Sukun dan Perubahan Iklim: Tanaman untuk Masa Depan?

Perubahan iklim dijangka menjejaskan hasil tanaman utama, terutamanya di kawasan tropika. Satu kajian oleh Northwestern University dan Chicago Botanic Garden menyatakan hasil tanaman utama diunjurkan menurun di kawasan latitud rendah akibat perubahan iklim, menjadikan sistem makanan tropika dan subtropika sangat terdedah [1]. Sukun, sebagai pokok jangka panjang, sering dicadangkan sebagai sebahagian daripada penyelesaian.

Artikel ini meneliti kajian tentang kesesuaian penanaman sukun dalam iklim masa depan, termasuk di Asia Tenggara.

Kajian Hawaii: Kesesuaian Meningkat

Satu kajian di University of Hawai?i membangunkan model kesesuaian habitat sukun menggunakan lebih 1,200 pokok yang tumbuh secara semula jadi di Hawaii, dan mengesahkannya dengan 56 tapak pengeluar [2]. Model ini kemudian digunakan secara global dengan 17 model iklim untuk tahun 2070 [2]. Dapatannya [2]:

Kesesuaian sukun secara keseluruhan meningkat dari segi keluasan dan kualiti.
Peningkatan lebih besar dalam senario pelepasan tinggi (RCP 8.5).
Kawasan pengeluaran semasa sebahagian besarnya kekal tidak berubah.

Kajian Global Lain: Keputusan Berbeza

Satu kajian lain oleh Northwestern University dan Chicago Botanic Garden menggunakan pelbagai pemerhatian dan model untuk menilai julat sukun pada 2061 hingga 2080 [1]. Kajian ini ialah pracetak yang belum disemak rakan sebaya. Dapatannya [1]:

Keluasan kawasan sesuai di kawasan tropika dan subtropika diunjurkan menurun kira-kira 4.4 hingga 4.5%.
Di Asia Tenggara dan Kepulauan Pasifik, kualiti dan konsistensi hasil menunjukkan penurunan yang minimum, dengan peningkatan jumlah kawasan sesuai dalam kedua-dua senario.
Di Amerika Latin dan Caribbean, julat kesesuaian diunjurkan menguncup kira-kira 10.1 hingga 11.5%.
Dalam semua rantau, senario pelepasan tinggi mengurangkan konsistensi dan kualiti hasil berbanding senario penstabilan.

Kedua-dua kajian ini bersetuju bahawa kawasan pengeluaran semasa agak stabil, tetapi berbeza tentang sama ada keluasan kawasan sesuai secara global meningkat atau menurun.

Jawa Tengah: Kawasan Sesuai Meluas

Satu kajian oleh University of Indonesia dan rakan kongsi menggunakan pemodelan taburan spesies untuk meramal kawasan penanaman sukun yang sesuai di Jawa Tengah pada 2050 hingga 2070 [3]. Dapatannya [3]:

Dalam senario optimistik dan pesimistik, kawasan penanaman sesuai akan meluas ke arah timur.
Mengehadkan kenaikan suhu kepada 1°C dalam senario RCP2.6 akan menyediakan tambahan kira-kira 270.967 km² kawasan sesuai pada 2050.

Pengkaji menyatakan kajian ini memberikan maklumat penting tentang potensi kawasan penanaman sukun, terutamanya di rantau Asia Tenggara [3].

Iklim Mempengaruhi Nilai Nutrisi

Satu ulasan sistematik oleh University of Hawai?i ke atas 33 kajian dari 41 lokasi mendapati faktor persekitaran memainkan peranan kuat dalam nilai nutrisi sukun [4]. Analisis proksimat paling dipengaruhi oleh purata hujan tahunan, manakala kepekatan vitamin dipengaruhi oleh iklim dan tanah [4]. Ulasan ini menyatakan sukun telah tersebar ke seluruh kawasan tropika dalam 250 tahun, dengan peningkatan ketara dalam taburan dan pengeluaran dalam 20 hingga 30 tahun yang lalu [4].

Kesihatan Pokok dalam Keadaan Sebenar

Satu kajian di Kaua’i, Hawaii, membangunkan kaedah penilaian status pokok sukun secara penyertaan, melibatkan 12 penanam dan 59 pokok [5]. Dapatannya [5]:

Kebanyakan pokok menunjukkan kecergasan yang tinggi walaupun terdedah kepada kejadian iklim, perosak dan pengurusan yang minimum.
Pengairan, pembajaan organik dan jenis kebun dikaitkan secara positif dengan kecergasan.
Pemangkasan yang tidak betul menyebabkan kecacatan, yang sering diikuti pertumbuhan semula yang cergas.

Varieti Berbuah Sepanjang Tahun

Bagi bekalan makanan yang mampan, varieti yang berbuah sepanjang tahun penting. Satu kajian oleh Centre for Pacific Crops and Trees mendapati tujuh varieti dalam koleksinya boleh menghasilkan buah sepanjang tahun [6]. Kira-kira 65% koleksi varieti sukun telah dikategorikan [6].

