Belimbing ialah buah yang menyegarkan, tetapi ia juga antara buah yang paling banyak dilaporkan dalam kes kecederaan buah pinggang akibat makanan. Laporan kes dari Taiwan, India, Sri Lanka, Brazil dan Bangladesh menunjukkan corak yang sama: buah pinggang boleh rosak selepas seseorang makan banyak belimbing atau minum jusnya. Artikel ini menerangkan apa yang diketahui tentang bahaya oksalat dalam belimbing dan siapa yang paling berisiko.
Apakah Oksalat?
Oksalat ialah sebatian semula jadi dalam banyak tumbuhan. Dalam jumlah besar, oksalat boleh bergabung dengan kalsium dan membentuk kristal kalsium oksalat yang termendap dalam tiub buah pinggang. Keadaan ini dipanggil nefropati oksalat akut [1][2].
Kajian di Ecuador mendapati belimbing mempunyai kandungan asid oksalik tertinggi antara buah-buahan utama yang dikaji [3]. Ulasan saintifik turut menyenaraikan kandungan oksalat yang tinggi sebagai faktor utama risiko keracunan belimbing [4][5].
Bukti daripada Laporan Kes
Taiwan: jus belimbing masam
Laporan dari Taiwan menerangkan kes nefropati oksalat akut selepas pesakit minum jus belimbing masam. Penyelidik menganalisis kandungan oksalat buah dan mendapati penjerukan dan pencairan jus mengurangkan kandungan oksalat [2]. Ini menjelaskan mengapa jus pekat lebih berbahaya berbanding buah yang dimakan sedikit.
India: gejala muncul beberapa jam kemudian
Laporan kes di India mendapati gejala muncul 10 hingga 12 jam selepas belimbing dimakan. Tiga pesakit memerlukan dialisis [1]. Kelewatan ini bermakna pesakit mungkin tidak mengaitkan gejala dengan buah yang dimakan pada hari sebelumnya.
Sri Lanka: empat kes
Siri kes di Sri Lanka melaporkan empat pesakit yang mengalami kecederaan buah pinggang akut selepas makan belimbing [6]. Satu lagi siri kes dari Sri Lanka menegaskan bahawa ramai yang terkena ialah mereka yang mengambil belimbing atau jusnya sebagai ubat tradisional [7].
Penggunaan berpanjangan: penyakit buah pinggang kronik
Kebanyakan laporan melibatkan kecederaan akut. Namun, laporan dari Sri Lanka pada 2015 menerangkan buat pertama kali kes penyakit buah pinggang kronik akibat pengambilan belimbing secara berpanjangan. Pesakit dalam laporan ini ialah pesakit diabetes yang mengambil belimbing sebagai ubat [8]. Laporan kes 2025 juga mengaitkan pengambilan kronik belimbing dengan penyakit buah pinggang kronik [9].
Siapa yang Paling Berisiko?
Ulasan naratif 2021 meneliti 136 individu yang mengalami keracunan belimbing [10]:
69.1% sudah mempunyai masalah buah pinggang sebelum makan belimbing.
Selebihnya, iaitu kira-kira satu pertiga, mempunyai fungsi buah pinggang yang dianggap normal.
Nefropati oksalat ialah mekanisme utama kerosakan buah pinggang.
Rawatan hemodialisis memperbaiki hasil rawatan.
Ulasan lain mengenal pasti beberapa faktor risiko [4]:
| Faktor risiko | Penjelasan |
|---|---|
| Penyakit buah pinggang kronik | Buah pinggang tidak mampu membuang toksin |
| Perut kosong | Penyerapan oksalat lebih tinggi |
| Dehidrasi | Air kencing lebih pekat |
| Jumlah besar | Beban oksalat lebih tinggi |
Mengapa Pesakit Buah Pinggang Dilarang Makan Belimbing?
Kajian di Brazil menjelaskan sebab larangan ini. Pesakit buah pinggang kronik tidak dapat menyingkirkan toksin belimbing dengan berkesan, termasuk oksalat dan caramboxin. Ini menyebabkan toksin terkumpul dalam badan dan boleh membawa kepada keracunan saraf yang serius, malah kematian [11]. Oleh itu, larangan untuk pesakit buah pinggang adalah mutlak, bukan sekadar mengurangkan jumlah.
Bagaimana dengan Belimbing Buluh?
Belimbing buluh (Averrhoa bilimbi) juga boleh menyebabkan masalah yang sama. Laporan kes dari Bangladesh menerangkan seorang pesakit buah pinggang kronik yang mengalami keracunan saraf dan nefropati oksalat akut selepas makan belimbing buluh [12]. Belimbing buluh sering digunakan dalam masakan dan jeruk di Malaysia, jadi pesakit buah pinggang juga perlu berhati-hati dengannya.
Tanda-tanda Amaran
Dapatkan rawatan segera jika mengalami gejala berikut selepas makan belimbing [1][10]:
Loya dan muntah.
Sakit pinggang atau perut.
Kurang kencing atau tidak kencing.
Sedu yang berterusan.
