Buah bidara kecil, bulat dan rangup ketika muda, kemudian menjadi lebih manis apabila masak. Di India, buah ini digelar “epal orang miskin” kerana nilai pemakanannya yang tinggi dengan kos yang rendah [1][2]. Artikel ini merumuskan kajian tentang kandungan nutrien buah bidara (Ziziphus mauritiana) dan perubahan khasiatnya mengikut tahap kematangan.
Nutrien Utama
Vitamin C yang tinggi
Kajian di Costa Rica mendapati kandungan asid askorbik (vitamin C) dalam buah bidara antara 251 hingga 466 mg setiap 100 g, dan penyelidik menyatakan ia lebih tinggi daripada kebanyakan buah biasa [3]. Walau bagaimanapun, kandungan vitamin C berbeza dengan ketara antara kajian:
| Kajian | Vitamin C (mg/100 g) |
|---|---|
| Costa Rica [3] | 251 hingga 466 |
| Zimbabwe [4] | 15.0 hingga 43.8 |
| Genotip berbeza [5] | 29.47 hingga 68.53 |
| Ulasan India [2] | 50 hingga 100 |
Perbezaan ini mungkin disebabkan oleh kultivar, lokasi, tahap kematangan dan kaedah analisis. Kajian Costa Rica sendiri mendapati kultivar dan lokasi ladang memberi kesan ketara kepada kandungan metabolit [3].
Mineral
Kajian di Zimbabwe mendapati buah bidara merupakan sumber yang baik untuk karbohidrat, protein dan mikronutrien seperti kalsium, kalium, natrium, fosforus, kuprum, besi dan zink [4]. Kandungan kalium dalam buah kering antara 1,865 hingga 2,441 mg setiap 100 g berat kering [4].
Satu ulasan menyatakan buah bidara mengandungi vitamin C, protein dan mineral dalam kadar yang lebih tinggi berbanding epal dan mangga, serta lebih banyak fosforus dan besi berbanding oren [6].
Serat
Buah bidara juga mengandungi serat yang mencukupi, yang berperanan dalam mengekalkan kolesterol plasma dan tindak balas glisemik yang normal [6].
Perbezaan Antara Genotip
Kajian di India menilai 18 genotip Ziziphus daripada tiga spesies dan mendapati variasi genetik yang ketara bagi jumlah antioksidan, fenol dan asid askorbik [1]. Kajian 15 genotip Z. mauritiana pula mendapati jumlah pepejal terlarut antara 9.45 hingga 14.52 °Brix dan vitamin C antara 29.47 hingga 68.53 mg setiap 100 g [5]. Ini bermakna pemilihan varieti penting jika mahu buah yang lebih berkhasiat.
Tahap Kematangan: Muda atau Masak?
Buah muda lebih kaya antioksidan
Kajian di Emiriah Arab Bersatu membandingkan buah Z. mauritiana dan Z. spina-christi pada tiga peringkat kematangan [7]:
Buah muda mempunyai kandungan fenolik, flavonoid, aktiviti antioksidan dan antibakteria yang lebih tinggi berbanding buah masak.
Pada semua peringkat, ciri-ciri ini lebih tinggi pada Z. spina-christi berbanding Z. mauritiana.
Dapatan bercampur
Kajian di Pakistan pada buah dan biji bidara pada tiga peringkat kematangan mendapati buah peringkat pertama mempunyai fenolik tertinggi. Namun, aktiviti DPPH dan pengikatan logam meningkat apabila buah semakin matang [8]. Ini menunjukkan hubungan antara kematangan dan antioksidan tidak semudah yang disangka, dan bergantung kepada jenis ujian.
Buah Bidara dalam Bentuk Lain
Buah bidara boleh dimakan segar, dikeringkan, dijadikan manisan, jeruk atau jus [9]. Di India, ia diproses menjadi murabba, pulpa, jem, gula-gula dan minuman [2].
Penyimpanan
Kajian di Ethiopia mendapati suhu dan tempoh penyimpanan memberi kesan ketara kepada kandungan nutrien dan antinutrien buah. Penyimpanan dalam beg plastik HDPE dan pembekuan dalam membolehkan buah disimpan dalam keadaan segar sehingga 45 hari [10].
Panduan Praktikal
1. Nikmati buah bidara segar sebagai sebahagian daripada diet yang pelbagai.
2. Cuba buah yang lebih muda jika mahu kandungan antioksidan yang lebih tinggi [7].
3. Pilih varieti yang baik kerana kandungan nutrien berbeza antara genotip [1][5].
4. Simpan dengan betul untuk mengekalkan nutrien [10].
5. Pesakit diabetes perlu ambil kira kandungan gula buah yang masak.
Bidara dan Buah Lain
Satu ulasan dari India menggambarkan bidara sebagai “raja buah kawasan kering” yang kaya dengan asid askorbik dan karbohidrat, serta mengandungi vitamin A, kompleks vitamin B, kalsium, fosforus dan besi [11]. Kajian di Burkina Faso mendapati isi buah bidara mempunyai aktiviti antioksidan terbaik berbanding buah lain dalam kajian tersebut, dengan kandungan fenolik, flavonoid, tanin dan beta-karotena yang tinggi [12].
