Kurma (Phoenix dactylifera L.): Ulasan Penyelidikan tentang Keperluan Tanaman, Pembiakan, Perosak dan Potensi Penanaman di Malaysia

Pengenalan

Kurma (Phoenix dactylifera L.) ialah palma daripada famili Arecaceae dan antara tumbuhan tertua yang ditanam manusia di kawasan tropika dan subtropika (Sani et al., 2016). Pengeluaran, penggunaan dan perindustriannya terus meningkat, terutamanya di negara-negara Arab, dengan Arab Saudi antara pengeluar terbesar dunia. Kurma memainkan peranan strategik dalam keselamatan makanan global melalui sumbangannya kepada pemakanan, ekonomi dan mata pencarian (Al-Habsi, 2025).

Di Malaysia, kurma mempunyai kepentingan budaya dan agama, terutamanya semasa bulan Ramadan. Hampir semua kurma yang dimakan di Malaysia diimport. Namun, minat terhadap penanaman kurma tempatan semakin meningkat, dan beberapa projek telah dijalankan di Terengganu, Johor dan Kelantan (Ismail & Yusof, 2024).

Ulasan ini bertajuk “Kurma (Phoenix dactylifera L.): Ulasan Penyelidikan tentang Keperluan Tanaman, Pembiakan, Perosak dan Potensi Penanaman di Malaysia”. Objektifnya ialah mensintesis dapatan penyelidikan tentang keperluan iklim dan tanah, kultivar, pembiakan melalui anak sulur dan kultur tisu, pendebungaan, perosak dan penyakit, pengendalian lepas tuai, komposisi nutrien serta manfaat kesihatan kurma, dengan tumpuan kepada kesesuaiannya untuk Malaysia. Kajian yang diulas dijalankan di Malaysia, Pakistan, Oman, Arab Saudi, Nigeria, Afrika Selatan dan India.

Sumber dikenal pasti melalui fungsi Literature Review di SciSpace (mod High Quality) pada November 2026. Daripada 100 kertas berkaitan, sepuluh kertas teratas dijadikan asas ulasan ini.

Keperluan Iklim dan Tanah

Dapatan utama: kurma memerlukan iklim kering, cahaya matahari yang banyak, tanah beralkali dan suhu tertentu semasa berbunga dan berbuah, dan hujan semasa berbunga sangat merosakkan.

Kurma ialah tanaman buah penting di kawasan gersang dan separa gersang yang menyumbang kepada keselamatan makanan dan pembangunan ekonomi di negara membangun (Money, 2023). Ia tahan terhadap keadaan iklim yang buruk di kawasan panas dan gersang Timur Tengah dan Afrika Utara (Al-Khayri & Naik, 2017).

Money (2023) merumuskan keperluan iklim dan tanah kurma:

Faktor	Keperluan
Suhu semasa berbunga	18–22°C
Suhu semasa berbuah	25–29°C
Air	Air pengairan yang mencukupi atau aras air bawah tanah yang cetek
Hujan	Hujan semasa berbunga merosakkan; mengurangkan kecekapan pendebungaan
Hujan semasa buah matang	Menyebabkan reput dan kerosakan fisiologi pada peringkat khalal, rutab dan tamar
Cahaya	Cahaya matahari yang banyak
Tanah	Lom berpasir yang dalam dan bersaliran baik, bebas kalsium karbonat
pH tanah	8.0–10.0
Angin	Tapak perlu dilindungi daripada angin kencang yang membawa debu dan menyebabkan kerosakan mekanikal

Sumber: Money (2023).

Implikasi untuk Malaysia. Keperluan ini menunjukkan cabaran besar untuk penanaman kurma di Malaysia. Iklim Malaysia panas dan lembap dengan hujan tinggi sepanjang tahun, dan kebanyakan tanahnya berasid, berbeza dengan pH 8.0 hingga 10.0 yang diperlukan kurma. Hujan semasa musim bunga dan semasa buah masak boleh mengurangkan pendebungaan dan menyebabkan buah reput. Oleh itu, penanaman kurma di Malaysia memerlukan pemilihan tapak, kultivar dan pengurusan yang sangat teliti.

Status dan Cabaran Penanaman Kurma di Malaysia

Dapatan utama: penanaman kurma di Malaysia masih jarang dan berskala kecil, tetapi terdapat peluang pengkomersialan.

