Malaysia mempunyai lebih seratus jenis durian berdaftar, daripada Musang King yang terkenal hingga D24, Black Thorn dan pelbagai klon tempatan. Selama ini, varieti durian dikenal pasti terutamanya berdasarkan rupa buah, bentuk duri, warna isi dan rasa. Namun, cara ini mempunyai kelemahan, terutamanya apabila pokok masih muda dan belum berbuah.
Teknologi DNA kini membolehkan saintis membandingkan varieti durian di peringkat genetik. Artikel ini meringkaskan dapatan kajian genetik durian dan kepentingannya kepada industri.
Masalah Pengelasan Berdasarkan Rupa
Sehingga kajian tahun 2018, sebanyak 126 jenis durian telah didaftarkan dengan Jabatan Pertanian Malaysia berdasarkan ciri fenotip [1]. Pengelasan berdasarkan morfologi mudah dan cepat, tetapi terdedah kepada plastisiti fenotip, iaitu perubahan rupa akibat faktor persekitaran dan umur [1].
Satu ulasan juga menyatakan bahawa kultivar durian dikelaskan terutamanya berdasarkan ciri buah dan bunga, yang tidak dapat diperhatikan semasa peringkat vegetatif [2]. Kajian di Indonesia pula menyebut bahawa durian memerlukan sekurang-kurangnya empat tahun selepas ditanam untuk berbuah, menjadikan pengenalan berdasarkan buah mengambil masa yang lama [3].
Cap Jari DNA Durian Malaysia
Kajian di Universiti Putra Malaysia menggunakan penanda SSR (ulangan jujukan ringkas) untuk mengkaji 27 jenis durian daripada koleksi germplasma universiti [1]. Dapatan utama [1]:
| Aspek | Dapatan |
|---|---|
| Bilangan jenis durian dikaji | 27 |
| Penanda SSR berjaya direka | 7 pasang primer |
| Penanda polimorfik | 5 |
| Cap jari DNA unik | 21 daripada 27 jenis |
| Kepelbagaian genetik dijangka (HE) | 0.35 |
Lebih menarik, apabila penanda ini digunakan untuk menguji jenis durian yang sama dari tapak koleksi berbeza, pengkaji mendapati sesetengahnya bukan klon yang sama [1]. Dapatan ini mencabar sistem pengelasan semasa, termasuk sama ada jenis-jenis durian patut dipanggil “klon”, “varieti” atau “kultivar” [1].
Kajian kedua oleh kumpulan yang sama menggunakan penanda ISSR terhadap 27 varieti dari empat dusun di UPM [4]. Daripada 133 serpihan DNA yang jelas, 91.73% adalah polimorfik, menunjukkan variasi genetik yang tinggi [4]. Namun, jujukan DNA kloroplas yang diuji tidak menunjukkan sebarang variasi, walaupun sampel dari Vietnam ditambah [4].
Genom Penuh: Musang King dan Rakan-rakan
Pada tahun 2017, draf genom durian diterbitkan, menjadikan durian genus ketiga dalam order Malvales yang genomnya dijujukkan [5]. Genom ini sangat heterozigus, dan kajian mendapati laluan berkaitan sulfur, etilena dan lipid meningkat dalam buah durian [5].
Kajian genom tahun 2025 menjujukkan beberapa kultivar terkenal Malaysia, termasuk Musang King (D197), Sultan (D24), Black Thorn (D200), Muar Gold (D101) dan Udang Merah (D13) dari kawasan geografi berbeza [6]. Dapatan penting termasuk [6]:
Kebanyakan kultivar agak klonal, iaitu sampel dari tempat berbeza adalah serupa secara genetik.
Genom rujukan Musang King kelihatan heterogen secara genetik berbanding sampel Musang King lain.
Black Thorn tidak menunjukkan pertalian dengan varieti Malaysia lain, tetapi mempunyai persamaan genetik jauh dengan varieti Kan Yao dari utara Thailand.
Kajian ini masih dalam bentuk pracetak, jadi dapatannya perlu ditafsir dengan berhati-hati.
Perbandingan dengan Durian Thailand dan China
Kajian di Thailand menjujukkan semula genom tiga kultivar popular, iaitu Kradumthong, Monthong dan Puangmanee [7]. Analisis menunjukkan evolusi genom durian Thailand berbeza daripada durian Malaysia, Musang King [7].
Di Hainan, China, kajian terhadap 32 genotip mendapati koleksi teras di ladang tersebut termasuk D24, D101 dan beberapa jenis lain [8]. Ini menunjukkan klon Malaysia telah tersebar ke luar negara. Kajian lebih besar terhadap 114 aksesi di China mengenal pasti lebih 39 juta SNP dan tiga kelompok genetik utama [9]. Pengkaji menyatakan hanya asas genetik yang sempit telah digunakan dalam usaha pembiakbakaan [9].
