Setiap biji kurma yang dimakan meninggalkan bijinya, yang biasanya dibuang. Satu ulasan oleh Chemisches und Veterinäruntersuchungsamt Karlsruhe dan Leipzig University menyatakan biji kurma merangkumi 10 hingga 15% berat buah dan biasanya dibuang [1]. Dengan pengeluaran global kira-kira 8 juta tan kurma setahun, jumlah biji yang dibuang sangat besar [1].
Salah satu kegunaan biji kurma ialah sebagai “kopi” tanpa kafein. Artikel ini meneliti kajian tentang kopi biji kurma.
Sejarah Kopi Biji Kurma
Ulasan Leipzig University menyatakan kopi biji kurma ialah inovasi sistem makanan mampan yang berakar dalam tradisi kawasan pengeluar kurma [1]. Sejak akhir abad ke-19, kopi biji kurma berkembang daripada pengganti kopi sejarah kepada alternatif moden tanpa kafein [1]. Ulasan ini menyatakan kopi biji kurma mempunyai sejarah penggunaan yang panjang di Kesatuan Eropah [1].
Adakah Ia Selamat?
Ulasan Leipzig University menjalankan penilaian risiko toksikologi untuk kopi biji kurma [1]. Dapatannya [1]:
-
Kajian subkronik menunjukkan pengambilan biji kurma atau kopi biji kurma tidak mempunyai kesan buruk.
-
Kajian ketoksikan kronik, karsinogenisiti dan ketoksikan reproduktif mungkin tidak diperlukan.
-
Namun, untuk penilaian menyeluruh, ujian mutagenisiti in vitro disyorkan.
Pengkaji menyatakan kajian lanjut masih diperlukan [1].
Benar-benar Tanpa Kafein?
Satu kajian oleh Hodeidah University dan rakan kongsi menganalisis tiga jenis biji kurma yang terdapat di pasaran Yaman, iaitu dari Iraq, Arab Saudi dan Yaman [2]. Dapatannya [2]:
-
Semua biji kurma yang diuji tidak mengandungi kafein.
-
Alkaloid tidak dikesan dalam semua sampel biji kurma.
-
Tanin dan resin hadir.
-
Kopi daripada biji kurma Arab Saudi mendapat skor deria tertinggi.
Biji kurma Arab Saudi juga mempunyai kandungan lembapan, protein, lemak dan serat yang lebih tinggi [2].
Rasa: Boleh Diterima, Tetapi Tidak Sama dengan Kopi
Kajian Agricultural Research Center. Satu kajian menghasilkan minuman tanpa kafein daripada serbuk biji kurma Saidi yang dipanggang, serta campuran dengan kopi pada nisbah 10 hingga 50% [3]. Dalam penilaian cupping, biji kurma panggang sahaja mendapat skor 61.1% dan dikelaskan sebagai “Exchange Grade” [3]. Campuran dengan 40% dan 50% kopi pula mendapat skor 75.4% dan 78.8%, dikategorikan sebagai kualiti baik biasa [3].
Kajian Gaziantep University. Satu kajian mencampurkan serbuk biji kurma dengan serbuk biji zaitun [4]. Formulasi optimum mempunyai aktiviti antioksidan 2.4 kali lebih tinggi dan keasidan yang jauh lebih rendah berbanding kopi Turki [4]. Dalam penilaian deria, kopi ini mendapat skor kedua tertinggi selepas kopi Turki untuk semua atribut [4].
Serbuk kurma sebagai pengganti separa. Satu kajian oleh Jahrom University mendapati menggantikan serbuk kopi dengan serbuk kurma yang diubah suai sehingga 25% tidak memberikan kesan signifikan pada sifat deria minuman kopi [5].
Dapatan ini menunjukkan biji kurma sahaja menghasilkan minuman yang boleh diterima, tetapi kualitinya lebih rendah daripada kopi sebenar dalam penilaian pakar.
Penilaian Kesatuan Eropah
Ulasan Leipzig University menyatakan kerana sejarah penggunaannya yang panjang di Kesatuan Eropah, kopi biji kurma mungkin tidak memerlukan kebenaran sebagai makanan baharu (novel food) [1]. Ini merupakan pertimbangan kawal selia di Eropah, dan keperluan di Malaysia mungkin berbeza.
Jangka Hayat
Satu kajian oleh PSG College of Arts & Science menghasilkan serbuk kopi biji kurma dengan bahan perisa tambahan [6]. Produk ini tidak mengandungi kafein dan mempunyai jangka hayat kira-kira 11 bulan dari tarikh pengeluaran [6].
Sumber Antioksidan dan Serat
Satu kajian oleh New Valley University dan Assiut University menyatakan biji kurma merupakan sumber fenolik, antioksidan dan serat diet yang banyak [7]. Kajian ini membandingkan serbuk biji kurma panggang, serbuk barli, campurannya, dan kopi Brazil komersial, dan mendapati perbezaan signifikan dalam parameter fizikokimia, mineral dan fitokimia [7].
