Salad dan Sayur Daun di Tanah Rendah: Cabaran Berbunga Awal dan Hujung Daun Terbakar

Salad (lettuce) asalnya tanaman musim sejuk yang ditanam di tanah tinggi seperti Cameron Highlands. Kini, semakin ramai petani dan usahawan cuba menanamnya di tanah rendah, terutamanya secara hidroponik. Cabarannya ialah suhu tinggi, yang menyebabkan salad cepat berbunga, hujung daun terbakar dan hasil menurun.

Artikel ini meneliti kajian tentang kesan cuaca panas terhadap salad dan sayur daun lain, termasuk kajian di Malaysia.

Tiga Masalah Utama Salad di Tempat Panas

Satu ulasan menyatakan suhu tinggi, sama ada di ladang atau dalam pertanian persekitaran terkawal, membawa kepada [1]:

1. Percambahan biji yang lemah akibat perencatan haba (thermoinhibition).

2. Berbunga awal (bolting) akibat perkembangan tanaman yang lebih cepat.

3. Hasil boleh pasar yang menurun dan kemungkinan lebih tinggi gangguan berkaitan haba seperti hujung daun terbakar (tipburn).

Pengkaji juga menyatakan industri pertanian persekitaran terkawal bergelut dengan kos pengeluaran yang tinggi akibat penggunaan sistem penyejukan yang berlebihan [1].

Masalah di Tanah Rendah Malaysia

Satu kajian oleh Universiti Putra Malaysia menyatakan penanaman sayur iklim sederhana seperti salad dalam iklim tropika lembap di tanah rendah Malaysia biasanya menyebabkan kerosakan akibat haba, kelewatan pembentukan kepala dan berbunga awal [2].

Kajian ini menguji penyejukan zon akar pada salad butterhead dalam media sabut kelapa dan perlit (3:1) [2]. Paip PVC digunakan untuk mengalirkan air sejuk bagi menyejukkan zon akar, manakala pucuk tumbuhan terdedah kepada suhu persekitaran yang panas [2].

Dapatan utama [2]:

Diameter kanopi dan bilangan daun jauh lebih tinggi dengan penyejukan zon akar.
Berat kering pucuk dan akar serta nisbah akar kepada jumlah biomas meningkat.
Paip penyejuk yang diletakkan 100 mm di bawah permukaan memberikan keadaan pertumbuhan yang lebih baik, dengan suhu purata harian media 19 °C.

Kilang tanaman dalam kontena. Kajian di Universiti Tun Hussein Onn Malaysia meneliti persekitaran dalam kilang tanaman jenis kontena 40 kaki [3]. Pengkaji menyatakan bagi petani dalam bangunan, hujung daun terbakar dan pertumbuhan tidak sekata di kawasan tertentu ialah simptom paling biasa, disebabkan pengudaraan yang tidak sesuai dan kadar transpirasi yang rendah [3]. Suhu purata bagi semua keadaan ialah 24.5 °C, dengan kelajuan udara di atas bedeng 0.3 hingga 1.05 m/s [3].

Berbunga Awal: Apa yang Berlaku?

Satu kajian membandingkan salad yang ditanam pada 33/25 °C (siang/malam) dengan salad pada 20/13 °C [4]. Pengkaji mencadangkan salad memendekkan kitaran pertumbuhan dan mengurangkan pertumbuhan vegetatif akibat perubahan kandungan kanji dan gula larut selepas tekanan suhu tinggi, yang kemudiannya membawa kepada berbunga awal [4].

Satu kajian lain menguji rawatan melatonin pada kultivar salad yang mudah berbunga [5]. Rawatan melatonin 100 ?mol/L menggalakkan pertumbuhan dan melambatkan berbunga awal akibat suhu tinggi [5]. Namun, ini ialah kajian makmal dan belum diuji secara meluas di ladang.

Pemilihan Kultivar

Kajian di Amerika Syarikat. Lapan belas kultivar salad ditanam secara kultur air dalam di rumah hijau di Auburn, Alabama, semasa musim panas [6]. Lapan kultivar, termasuk ‘Adriana’, ‘Aerostar’, ‘Monte Carlo’, ‘Nevada’, ‘Parris Island’, ‘Salvius’, ‘Skyphos’ dan ‘Sparx’, dipilih sebagai mempunyai ketahanan haba lebih tinggi berdasarkan tahap berbunga awal dan hujung daun terbakar [6]. Dalam ujian pengguna, rasa keseluruhan ialah peramal terkuat kebolehpasaran [6].

Kajian di Brazil. Sembilan kultivar salad rangup ditanam secara hidroponik pada suhu purata 30.33 °C [7]. Kultivar Olinda dan Cristina menunjukkan prestasi terbaik [7]. Berbunga awal menjejaskan pertukaran gas, pengeluaran dan kualiti lepas tuai beberapa kultivar lain [7].

Hujung Daun Terbakar dan Nutrien

Kajian pada salad hidroponik NFT menyatakan pengurangan hasil akibat suhu tinggi dan hujung daun terbakar ialah masalah biasa semasa musim panas [8]. Kajian ini menguji kekonduksian elektrik (EC) dan pH larutan [8]. Hasil maksimum diperoleh pada EC 1.8 mS/cm atau lebih bagi ‘Green Butter’, manakala simptom hujung daun terbakar kurang pada EC 1.4 mS/cm bagi kultivar yang sama [8]. Hasil maksimum semua kultivar diperoleh pada pH 6.0 dan 6.2 [8]. Ini menunjukkan wujud pertukaran antara hasil dan risiko hujung daun terbakar.