Ismail dan Yusof (2024) mengulas status penanaman kurma di Malaysia. Penanaman kurma masih jarang dan hanya diamalkan di ladang kecil. Peningkatan kesedaran tentang manfaat kesihatan kurma sebagai sumber pemakanan seimbang telah meningkatkan minat terhadap penanamannya.

Peluang pengkomersialan telah mendorong beberapa projek, termasuk di Terengganu, Johor dan Kelantan. Namun, petani berdepan dengan pelbagai isu dan cabaran dalam membangunkan dan memperbaiki industri penanaman kurma. Penulis turut membincangkan prospek masa depan, termasuk potensi perniagaan dalam pasaran eksport (Ismail & Yusof, 2024).

Kultivar

Dapatan utama: terdapat banyak kultivar kurma komersial, dan kultivar elit dibiakkan melalui kultur tisu untuk penanaman besar-besaran.

Di Pakistan, daerah Khairpur di wilayah Sindh ialah pusat biodiversiti kurma, dengan kultivar elit komersial seperti ‘Aseel’ (kultivar utama), ‘Karbalain’, ‘Otakin’, ‘Kurh’, ‘Dedhi’, ‘Dhakki’, ‘Kashuwari’, ‘Kupro’ dan ‘Fasli’ (Solangi et al., 2024). Kurma ‘Aseel’ dimakan sebagai kurma meja dan dieksport ke Jerman, Amerika Syarikat, Kanada dan Jepun dalam bentuk kurma tanpa biji dan dicincang. Kebanyakannya dieksport ke India sebagai chhuhara, iaitu kurma kering yang direbus.

Terdapat pelbagai varieti kurma di seluruh dunia, terutamanya di kawasan panas dan lembap (Al-Karmadi & Okoh, 2024). Kejayaan penanaman di Malaysia mungkin bergantung kepada pemilihan kultivar yang lebih toleran terhadap kelembapan dan hujan, tetapi data tentang kultivar yang sesuai untuk tropika lembap masih terhad dalam set kajian ini.

Pembiakan

Dapatan utama: biji dan anak sulur tidak sesuai untuk pembiakan besar-besaran kultivar elit; mikropropagasi melalui kultur tisu ialah kaedah terbaik.

Money (2023) dan Al-Khayri dan Naik (2017) menerangkan kelebihan dan kelemahan setiap kaedah pembiakan:

Kaedah	Kelebihan	Kelemahan
Biji	Mudah	Tidak disyorkan untuk kultivar elit kerana sifat heterozigot; menghasilkan anak pokok yang berbeza daripada induk dan kira-kira separuh ialah pokok jantan
Anak sulur (offshoot)	Serupa dengan induk	Bilangan anak sulur setiap pokok terhad; tidak cekap untuk pembiakan besar-besaran
Mikropropagasi (kultur tisu)	Membolehkan pembiakan besar-besaran kultivar elit	Kitaran in vitro yang panjang, pencemaran terpendam, pemerangan, variasi somaklon, cabaran penyesuaian di luar makmal

Sumber: Money (2023); Al-Khayri & Naik (2017).

Dua teknik mikropropagasi utama ialah organogenesis dan embriogenesis somatik, sama ada secara langsung atau melalui fasa kalus. Permulaan kultur biasanya menggunakan eksplan hujung pucuk daripada anak sulur muda. Baru-baru ini, jambak bunga muda daripada pokok dewasa digunakan sebagai sumber eksplan alternatif yang tidak memusnahkan pokok (Al-Khayri & Naik, 2017).

Kejayaan regenerasi bergantung kepada jenis eksplan, kultivar, komposisi media kultur dan keadaan fizikal. Pencirian molekul diperlukan untuk memastikan anak pokok yang dihasilkan sama secara genetik dengan induknya. Kajian terkini mengesahkan bahawa kultur tisu ialah kaedah yang sesuai untuk pengeluaran komersial berskala besar dan pengembangan pesat varieti elit (Amjad et al., 2026).

Bagi Malaysia, penggunaan anak pokok kultur tisu daripada kultivar yang diketahui adalah penting untuk mengelakkan masalah pokok jantan dan kualiti buah yang tidak menentu.