Kekeliruan atau lemah badan.
Beritahu doktor dengan jelas bahawa anda telah makan belimbing atau minum jusnya, kerana maklumat ini membantu doktor membuat diagnosis.
Panduan Praktikal
1. Pesakit buah pinggang kronik dan pesakit dialisis perlu mengelak belimbing sepenuhnya [11].
2. Jangan minum jus belimbing pekat, terutamanya dalam jumlah besar [2].
3. Jangan makan belimbing ketika perut kosong atau ketika dehidrasi [4].
4. Jangan ambil belimbing sebagai ubat secara berterusan [8][7].
5. Minum air yang mencukupi setiap hari.
6. Jumpa doktor segera jika muncul gejala selepas makan belimbing [10].
Mengapa Jumlah Selamat Sukar Ditentukan?
Ulasan saintifik menyatakan bahawa paras pengambilan belimbing yang selamat masih belum diketahui [4]. Terdapat beberapa sebab. Kandungan oksalat berbeza antara jenis manis dan masam serta antara kultivar [13][2]. Keadaan individu juga berbeza, termasuk fungsi buah pinggang, tahap hidrasi dan sama ada buah dimakan bersama makanan lain [4]. Oleh sebab itu, tiada angka tepat yang boleh dijadikan panduan umum, dan pendekatan paling selamat ialah makan secara sederhana sahaja.
Kesimpulan
Belimbing tinggi oksalat, dan laporan kes dari pelbagai negara menunjukkan ia boleh menyebabkan kecederaan buah pinggang akut dan, dengan pengambilan berpanjangan, penyakit buah pinggang kronik. Kebanyakan mangsa sudah mempunyai masalah buah pinggang, tetapi kira-kira satu pertiga tidak. Paras pengambilan yang selamat belum diketahui, jadi kesederhanaan dan kesedaran tentang faktor risiko sangat penting.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan pengganti nasihat doktor. Pesakit buah pinggang perlu mengikut nasihat doktor atau pakar dietetik tentang pemakanan.
Rujukan
[1] A. Barman et al. (2016). Acute kidney injury associated with ingestion of star fruit: Acute oxalate nephropathy. Indian Journal of Nephrology. DOI: 10.4103/0971-4065.175978.
[2] Chien-Liang Chen et al. (2001). Acute oxalate nephropathy after ingestion of star fruit. American journal of kidney diseases : the official journal of the National Kidney Foundation. DOI: 10.1053/ajkd.2001.21333.
[3] Mabel Guevara et al. (2019). Chemical Composition and Antioxidant Activity of the Main Fruits Consumed in the Western Coastal Region of Ecuador as a Source of Health-Promoting Compounds. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox8090387.
[4] K. Lakmal et al. (2021). Nutritional and medicinal properties of Star fruit (Averrhoa carambola): A review. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.2135.
[5] J. Dhara et al. (2024). Star Fruit (Averrhoea Carambola): Exploring its Nutritional Value, Health Benefits, and Consideration for Potential Risk and Future Application in Biotechnology and Medicine. Current Pharmacology Reports. DOI: 10.1007/s40495-024-00387-7.
[6] N. Herath et al. (2021). Acute Kidney Injury Following Star Fruit Ingestion: A Case Series. Wilderness & Environmental Medicine. DOI: 10.1016/j.wem.2020.11.003.
[7] D. Wijayaratne et al. (2018). Star fruit nephrotoxicity: a case series and literature review. BMC Nephrology. DOI: 10.1186/s12882-018-1084-1.
[8] R. Abeysekera et al. (2015). Star fruit toxicity: a cause of both acute kidney injury and chronic kidney disease: a report of two cases. BMC Research Notes. DOI: 10.1186/s13104-015-1640-8.
[9] S. Kar et al. (2025). Chronic Consumption of Star Fruit Causes CKD: A Novel Case Report. Journal of the American Society of Nephrology. DOI: 10.1681/asn.2025ct2jcbvp.
[10] P. Yasawardene et al. (2021). Nephrotoxicity and neurotoxicity following star fruit (Averrhoa carambola) ingestion: a narrative review. Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. DOI: 10.1093/trstmh/trab026.
[11] Eduarda Savino Moreira de Oliveira et al. (2015). Why eating star fruit is prohibited for patients with chronic kidney disease?. Jornal brasileiro de nefrologia : ‘orgao oficial de Sociedades Brasileira e Latino-Americana de Nefrologia. DOI: 10.5935/0101-2800.20150037.
[12] C. Saha et al. (2024). Neurotoxicity and acute oxalate nephropathy in a Chronic kidney disease patient due to plant toxin (Bilimbi fruit -Averrhoabilimbi) : case report from a primary care center of Bangladesh. Bangladesh Journal of Medicine. DOI: 10.3329/bjm.v35i20.73465.
[13] Jynwara Kaju et al. (2022). Comparative active compounds and antioxidant activity between the sweet- and sour-type star fruit (Averrhoa carambola L.) In Vitro. Journal of Associated Medical Sciences. DOI: 10.12982/jams.2022.022.