Kegunaan Lain Biji Kurma
Satu ulasan oleh Khalifa University of Science and Technology menyatakan biji kurma mengandungi asid amino, serat diet, mineral, sebatian fenolik dan minyak [8]. Biji kurma boleh dimasukkan dalam roti, biskut, produk daging dan minuman [8]. Ulasan ini menyatakan teknologi pengekstrakan hijau seperti ultrabunyi dan gelombang mikro meningkatkan kecekapan pengekstrakan dengan ketara berbanding kaedah tradisional [8].
Kajian Mahidol University turut mendapati biji kurma Barhi mempunyai nilai nutrisi yang kebanyakannya lebih tinggi daripada isi, dan aktiviti perencatan enzim yang lebih kuat [9].
Bagi yang Menanam Kurma Sendiri
Bagi kawalan serangga perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penjagaan pokok kurma serta pemprosesan produk daripada biji kurma.
Kesimpulan
Biji kurma, yang merangkumi 10 hingga 15% berat buah, boleh diproses menjadi minuman tanpa kafein. Kajian mendapati biji kurma tidak mengandungi kafein, dan penilaian toksikologi setakat ini tidak menunjukkan kesan buruk, walaupun ujian mutagenisiti masih disyorkan. Rasanya boleh diterima tetapi kualitinya lebih rendah daripada kopi sebenar dalam penilaian pakar, kecuali apabila dicampur dengan kopi atau bahan lain.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau keselamatan makanan. Pastikan produk kopi biji kurma yang dibeli mematuhi keperluan keselamatan makanan, dan rujuk doktor jika anda mempunyai keadaan kesihatan tertentu.
Rujukan
[1] Raphaela Kiesler, Heike Franke, and Dirk W Lachenmeier (2024). A Comprehensive Review of the Nutritional Composition and Toxicological Profile of Date Seed Coffee (Phoenix dactylifera). Applied Sciences. DOI: 10.3390/app14062346. https://consensus.app/papers/details/4932fefd374d54ba9eb1b5131f4061bd/
[2] Galal Ahmed Al-Askari, Mushtaq Faisal Al-Afour et al. (2024). Chemical Composition Study of Three Varieties of Date seeds (Iraqi, Saudi and Yemeni) and their Utilization as caffeine-free coffee alternative. Journal of Chemistry and Nutritional Biochemistry. DOI: 10.48185/jcnb.v5i1.1079. https://consensus.app/papers/details/997ac5ee7a8c58b4a04189dc6d3b02f5/
[3] S. Ayman, T. Alla, and Amira A. A. Abdallah (2024). Evaluation of Caffeine-Free and Low-Caffeine Coffee Alternatives Prepared from Saidi Date Seeds. Food Technology Research Journal. DOI: 10.21608/ftrj.2024.420712. https://consensus.app/papers/details/684c052939bc57df930145ce3e4bfc19/
[4] Ay?e Nur Çak?, Ezgi Kalkan, and M. Maskan (2026). Optimization and comprehensive investigation of coffee from date seeds and olive seeds: an alternative to Turkish coffee. Journal of Food Measurement and Characterization. DOI: 10.1007/s11694-026-04050-1. https://consensus.app/papers/details/edea41db311c5944946dcffc2cf6a540/
[5] Abdollah Hematian Sourki, Roya Roozitalab, and A. Ghani (2022). Potential application of modified date powder by microwave radiation, ultrasonication and chemical pretreatments as coffee substitute: its biochemical properties and consumer preferences. Journal of Food Science and Technology. DOI: 10.1007/s13197-022-05637-4. https://consensus.app/papers/details/b8245d95118e54e3bbbf714cb6485911/
[6] K. Nandhini and V. Sathiya (2022). Formulation, standardisation, proximate composition and shelf life analysis of palm date seeds (Phoenix dactylifera) coffee powder. International Journal of Home Science. DOI: 10.22271/23957476.2022.v8.i3a.1347. https://consensus.app/papers/details/c941f5951f295eb89b4e4b319a50af05/
[7] Hussein Ferweez, Samy F. Elsyiad, and E. Salah (2023). Study on Functional Healthy Alternative Beverage Produced From Roasted Whole Dates Seeds Powder as Caffeine-Free Coffee. New Valley Journal of Agricultural Science. DOI: 10.21608/nvjas.2023.233143.1245. https://consensus.app/papers/details/1d8d5f96bac057ed9c3f1434408952b1/
[8] Kandi Sridhar, Adiba Akram, and F. Banat (2024). Green extraction technologies for valorization of date seed waste to achieve sustainable development goals: Biofunctional and innovative food applications. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2024.115392. https://consensus.app/papers/details/5533c20f883f54e689969955025a7656/
[9] Jeerawan Hinkaew, Amornrat Aursalung et al. (2021). A Comparison of the Nutritional and Biochemical Quality of Date Palm Fruits Obtained Using Different Planting Techniques. Molecules. DOI: 10.3390/molecules26082245. https://consensus.app/papers/details/350a39ea52cb5b89bca4b010c1156229/
Kata Kunci
kurma, biji kurma, kopi biji kurma, tanpa kafein, produk nilai tambah