Mengapa Ini Penting?
Pengenalan genetik membawa beberapa manfaat praktikal:
1. Pengesahan varieti. Petani yang membeli anak benih Musang King mahu kepastian bahawa benih itu tulen. Cap jari DNA boleh membantu mengesahkan identiti klon [1].
2. Pengurusan sumber genetik. Data genetik penting untuk menilai dan mengurus sumber genetik durian di negara pengeluar [1].
3. Pembiakbakaan. Penanda molekul boleh menyokong pemilihan dibantu penanda dan penemuan gen untuk sifat penting [8].
4. Kajian tekanan persekitaran. Penanda berasaskan gen yang berkaitan kemarau telah dibangunkan untuk durian di Thailand [10].
Had Kajian
Kajian penanda SSR Malaysia disifatkan sebagai kajian awal, dengan hanya lima penanda polimorfik digunakan [1]. Kajian genom pula melibatkan bilangan sampel yang terhad bagi setiap kultivar. Lebih banyak kajian dengan sampel lebih besar diperlukan sebelum sistem pengesahan DNA boleh digunakan secara meluas dalam industri.
Panduan Praktikal
Beli anak benih daripada nurseri berdaftar yang boleh menunjukkan asal-usul bahan tanaman.
Simpan rekod sumber bagi setiap pokok yang ditanam di dusun.
Pertimbangkan ujian DNA jika terdapat keraguan tentang identiti klon bernilai tinggi, terutamanya untuk tujuan eksport.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang klon berdaftar dan bahan tanaman yang disyorkan.
Kesimpulan
Kajian genetik, termasuk dari UPM, menunjukkan durian Malaysia mempunyai kepelbagaian genetik yang tinggi dan cap jari DNA boleh membezakan kebanyakan jenis durian. Kajian juga mendedahkan bahawa sesetengah jenis yang dianggap klon yang sama sebenarnya berbeza secara genetik. Genom Musang King, D24, Black Thorn dan kultivar lain memberikan asas untuk pengesahan varieti dan pembiakbakaan masa depan, walaupun lebih banyak kajian masih diperlukan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sebahagian dapatan datang daripada kajian awal atau pracetak dan mungkin berubah apabila kajian lanjut dijalankan.
Rujukan
[1] Ging Yang Siew et al. (2018). Genetic variation and DNA fingerprinting of durian types in Malaysia using simple sequence repeat (SSR) markers. PeerJ. DOI: 10.7717/peerj.4266.
[2] H. Tran et al. (2023). Advancements in Genetic Diversity and Genome Characteristics of Durians (Durio spp.). Annual Research & Review in Biology. DOI: 10.9734/arrb/2023/v38i530584.
[3] Anggi Angeliena et al. (2019). The diversity of superior Indonesian durians based on molecular markers. PROCEEDINGS OF THE 2ND INTERNATIONAL CONFERENCE ON BIOSCIENCES AND MEDICAL ENGINEERING (ICBME2019): Towards innovative research and cross-disciplinary collaborations. DOI: 10.1063/1.5125547.
[4] Ging Yang Siew et al. (2018). Assessment of the genetic variation of Malaysian durian varieties using inter-simple sequence repeat markers and chloroplast DNA sequences. Unknown Journal.
[5] B. Teh et al. (2017). The draft genome of tropical fruit durian (Durio zibethinus). Nature Genetics. DOI: 10.1038/ng.3972.
[6] H. Chung et al. (2025). Crowning the King of Fruits: Genomic Evidence of Population Structure and Relatedness in Malaysian Durians. bioRxiv. DOI: 10.1007/s12042-026-09485-w.
[7] W. Nawae et al. (2023). Resequencing of durian genomes reveals large genetic variations among different cultivars. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2023.1137077.
[8] Xing’e Lin et al. (2022). Assessment of Genetic Diversity and Discovery of Molecular Markers in Durian (Durio zibethinus L.) in China. Diversity. DOI: 10.3390/d14090769.
[9] Yiwang Zhong et al. (2025). Genomic resequencing reveals genetic diversity, population structure, and core collection of durian germplasm. Communications Biology. DOI: 10.1038/s42003-025-08715-3.
[10] Ponsit Sathapondecha et al. (2024). Development of Gene-Based InDel Markers on Putative Drought Stress-Responsive Genes and Genetic Diversity of Durian (Durio zibethinus). Biochemical Genetics. DOI: 10.1007/s10528-023-10638-9.
