Jambu air biasanya dimakan kerana kesegarannya, bukan kerana khasiatnya. Namun, kajian menunjukkan buah dan daun jambu air mengandungi pelbagai sebatian bioaktif. Kajian di Malaysia pada varieti Giant Green malah mendapati perbezaan ketara dalam kandungan antioksidan mengikut tahap kematangan. Artikel ini merumuskan dapatan tersebut.
Sebatian dalam Jambu Air
Ulasan saintifik menyatakan metabolit utama S. samarangense kebanyakannya tergolong dalam kumpulan flavonoid, sebatian fenolik, derivatif resorsinol, asilfloroglusinol, tanin, terpenoid dan sterol [1]. Bahagian buah mengandungi karotena, antosianin dan veskalagin [2].
Kajian pada daun S. samarangense mengasingkan enam sebatian fenolik, termasuk asid galik, kuersetin dan asid elagik [3].
Kajian Malaysia: Giant Green
Kajian 2023 di Malaysia meneliti daun dan buah jambu air varieti Giant Green, yang disifatkan sebagai buah yang kurang dimanfaatkan di Malaysia dan negara Asia lain [4].
Daun muda berbanding daun tua
Daun muda mempunyai kandungan fenolik 35% lebih tinggi dan flavonoid 41% lebih tinggi berbanding daun tua.
Daun muda menunjukkan aktiviti memerangkap radikal bebas yang paling kuat.
Daun muda juga menunjukkan aktiviti antibakteria yang lebih tinggi terhadap S. aureus, E. faecalis, S. typhimurium dan E. coli.
Buah muda berbanding buah masak
Buah muda mempunyai fenolik 37% lebih tinggi dan flavonoid 54% lebih tinggi berbanding buah masak.
Hanya buah muda mampu menghalang lebih 50% radikal bebas.
Buah muda paling berkesan terhadap semua bakteria yang diuji, manakala buah masak tidak berkesan terhadap mana-mana bakteria.
Penyelidik mencadangkan daun muda dan buah muda Giant Green berpotensi untuk pengurusan penyakit berkaitan radikal bebas atau jangkitan bakteria [4].
Teknik Penanaman Mempengaruhi Khasiat
Kajian di Malaysia mendapati teknik penanaman boleh meningkatkan kandungan antioksidan buah:
Pengikatan berbentuk C meningkatkan jumlah fenolik sebanyak 28% dan antosianin sebanyak 138% [5].
Semburan GA3 50 mg/L meningkatkan vitamin C, fenol, flavonoid, antosianin dan karotena [6].
Semburan hidrogen peroksida 20 mM meningkatkan antosianin sebanyak 67% dan karotena sebanyak 41% [7].
Kajian di Thailand pula mendapati semburan asid salisilik sebelum tuai meningkatkan kapasiti antioksidan, fenol dan flavonoid buah semasa penyimpanan [8].
Jambu Air Jenis S. aqueum
Kajian di Indonesia membandingkan daun tiga spesies Syzygium dan jambu batu. *Daun S. aqueum* mempunyai kandungan fenol dan tanin tertinggi** antara spesies Syzygium yang dikaji, dan ini mungkin berkait dengan aktiviti antioksidannya [9].
Kajian di Sumatera Barat pula mendapati ekstrak metanol dan etil asetat daun serta kulit batang S. aqueum dikategorikan sebagai antioksidan yang sangat kuat. Menariknya, aktiviti antioksidan kulit batang lebih tinggi berbanding daun, walaupun daun mempunyai fenolik yang lebih tinggi [10].
Aktiviti dalam Kajian Haiwan
Kajian pada tikus mendapati pecahan etil asetat daun S. samarangense menunjukkan aktiviti antioksidan yang ketara, meningkatkan enzim antioksidan dan menurunkan peroksidaan lipid pada tikus dengan kerosakan hati [11].
Had Bukti
Kebanyakan kajian ini mengukur antioksidan dalam ekstrak menggunakan pelarut kimia di makmal [4][10]. Ulasan saintifik menegaskan bahawa kajian standardisasi dan klinikal masih diperlukan untuk pembangunan masa depan [1]. Oleh itu, jambu air sebaiknya dinikmati sebagai buah yang menyegarkan dalam diet seimbang, bukan sebagai ubat.
Panduan Praktikal
1. Nikmati jambu air sebagai sebahagian daripada diet yang kaya buah-buahan.
2. Variasikan tahap kematangan; buah yang sedikit muda mengandungi lebih banyak fenolik [4].
3. Basuh buah dengan baik sebelum dimakan, terutamanya jika dimakan dengan kulit.
4. Jangan gunakan ekstrak daun sebagai pengganti ubat untuk jangkitan atau penyakit.
Kesan Teduhan dan Penjarangan terhadap Kualiti
Kajian di Banting, Selangor mendapati teduhan 50% dan 70% menurunkan dengan ketara kandungan flavonoid, fenol, kalium dan antosianin dalam buah jambu air, selain menurunkan kemanisan [12]. Sebaliknya, penjarangan buah kepada 10 hingga 15 biji setiap dahan sedikit meningkatkan kandungan flavonoid, fenol dan antosianin [12]. Dapatan ini menunjukkan bahawa khasiat buah bukan sahaja ditentukan oleh varieti, tetapi juga oleh cara pokok diurus di ladang.
