Terung ialah antara sayur yang paling biasa di dapur Malaysia. Ia dimasak sebagai sambal, gulai, kari, terung goreng berlada atau sekadar dibakar. Walaupun sering dianggap sayur “biasa”, terung sebenarnya mengandungi pelbagai sebatian bioaktif yang menarik minat penyelidik. Artikel ini merumuskan apa yang diketahui tentang kandungan nutrien dan khasiat terung (Solanum melongena) berdasarkan kajian saintifik, serta had bukti yang perlu difahami.
Mengenali Terung
Terung ialah tumbuhan tahunan bukan berkayu dengan bunga berwarna ungu hingga putih, daun besar bercuping dan pokok yang merimbun dengan ketinggian maksimum kira-kira 120 cm. Ia ditanam terutamanya sebagai sayur dan juga untuk tujuan perubatan tradisional [1].
Terung ditanam di seluruh dunia dan boleh memberi manfaat pemakanan yang ketara kerana kandungan vitamin, fenolik dan antioksidannya. Namun, berbanding tanaman lain dalam keluarga Solanaceae seperti tomato dan kentang, kajian tentang profil metabolik terung masih lebih sedikit [2].
Kandungan Nutrien Asas
Terung ialah sayur yang rendah kalori dan tinggi kandungan air [1]. Kajian terhadap enam germplasma terung mendapati [3]:
| Komponen | Julat |
|---|---|
| Kelembapan (air) | 88.1% hingga 91.3% |
| Serat kasar | 1.41% hingga 3.42% |
| Protein kasar | 0.78% hingga 2.74% |
| Asid askorbik (vitamin C) | 12.5 hingga 31.8 mg/100 g |
| Asid klorogenik | 150.8 hingga 342.7 mg/100 g |
Satu ulasan tentang terung di Nigeria pula melaporkan terung mengandungi kira-kira 92% air, 7.2 g karbohidrat dan 2.0 g serat setiap 100 g, bersama kalsium, zat besi, beta-karotena dan vitamin C [4].
Kajian lain terhadap 20 genotip terung yang berbeza warna dan bentuk menunjukkan kandungan nutrien dan sebatian bioaktif berbeza dengan ketara antara varieti. Contohnya, kandungan antosianin berjulat daripada 0.35 hingga 18.85 mg/100 g berat segar [5]. Ini bermakna tidak semua terung sama dari segi khasiat.
Sebatian Bioaktif Utama
Analisis fitokimia menunjukkan terung mengandungi pelbagai sebatian penting seperti flavonoid, glikoalkaloid steroid, nasunin, solasodina, asid askorbik dan triptofan dalam buah dan daunnya [1].
Ulasan tentang fenolik terung menyatakan terung digolongkan antara sepuluh sayur teratas dari segi kapasiti antioksidan kerana kandungan fenoliknya yang tinggi [6]:
Kulit kaya dengan antosianin, terutamanya terbitan delfinidin.
Isi kaya dengan asid fenolik, terutamanya isomer asid klorogenik.
Ulasan biokimia terung turut menyenaraikan protein, vitamin, mineral, karbohidrat dan fenolik sebagai komponen utama, dan menyatakan metabolit sekunder seperti glikoalkaloid dan sebatian antioksidan merupakan sumber utama manfaat kesihatannya [7].
Khasiat yang Dikaji
Sebatian dalam terung telah dikaji untuk pelbagai kesan, termasuk anti-radang, anti-asma, anti-platelet, menurunkan lemak darah dan menurunkan tekanan darah [1]. Ulasan lain turut menyebut kesan analgesik, antipiretik dan antioksidan [8].
Ulasan tentang sindrom metabolik menyimpulkan terung mempunyai kesan antioksidan, antidiabetes, antihipertensi dan menurunkan lemak darah, melalui mekanisme seperti perencatan enzim alfa-amilase dan alfa-glukosidase serta enzim ACE [9].
Tetapi, kebanyakannya kajian makmal dan haiwan
Penting untuk diingat bahawa kebanyakan kesan ini datang daripada kajian makmal (in vitro) dan kajian haiwan. Contohnya, kajian makmal mendapati ekstrak fenolik terung merencat enzim alfa-glukosidase dan ACE, tetapi penyelidik sendiri menyatakan kajian haiwan dan klinikal masih diperlukan [10].
Bukti pada manusia lebih terhad. Satu ujian rawak terkawal mendapati serbuk terung menurunkan tekanan darah pada individu bertekanan darah tinggi ringan [11], tetapi ujian lain mendapati kesan terhadap kolesterol adalah sederhana dan sementara, atau tidak berbeza daripada plasebo [12][13].
Jadual Ringkasan Bukti
| Khasiat | Jenis bukti utama | Kekuatan |
|---|---|---|
| Antioksidan | Analisis kimia, makmal | Kukuh dari segi kandungan [6] |
| Tekanan darah | Satu ujian rawak manusia, kajian haiwan | Sederhana [11] |
| Kolesterol | Ujian manusia kecil | Bercampur [12][13] |
| Gula darah | Makmal dan haiwan | Awal [10][9] |
Varieti Berbeza, Khasiat Berbeza
Kajian terhadap lima jenis terung komersial (Cina, Filipina, Amerika, India dan Thai) yang ditanam di Mexico mendapati [14]:
Jenis Thai mempunyai serat diet, fenolik larut dan asid klorogenik tertinggi.