Pendebungaan

Dapatan utama: kurma ialah tumbuhan dioesius yang memerlukan pendebungaan, dan hujan semasa berbunga mengurangkan kecekapan pendebungaan.

Kurma ialah tumbuhan dioesius, iaitu pokok jantan dan betina berasingan. Dalam penanaman komersial, pendebungaan lazimnya dilakukan secara tangan atau mekanikal menggunakan debunga dari pokok jantan. Hujan semasa berbunga merosakkan dan mengurangkan kecekapan pendebungaan (Money, 2023).

Di Malaysia, di mana hujan boleh turun pada bila-bila masa sepanjang tahun, pendebungaan merupakan salah satu cabaran utama. Strategi seperti menyimpan debunga dalam keadaan kering dan sejuk, serta mendebungakan pada hari yang kering, perlu dipertimbangkan.

Perosak dan Penyakit

*Dapatan utama: kumbang merah palma ialah perosak paling merosakkan, dan penyakit kemerosotan mengejut oleh Fusarium solani telah memusnahkan ribuan pokok selepas banjir di Pakistan.*

Perosak dan penyakit ialah ancaman utama kepada pokok kurma di seluruh dunia (“Pest and Disease Management in Date Palm”, 2023). Kumbang dan kumbang muncung yang mengorek batang menyebabkan kerosakan teruk dan kematian pokok. Kurma juga diserang hama dan serangga perosak semasa penyimpanan.

Perosak dan penyakit utama:

Kategori	Nama
Perosak	Kumbang merah palma (Rhynchophorus ferrugineus)
Perosak	Kumbang hitam dan kumbang tanduk panjang
Perosak	Pepijat dubas
Perosak simpanan	Hama dan serangga gudang
Penyakit	Penyakit kemerosotan mengejut pada mahkota (Fusarium solani), terutamanya selepas banjir
Penyakit	Pelbagai penyakit kulat

Sumber: “Pest and Disease Management in Date Palm” (2023); Solangi et al. (2024).

Di Sindh, Pakistan, kurma berdepan dengan kesan bencana alam seperti banjir dan penyakit selepas banjir. Ribuan pokok kurma dewasa telah musnah akibat penyakit kemerosotan mengejut selepas banjir (Solangi et al., 2024).

Tekanan ini berlaku kerana kekurangan pengetahuan, penjagaan anak sulur yang lemah sebelum dan selepas penanaman, dan pengurusan kebun yang lemah. Pengurusan perosak dan penyakit bersepadu disyorkan sebagai strategi yang paling diterima dan cekap, dengan kawalan kimia apabila kaedah lain gagal (“Pest and Disease Management in Date Palm”, 2023).

Kumbang merah palma juga merupakan perosak penting kelapa di Malaysia, jadi penanam kurma di Malaysia perlu memberi perhatian serius kepada pemantauan dan pemerangkapan perosak ini.

Pengendalian Lepas Tuai dan Pemprosesan

Dapatan utama: penyimpanan bersuhu terkawal, pengeringan, salutan boleh dimakan dan pembungkusan vakum atau MAP mengurangkan kerugian dan mengekalkan kualiti.

Teknologi lepas tuai dan strategi pemeliharaan kualiti termasuk penyimpanan bersuhu terkawal, pengeringan termaju, salutan boleh dimakan dan sistem pemantauan berasaskan kecerdasan buatan (Al-Habsi, 2025). Teknologi ini kritikal untuk mengurangkan kerugian dan mengekalkan kualiti merentasi pelbagai kultivar dan peringkat kematangan.

Rantaian sejuk dan pembungkusan inovatif, termasuk pembungkusan vakum, pembungkusan atmosfera terubah suai dan salutan boleh dimakan berasaskan biopolimer, meningkatkan kecekapan penyimpanan dan keselamatan mikrob. Pencemaran mikrob ialah cabaran utama dalam penyimpanan dan eksport kurma (Al-Habsi, 2025). Namun, kekangan ekonomi dan praktikal masih wujud, terutamanya bagi pekebun kecil.

Pengurusan sebelum dan selepas tuai yang lemah serta amalan kultur yang lemah ialah halangan utama untuk menghasilkan kurma bertaraf antarabangsa (Solangi et al., 2024).