Antosianin dan Warna Merah
Warna merah pada kulit jambu air berpunca daripada antosianin, sejenis pigmen yang juga bertindak sebagai antioksidan. Kajian di Malaysia mendapati terdapat korelasi positif antara aktiviti enzim PAL dengan pembentukan antosianin, dan buah pada peringkat masak merah menunjukkan aktiviti PAL dan kandungan antosianin tertinggi [13]. Ini bermakna warna merah yang lebih gelap biasanya menunjukkan kandungan antosianin yang lebih tinggi.
Kajian di Malaysia turut mendapati warna kulit buah berkait secara positif dengan jumlah pepejal terlarut, iaitu kemanisan, dan antosianin [14]. Bagi pengguna, buah yang merah sekata dan berkilat biasanya lebih manis dan kaya pigmen. Namun, kandungan sebenar bergantung kepada varieti, tahap kematangan dan cara penanaman.
Oleh itu, memilih buah yang berwarna terang dan segar ialah cara mudah untuk menikmati jambu air yang berkualiti.
Kesimpulan
Jambu air mengandungi flavonoid, fenolik, tanin dan antosianin. Kajian Malaysia pada varieti Giant Green mendapati daun muda dan buah muda jauh lebih kaya fenolik dan antioksidan berbanding daun tua dan buah masak, dan buah masak tidak menunjukkan aktiviti antibakteria. Teknik penanaman seperti pengikatan dan semburan GA3 juga meningkatkan kandungan antioksidan buah.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Rujuk doktor untuk sebarang masalah kesihatan.
Rujukan
[1] Chrisanta Tarigan et al. (2021). Syzygium Samarangense: Review of Phytochemical Compounds and Pharmacological Activities. Biointerface Research in Applied Chemistry. DOI: 10.33263/briac122.20842107.
[2] G. G. Nair et al. (2020). Syzygium Samarangense : A Review on its Pharmacognostical, Pharmacological and Phytochemical Pro?ile. International Journal of Research in Pharmaceutical Sciences. DOI: 10.26452/ijrps.v11i4.3276.
[3] Elsayed Kamal El-Sayed et al. (2024). Phytochemical Profile and Analgesic Activity for Two Syzygium Species. Journal of Advanced Pharmacy Research. DOI: 10.21608/aprh.2024.255361.1243.
[4] Nuruljannah Suhaida Idris et al. (2023). Polyphenolic Compounds and Biological Activities of Leaves and Fruits of Syzygium samarangense cv. ‘Giant Green’ at Three Different Maturities. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae9030326.
[5] M. Khandaker et al. (2011). Application of girdling for improved fruit retention, yield and fruit quality in Syzygium samarangense under field conditions. International Journal of Agriculture and Biology.
[6] M. Khandaker et al. (2013). Fruit development, pigmentation and biochemical properties of wax apple as affected by localized Application of GA3 under field conditions. Brazilian Archives of Biology and Technology. DOI: 10.1590/s1516-89132013000100002.
[7] M. Khandaker et al. (2012). The influence of hydrogen peroxide on the growth, development and quality of wax apple (Syzygium samarangense, [Blume] Merrill & L.M. Perry var. jambu madu) fruits. Plant physiology and biochemistry : PPB. DOI: 10.1016/j.plaphy.2012.01.016.
[8] S. Supapvanich et al. (2017). Preharvest salicylic acid application maintains physicochemical quality of ‘Taaptimjaan’ wax apple fruit (Syzygium samarangenese) during short-term storage. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2016.11.046.
[9] Tanpa nama pengarang (2023). Exploring the Polyphenol Contents and Antioxidant Capacity of the Leaf Extracts of Selected Indonesian Syzygium Species. Tropical Journal of Natural Product Research. DOI: 10.26538/tjnpr/v7i6.8.
[10] A. Itam et al. (2021). Comparative Study of Phytochemical, Antioxidant, and Cytotoxic Activities and Phenolic Content of Syzygium aqueum (Burm. f. Alston f.) Extracts Growing in West Sumatera Indonesia. The Scientific World Journal. DOI: 10.1155/2021/5537597.
[11] R. Majumder et al. (2017). Quantitative measurement of bioactive compounds from leaves of Syzygium samarangense with antioxidant efficacy. Journal of The National Science Foundation of Sri Lanka. DOI: 10.4038/jnsfsr.v45i2.8182.
[12] A. I. Alebidi (2014). The influences of shading, fruit thinning, plantgrowth promoter and inhibitor on Malaysian wax apple (syzygium samarangense) fruit development and quality / Abdullah Issa Alebidi. Unknown Journal.
[13] M. Khandaker et al. (2015). The influence of gibberellic acid on the chlorophyll fluorescence, protein content and PAL activity of wax apple (‘Syzygium samarangense’ var. jambu madu) fruits. Australian Journal of Crop Science.
[14] M. Khandaker (2012). Growth, development and quality of wax apple (Syzygium samarangense [Blume] Merrill & L. M. Perry) fruits as influenced by selected horticultural techniques / Mohammad Moneruzzaman Khandaker. Unknown Journal.