Jenis India (Hindu) mempunyai kalium, kalsium dan vitamin C tertinggi.
Jenis Filipina mempunyai antosianin dan aktiviti antioksidan tertinggi.
Kajian terhadap 13 kultivar di Greece juga mendapati kandungan fenolik, antosianin dan kapasiti antioksidan berbeza antara kultivar [15]. Oleh itu, mempelbagaikan jenis terung dalam diet adalah langkah yang munasabah.
Panduan Praktikal
1. Makan terung bersama kulitnya, kerana antosianin tertumpu di kulit [6].
2. Pelbagaikan jenis terung, sama ada terung panjang ungu, terung bulat atau terung hijau [14].
3. Kurangkan minyak semasa memasak, kerana terung mudah menyerap minyak ketika digoreng.
4. Jadikan terung sebahagian diet seimbang, bukan pengganti ubat.
5. Bagi pesakit darah tinggi atau kolesterol, teruskan rawatan doktor dan anggap terung sebagai makanan sihat tambahan sahaja.
Kesimpulan
Terung ialah sayur rendah kalori, tinggi air dan mengandungi serat, vitamin C, mineral serta sebatian antioksidan seperti asid klorogenik dan antosianin. Kandungan ini berbeza mengikut varieti. Kajian makmal dan haiwan menunjukkan pelbagai potensi kesihatan, tetapi bukti pada manusia masih terhad kepada beberapa ujian kecil dengan keputusan yang bercampur. Terung wajar dinikmati sebagai sebahagian daripada diet yang pelbagai.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Dapatkan nasihat doktor atau pakar pemakanan untuk sebarang masalah kesihatan.
Rujukan
[1] M. Naeem et al. (2019). Nutritional Content and Health Benefits of Eggplant. Turkish Journal of Agriculture – Food Science and Technology. DOI: 10.24925/turjaf.v7isp3.31-36.3146.
[2] Nergiz Gürbüz et al. (2018). Health benefits and bioactive compounds of eggplant. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2018.06.093.
[3] Minakshi Dutta et al. (2022). Nutrient Composition and Total Antioxidant Activity in Eggplant (Solanum melongena) Germplasm. International Journal of Environment and Climate Change. DOI: 10.9734/ijecc/2022/v12i1131121.
[4] A. I. Mansurat et al. (2023). Phytochemical Contents and Antioxidant potentials of Eggplants from Kano State, Nigeria: A Review. Dutse Journal of Pure and Applied Sciences. DOI: 10.4314/dujopas.v9i1a.16.
[5] V. Bidaramali et al. (2020). Proximate Composition and Bioactive Compounds in Diverse Eggplant Genotypes. Current Journal of Applied Science and Technology. DOI: 10.9734/cjast/2020/v39i430537.
[6] G. Niño-Medina et al. (2017). Structure and content of phenolics in eggplant (Solanum melongena) – a review. South African Journal of Botany. DOI: 10.1016/j.sajb.2017.03.016.
[7] Meenakshi Sharma et al. (2021). Biochemical Composition of Eggplant Fruits: A Review. Applied Sciences. DOI: 10.3390/app11157078.
[8] S. Solanke et al. (2019). Phytochemical Information and Pharmacological Activities of Eggplant ( Solanum Melongena L. ): A Comprehensive Review. Unknown Journal.
[9] Fatemeh Yarmohammadi et al. (2021). Effect of eggplant (Solanum melongena) on the metabolic syndrome: A review. Iranian Journal of Basic Medical Sciences. DOI: 10.22038/ijbms.2021.50276.11452.
[10] Y-I Kwon et al. (2008). In vitro studies of eggplant (Solanum melongena) phenolics as inhibitors of key enzymes relevant for type 2 diabetes and hypertension. Bioresource technology. DOI: 10.1016/j.biortech.2007.06.035.
[11] Mie Nishimura et al. (2019). Daily Ingestion of Eggplant Powder Improves Blood Pressure and Psychological State in Stressed Individuals: A Randomized Placebo-Controlled Study. Nutrients. DOI: 10.3390/nu11112797.
[12] P. Guimarães et al. (2000). Eggplant (Solanum melongena) infusion has a modest and transitory effect on hypercholesterolemic subjects. Brazilian journal of medical and biological research = Revista brasileira de pesquisas medicas e biologicas. DOI: 10.1590/s0100-879×2000000900006.
[13] G. C. da Silva et al. (2004). [Absence of hypolipidemic effect of Solanum melongena L. (eggplant) on hyperlipidemic patients]. Arquivos brasileiros de endocrinologia e metabologia. DOI: 10.1590/s0004-27302004000300006.
[14] G. Niño-Medina et al. (2014). Nutritional and Nutraceutical Components of Commercial Eggplant Types Grown in Sinaloa, Mexico. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-napoca. DOI: 10.15835/nbha4229573.
[15] Vasileia Chioti et al. (2022). Nutritional Value of Eggplant Cultivars and Association with Sequence Variation in Genes Coding for Major Phenolics. Plants. DOI: 10.3390/plants11172267.
