SCIENCES. DOI: 10.15740/has/ijps/17.1/32-36. https://consensus.app/papers/details/06ac0a9db2695f06a9c804e6fd0b6e7b/

[11] Alain-Martial Sontsa-Donhoung, Marcelin Bahdjolbe et al. (2022). Selecting Endophytes for Rhizome Production, Curcumin Content, Biocontrol Potential, and Antioxidant Activities of Turmeric (Curcuma longa). BioMed Research International. DOI: 10.1155/2022/8321734. https://consensus.app/papers/details/347f43bd4040517d911d82f8764566e5/