Penyakit Mati Rosot

Satu kajian di University of the West Indies menyatakan chataigne tidak terjejas oleh penyakit mati rosot pokok seperti sukun, dan boleh digunakan sebagai pokok penanti untuk kultivar sukun yang dikehendaki [7]. Ini menunjukkan penyakit mati rosot merupakan antara cabaran penanaman sukun.

Sukun juga boleh ditanam secara mampan dengan input pertanian yang minimum [8], satu ciri yang relevan dalam menghadapi kos baja dan bahan api yang meningkat [9].

Bagaimana dengan Malaysia?

Kajian Northwestern University yang belum disemak rakan sebaya menunjukkan Asia Tenggara antara rantau yang kurang terjejas [1], dan kajian Jawa Tengah mendapati kawasan sesuai akan meluas [3]. Namun, tiada kajian kesesuaian sukun khusus untuk Malaysia ditemui dalam carian ini. Ringkasan CABI juga menyatakan pengetahuan tentang fenologi dan hasil pokok sukun dalam iklim lembap dan monsun di Asia Tenggara masih diperlukan [10].

Bagi yang Menanam Sukun

Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kesesuaian sukun untuk kawasan anda.

Kesimpulan

Kajian pemodelan iklim memberikan gambaran bercampur tentang masa depan sukun secara global, tetapi bersetuju bahawa kawasan pengeluaran semasa agak stabil. Bagi Asia Tenggara, satu kajian pracetak mendapati penurunan kualiti hasil yang minimum, dan kajian di Jawa Tengah mendapati kawasan penanaman sesuai akan meluas. Sukun juga menunjukkan kecergasan yang tinggi dengan pengurusan minimum. Namun, kajian khusus untuk Malaysia masih diperlukan.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus.

Rujukan

[1] Lu Yang, N. Zerega et al. (2021). Potential of breadfruit cultivation to contribute to climate-resilient low latitude food systems. bioRxiv. DOI: 10.1101/2021.10.01.462801. https://consensus.app/papers/details/41dcc7af95585c4d90b857d5ed84495d/

[2] Kalisi Mausio, T. Miura, and N. Lincoln (2020). Cultivation potential projections of breadfruit (Artocarpus altilis) under climate change scenarios using an empirically validated suitability model calibrated in Hawai’i. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0228552. https://consensus.app/papers/details/09cc9e332a465922b82639fc156e23a0/

[3] S. Utomo, Fatma Lestari et al. (2024). Predicting the suitable cultivation areas of breadfruit crops Artocarpus altilis (Moraceae) under future climate scenarios in Central Java, Indonesia. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2024.1363153. https://consensus.app/papers/details/f13d500737255d12992491785b9ec27f/

[4] A. Needham, R. Jha, and N. Lincoln (2020). The response of breadfruit nutrition to local climate and soil: A review. Journal of Food Composition and Analysis. DOI: 10.1016/j.jfca.2020.103451. https://consensus.app/papers/details/abacb9a3ecc05efcb2b03c32232449d1/

[5] N. Dickinson, Julia Ávila et al. (2025). A framework for assessing fruit tree vigour using a participatory and systematic approach: case study of Breadfruit (Artocarpus altilis Parkinson (Fosberg)) on Kaua’i island, Hawai’i. Forests, Trees and Livelihoods. DOI: 10.1080/14728028.2025.2574621. https://consensus.app/papers/details/cad97ec5bbef5a389a78e5e71a0f06d8/

[6] A. Shandil and V. Tuia (2018). Using an improved micropropagation system combined with access to field evaluation information can support sustainable development of breadfruit 116. Tropical Agriculture. https://consensus.app/papers/details/bdad25574a8f532fb06225cd2d593201/

[7] F. Solomon, J. Rouse-Miller, and L. Roberts-Nkrumah (2018). Breadfruit propagation – Merging plant tissue culture technology and traditional grafting 225. Tropical Agriculture. https://consensus.app/papers/details/e4638f757a9a5379a630d5721f0b3283/

[8] A. Jones, D. Ragone et al. (2011). Beyond the Bounty: Breadfruit (Artocarpus altilis) for food security and novel foods in the 21st Century. Ethnobotany Research and Applications. DOI: 10.17348/era.9.0.129-149. https://consensus.app/papers/details/b0aae247e11753758b44f60a84a7bc91/

[9] Christina E. Turi, Ying Liu et al. (2015). Breadfruit (Artocarpus altilis and hybrids): A traditional crop with the potential to prevent hunger and mitigate diabetes in Oceania. Trends in Food Science and Technology. DOI: 10.1016/j.tifs.2015.07.014. https://consensus.app/papers/details/672cd5b3f4625603a60eb4d6cf3679cd/

[10] J. Rojas-Sandoval and P. Acevedo-Rodríguez (2022). Artocarpus altilis (breadfruit). CABI Compendium. DOI: 10.1079/fc.1822.20210113907. https://consensus.app/papers/details/68e1c6b4f83c53839b5ae8b9d3c95b13/