Sawi dan Kale: Bukan Hanya Salad

Kajian terhadap kale dan sawi (Brassica juncea) menguji gabungan sinaran UV-B, CO2 dan suhu tinggi (35/27 °C berbanding 25/17 °C) [9]. Semua ciri menurun dengan ketara di bawah tekanan tunggal dan berganda, kecuali di bawah CO2 tinggi yang memberikan kesan positif [9].

Dapatan Bercampur: Pemanasan di Kawasan Sejuk

Menariknya, tidak semua kajian menunjukkan kesan negatif. Kajian di timur laut China yang mensimulasikan kenaikan suhu 2 °C mendapati hasil salad meningkat 35.2% dan pak choi meningkat 6.8% [10]. Pengkaji menyatakan ini membayangkan manfaat pemanasan kepada pengeluaran sayur dalam keadaan yang agak sejuk [10]. Dapatan ini tidak boleh dipindahkan ke Malaysia yang sudah panas, tetapi menunjukkan kesan suhu bergantung kepada titik permulaan iklim.

Panduan Praktikal

Pilih kultivar salad tahan haba yang telah diuji untuk tanah rendah.
Sejukkan zon akar jika menanam secara hidroponik, contohnya dengan menebat tangki larutan atau menggunakan sistem penyejukan.
Pastikan pengudaraan yang baik dalam rumah pelindung atau kilang tanaman untuk mengurangkan hujung daun terbakar.
Pantau EC dan pH larutan secara berkala.
Tuai lebih awal sebelum salad mula berbunga.
Tanam sayur daun tempatan seperti kangkung dan bayam sebagai alternatif semasa bulan paling panas.
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman salad dan sayur daun di tanah rendah.

Kesimpulan

Salad sangat sensitif kepada suhu tinggi, yang menyebabkan percambahan lemah, berbunga awal dan hujung daun terbakar. Kajian UPM menunjukkan penyejukan zon akar meningkatkan pertumbuhan salad di tanah rendah Malaysia, manakala kajian UTHM menekankan kepentingan pengudaraan dalam kilang tanaman. Pemilihan kultivar tahan haba dan pengurusan larutan nutrien juga penting. Bagi petani kecil, sayur daun tempatan yang lebih tahan panas mungkin pilihan yang lebih praktikal semasa musim panas.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila dapatkan nasihat pegawai pertanian untuk keadaan kebun anda.

Rujukan

[1] K. D. Aloryi, Hannah Mather et al. (2026). Impact of High Temperatures, Considerations and Possible Solutions for Sustainable Lettuce Production. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy16030327. https://consensus.app/papers/details/686f2aee7996509daa283f749ad7c858/

[2] W. F. Fazlil Ilahi, D. Ahmad, and Mohammud Che Husain (2017). Effects of root zone cooling on butterhead lettuce grown in tropical conditions in a coir-perlite mixture. Horticulture, Environment, and Biotechnology. DOI: 10.1007/s13580-017-0123-3. https://consensus.app/papers/details/db43610c617e565290adea2341f0add1/

[3] Sulastri Sabudin, M. Zafri et al. (2025). Indoor Environment Analysis for Optimum Lettuce Growth in Indoor Farming. Journal of Advanced Research in Fluid Mechanics and Thermal Sciences. DOI: 10.37934/arfmts.132.1.192204. https://consensus.app/papers/details/8c6ac4e030ad5c2aa081b541a6aec9bf/

[4] Xiaoxiao Qin, Pan-Pan Li et al. (2020). Phosphoproteomic analysis of lettuce (Lactuca sativa L.) reveals starch and sucrose metabolism functions during bolting induced by high temperature. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0244198. https://consensus.app/papers/details/f212c901bd3056e3908c832516d222a1/

[5] Li Chen, Meng-Nan Xu et al. (2022). LsMYB15 Regulates Bolting in Leaf Lettuce (Lactuca sativa L.) Under High-Temperature Stress. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2022.921021. https://consensus.app/papers/details/00a21347ec385c3290c2928fa8c9df11/

[6] Sydney Holmes, D. Wells et al. (2019). Selection of Heat Tolerant Lettuce (Lactuca sativa L.) Cultivars Grown in Deep Water Culture and Their Marketability. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae5030050. https://consensus.app/papers/details/57a37622dd985b56ad0782311d63c2a8/

[7] R. F. P. de M. Bittencourt, M. L. da Silva et al. (2024). Morphophysiology and postharvest quality of hydroponic lettuce cultivars grown under high temperature. Revista Brasileira de Engenharia Agrícola e Ambiental. DOI: 10.1590/1807-1929/agriambi.v28n5e277774. https://consensus.app/papers/details/b7e807298e99560eb6c4ba25ab73bfe2/

[8] U. C. Samarakoon, Jack Palmer et al. (2020). Effects of Electrical Conductivity, pH, and Foliar Application of Calcium Chloride on Yield and Tipburn of Lactuca sativa Grown Using the Nutrient–Film Technique. HortScience. DOI: 10.21273/hortsci15070-20. https://consensus.app/papers/details/3c7e5a3546105405ba47755751e44066/

[9] Akanksha Sehgal, K. Reddy et al. (2022). Climate Stressors on Growth, Yield, and Functional Biochemistry of two Brassica Species, Kale and Mustard. Life. DOI: 10.3390/life12101546. https://consensus.app/papers/details/6e4ec7de297c520cbbc46f32c9ad3647/

[10] Rui-Yue Zhao, Chuang Zhao et al. (2025). Real?time emulation of leafy vegetables yield and quality response to 2?°C warming in northeast China. Journal of the Science of Food and Agriculture. DOI: 10.1002/jsfa.14427. https://consensus.app/papers/details/07ff078074115f5bb3ef57c459ae64a8/