Satu kajian di India Timur Laut membandingkan tujuh buah liar dan mendapati bidara liar mempunyai kandungan protein yang lebih tinggi berbanding buah lain yang dikaji [13]. Dapatan ini menunjukkan bidara boleh menyumbang kepada keperluan nutrien, terutamanya di kawasan luar bandar.
Pemprosesan dan Kualiti
Proses seperti pengeringan, penjerukan dan pembuatan jem boleh mengubah kandungan nutrien buah, terutamanya vitamin C yang sensitif kepada haba dan cahaya. Oleh itu, buah segar yang dimakan tidak lama selepas dipetik berkemungkinan mengekalkan lebih banyak vitamin C berbanding produk yang telah diproses lama.
Kesimpulan
Buah bidara ialah sumber vitamin C, mineral seperti kalium dan kalsium, serta serat. Kandungan vitamin C berbeza dengan besar antara kajian, daripada sekitar 15 hingga 466 mg setiap 100 g, bergantung kepada kultivar dan lokasi. Buah muda secara umumnya lebih kaya fenolik dan antioksidan, walaupun sesetengah ujian menunjukkan sebaliknya. Pemilihan varieti dan cara penyimpanan mempengaruhi khasiat buah yang dimakan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Mereka yang mempunyai keadaan kesihatan tertentu perlu berbincang dengan doktor atau pakar dietetik.
Rujukan
[1] V. Meena et al. (2023). Assessment of Genetic Variability for Fruit Nutritional Composition in the Ex-Situ Collection of Jujube (Ziziphus spp.) Genotypes of Arid Regions of India. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae9020210.
[2] Rahul Kumar et al. (2023). Present status and future prospects of Ber ( Ziziphus mauritiana Lamk.)-A review. Indian Journal of Arid Horticulture. DOI: 10.48165/ijah.2022.4.1.08.
[3] Eric Cubero?Román et al. (2023). Antioxidant and antimicrobial activity of two Costa Rican cultivars of ber (Ziziphus mauritiana): An underexploited crop in the American tropic. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.3317.
[4] L. Nyanga et al. (2013). Nutritive value of masau (Ziziphus mauritiana) fruits from Zambezi Valley in Zimbabwe. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2012.10.016.
[5] Nora M. al Aboud et al. (2025). Phytochemical profiling and SCOT marker analysis reveal genetic diversity in Ziziphus mauritiana genotypes. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-Napoca. DOI: 10.15835/nbha53414943.
[6] S. Z. Hussain et al. (2021). Ber/Jujube (Ziziphus mauritiana): Morphology, Taxonomy, Composition and Health Benefits. Unknown Journal. DOI: 10.1007/978-3-030-75502-7_12.
[7] A. Aldhanhani et al. (2022). Maturity stage at harvest influences antioxidant phytochemicals and antibacterial activity of jujube fruit (Ziziphus mauritiana Lamk. and Ziziphus spina-christi L.). Annals of Agricultural Sciences. DOI: 10.1016/j.aoas.2022.12.003.
[8] Shehla Parveen et al. (2023). Phytochemical analysis, in-vitro biological activities and Pearson correlation of total polyphenolic content with antioxidant activities of Ziziphus mauritiana fruit pulp and seed during different ripening stages. South African Journal of Botany. DOI: 10.1016/j.sajb.2023.03.064.
[9] Deepak Jha et al. (2023). Ziziphus mauritiana: An in-depth review of its medicinal attributes and pharmacological activities. Intelligent Pharmacy. DOI: 10.1016/j.ipha.2023.12.001.
[10] Mahelete Tsegaye et al. (2023). Effect of storage condition on the nutritional and anti-nutritional composition of kurkura (Ziziphus mauritiana Lam.) fruit from North-Eastern Ethiopia. Heliyon. DOI: 10.1016/j.heliyon.2023.e17380.
[11] Rani B Thallapally (2024). Significance of indigenous Indian arid fruit-ber. International Journal of Advanced Biochemistry Research. DOI: 10.33545/26174693.2024.v8.i9sj.2231.
[12] Alphonsine Ramdé-Tiendrébéogo et al. (2023). Comparative studies of phytonutrients content and therapeutic potential of fruits parts of Dialium guineense Willd (Fabaceae) and Ziziphus mauritiana Lam. (Rhamnaceae) used in traditional pediatric in Burkina Faso. Journal of Applied Biosciences. DOI: 10.35759/jabs.191.3.
[13] Rody Ngurthankhumi et al. (2024). Nutritional composition and anti-nutritional properties of wild edible fruits of northeast India. Journal of Agriculture and Food Research. DOI: 10.1016/j.jafr.2024.101221.