Produk nilai tambah. Kurma diproses menjadi pelbagai produk, termasuk sirap, pes, jeruk, bar, serbuk, ekstrak, jem dan cuka kurma (Solangi et al., 2024; Sani et al., 2016). Hasil sampingannya digunakan untuk membuat gula-gula, minuman pekat, substrat biojisim mikrob, produk fermentasi, biopolimer, bahan api bio, biosurfaktan dan asid organik (Sani et al., 2016).

Komposisi Nutrien

Dapatan utama: kurma kaya dengan gula (65–80%), serat diet (6.4–11.5%), kalium dan vitamin B.

Kurma mempunyai nilai pemakanan yang tinggi kerana kandungan nutrien pentingnya (Sani et al., 2016):

Komponen	Kandungan
Gula	65–80%
Protein	2.3–5.6%
Lemak	0.2–0.5%
Serat diet	6.4–11.5%
Mineral	Kalium, garam dan mineral lain
Vitamin	Vitamin B1, B2 dan vitamin lain
Lain-lain	Asid amino

Sumber: Sani et al. (2016).

Kurma juga kaya dengan karbohidrat, serat diet, mineral dan sebatian bioaktif yang menyokong statusnya sebagai makanan berfungsi (Al-Habsi, 2025), serta vitamin dan antioksidan (Al-Karmadi & Okoh, 2024).

Manfaat Kesihatan

Dapatan utama: kurma menunjukkan aktiviti antioksidan, anti-radang, antimikrob, antimutagenik dan imunostimulan, serta menyokong pencernaan dan kesihatan kardiovaskular.

Dari segi farmakologi, buah kurma mengandungi pelbagai fitokimia termasuk antosianin, fenolik, karotenoid dan flavonoid. Sebatian ini memberikan aktiviti antioksidan, anti-radang, antimikrob, antimutagenik dan imunostimulan (Sani et al., 2016).

Kesan kesihatan yang berpotensi termasuk penghadaman yang lebih baik, kesihatan kardiovaskular yang lebih baik dan peningkatan tahap tenaga (Al-Karmadi & Okoh, 2024). Kandungan gula yang tinggi menjadikan kurma sumber tenaga yang cepat, yang menjelaskan kesesuaiannya untuk berbuka puasa. Namun, individu yang menghidap diabetes perlu mengawal jumlah pengambilan kerana kandungan gulanya yang tinggi.

Teknologi Baharu dan Pertanian Tepat

Dapatan utama: bioteknologi dan kecerdasan buatan sedang merevolusikan penyelidikan dan penanaman kurma.

Dalam dekad yang lalu, pelbagai alat bioteknologi telah digunakan untuk merevolusikan penyelidikan dan penanaman kurma, termasuk genomik, kejuruteraan genetik, pembiakan in vitro, serta kecerdasan buatan dan pembelajaran mesin (Pandey et al., 2024). Kemajuan ini membawa kepada kultivar kurma yang lebih baik dari segi hasil, ciri buah, dan daya tahan terhadap tekanan biotik dan abiotik.

Cabaran semasa industri kurma termasuk sumber air yang terhad, hakisan genetik, perosak dan penyakit, serta keperluan untuk memperbaiki pengendalian dan pemprosesan lepas tuai (Pandey et al., 2024).

Implikasi untuk Pengusaha di Malaysia

1. Nilai kesesuaian tapak dengan teliti. Kurma memerlukan cahaya matahari banyak, tanah bersaliran baik dan pH tinggi; kebanyakan tanah di Malaysia berasid (Money, 2023).

2. Gunakan anak pokok kultur tisu daripada kultivar yang diketahui. Elakkan anak benih yang menghasilkan pokok jantan dan buah berkualiti rendah (Al-Khayri & Naik, 2017).

3. Rancang pendebungaan untuk mengelakkan hujan. Hujan semasa berbunga mengurangkan pendebungaan (Money, 2023).

4. Lindungi tandan buah daripada hujan. Hujan semasa buah masak menyebabkan reput (Money, 2023).

5. Pantau kumbang merah palma. Gunakan perangkap feromon dan pengurusan bersepadu (“Pest and Disease Management in Date Palm”, 2023).

6. Pastikan saliran yang baik. Penyakit Fusarium boleh memusnahkan pokok selepas banjir (Solangi et al., 2024).

7. Pertimbangkan model agropelancongan. Pada skala kecil, ladang kurma di Malaysia sering lebih berdaya maju sebagai tarikan pelancongan dan pendidikan berbanding pengeluaran buah komersial.

8. Bangunkan produk nilai tambah. Sirap, pes dan produk berasaskan kurma boleh meningkatkan pulangan (Solangi et al., 2024).

Jurang Penyelidikan

• Penilaian kultivar kurma yang sesuai untuk iklim tropika lembap Malaysia.

• Kajian agronomi tempatan tentang pembajaan, pengapuran dan pengurusan air.

• Teknik pendebungaan dan perlindungan buah daripada hujan.

• Analisis ekonomi penanaman kurma di Malaysia.

• Pengurusan kumbang merah palma dan penyakit kulat dalam keadaan lembap.

• Data keselamatan mikrob dan penyelarasan peraturan untuk produk kurma (Al-Habsi, 2025).

Kesimpulan

Kurma ialah tanaman bernilai tinggi dari segi pemakanan, ekonomi dan budaya, dengan kandungan gula 65 hingga 80%, serat diet yang tinggi, serta kalium dan vitamin B. Ia tumbuh paling baik di kawasan panas dan kering dengan cahaya matahari yang banyak, tanah beralkali dan suhu 18 hingga 22°C semasa berbunga.

Bagi Malaysia, iklim yang lembap dengan hujan sepanjang tahun dan tanah yang berasid ialah cabaran besar, terutamanya semasa pendebungaan dan pematangan buah. Penanaman kurma di Malaysia masih berskala kecil, tetapi berpotensi jika disokong oleh pemilihan tapak yang teliti, anak pokok kultur tisu daripada kultivar yang sesuai, pengurusan kumbang merah palma dan saliran yang baik. Penyelidikan tempatan diperlukan untuk menentukan kultivar dan amalan yang paling sesuai untuk iklim tropika lembap.

Rujukan

9. Al-Habsi, N. (2025). Date palm (Phoenix dactylifera L.) fruit: Strategic crop for food security, nutritional benefits, postharvest quality, and valorization into emerging functional products. Sustainability, 17(16), 7491. doi:10.3390/su17167491

10. Al-Karmadi, A., & Okoh, A. I. (2024). An overview of date (Phoenix dactylifera) fruits as an important global food resource. Foods, 13(7), 1024. doi:10.3390/foods13071024

11. Al-Khayri, J. M., & Naik, P. M. (2017). Date palm micropropagation: Advances and applications. Ciência e Agrotecnologia. doi:10.1590/1413-70542017414000217

12. Amjad, M., Chaudhary, B., Murtaza, H., et al. (2026). Date palm (Phoenix dactylifera) propagation techniques: A comprehensive review. doi:10.65287/josta.202512.24e0

13. Ismail, A. M., & Yusof, F. Z. M. (2024). The challenges and future prospects of date palm farming in Malaysia: A review. ASM Science Journal. doi:10.32802/asmscj.2023.1571

14. Money, J. (2023). Growth requirements and propagation of date palm. CABI. doi:10.1079/9781800620209.0005

15. Pandey, N., Tripathi, P., Pandey, N., et al. (2024). The sustainable improvement and precision agriculture in the date palm cultivation: A review. Journal of Agriculture and Ecology. doi:10.58628/jae-2419-203

16. Pest and disease management in date palm. (2023). CABI. doi:10.1079/9781800620209.0010

17. Sani, M. N., Abdulkadir, F., Abubakar, M. M., et al. (2016). Date palm (Phoenix dactylifera) as food supplement and antimicrobial agent in the 21st century: A review. IOSR Journal of Pharmacy and Biological Sciences. doi:10.9790/3008-1104034651

18. Solangi, N., Abul-Soad, A. A., Jatoi, M. A., et al. (2024). Date palm cultivation, consumption and export: Current status and future challenges: A review. Proceedings of the Pakistan Academy of Sciences: B. doi:10.53560/ppasb(61-4)1080

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: kurma, Phoenix dactylifera, palma dioesius, kultur tisu, anak sulur, pendebungaan, kumbang merah palma, Fusarium solani, lepas tuai, Malaysia, tropika lembap