Nanas ialah buah yang selamat untuk kebanyakan orang. Bromelain juga mempunyai sejarah penggunaan yang selamat dan kurang kesan sampingan [1]. Namun, seperti semua bahan aktif, terdapat beberapa keadaan di mana nanas, dan terutamanya suplemen bromelain, perlu digunakan dengan berhati-hati. Artikel ini menerangkan isu keselamatan utama berdasarkan kajian.
Profil Keselamatan Umum
Bromelain oral
Meta-analisis 2023 mendapati kesan sampingan bromelain oral termasuk kembung perut, loya dan sakit kepala. Tiada risiko kesihatan utama dilaporkan semasa rawatan [2].
Ulasan sistematik ujian keradangan pula melaporkan 11 peserta mengalami kesan sampingan, kebanyakannya gastrousus, dan dua menghentikan rawatan [3]. Dalam terapi enzim untuk pesakit kanser, kesan sampingan juga kebanyakannya gastrousus seperti cirit-birit dan kembung [4].
Bromelain topikal
Kesan sampingan bromelain topikal termasuk rasa terbakar, sakit, demam dan sepsis, walaupun mungkin tidak berkaitan dengan bromelain [2].
Isu 1: Alahan
Bromelain diserap oleh badan tanpa kesan sampingan pada kebanyakan orang. Namun, dalam sesetengah kes, ia menyebabkan kesan sampingan pada pesakit yang alah kepada nanas [5]. Ulasan tentang gula-gula berasaskan bromelain turut menyenaraikan potensi tindak balas alahan pada individu yang sensitif sebagai salah satu cabaran [6].
Tanda alahan yang perlu diberi perhatian
Gatal atau bengkak bibir, lidah atau tekak
Ruam gatal pada kulit
Sakit perut, muntah atau cirit-birit
Sesak nafas (kecemasan)
Nota: Ramai orang merasa pedih atau gatal di mulut selepas makan nanas segar. Ini biasanya disebabkan oleh tindakan bromelain dan asid nanas pada tisu mulut, bukan alahan sebenar. Namun, jika disertai bengkak atau sesak nafas, dapatkan rawatan segera.
Isu 2: Kesan pada Pembekuan Darah
Bromelain mempunyai sifat antitrombotik dan fibrinolitik [7], serta merencat pengagregatan platelet secara boleh balik [8].
Kajian makmal
Kajian menggunakan tromboelastografi mendapati penambahan bromelain ke dalam darah di makmal [9]:
Mengurangkan keupayaan darah membeku, sama ada darah normal atau darah yang cenderung membeku.
Memanjangkan masa protrombin (PT) sebanyak 47% dan APTT sebanyak 20% dalam sampel normal.
Merencat pengagregatan platelet sebanyak 19%.
Namun, dalam kajian pada mencit, suntikan bromelain secara paradoks menunjukkan kecenderungan ke arah pembekuan berlebihan, walaupun tidak signifikan. Penyelidik menyatakan dapatan perlu ditafsir dengan berhati-hati [9].
Siapa perlu berhati-hati?
1. Pesakit yang mengambil ubat pencair darah seperti warfarin, aspirin atau clopidogrel.
2. Pesakit dengan gangguan pendarahan.
3. Pesakit yang akan menjalani pembedahan, termasuk pembedahan gigi.
Satu kajian menyatakan dalam keadaan di mana terdapat risiko pendarahan, penggunaan bromelain atau pengambilan nanas secara langsung perlu dihadkan [10].
Isu 3: Interaksi dengan Ubat
Antibiotik
Bromelain diketahui meningkatkan penyerapan ubat, terutamanya antibiotik [8]. Kajian pemodelan molekul mencadangkan bromelain boleh berinteraksi dengan antibiotik tetrasiklin seperti demeklosiklin, minosiklin dan tetrasiklin [10].
Ubat tahan sakit dan ubat asma
Ujian rawak silang pada manusia mendapati jus nanas meningkatkan paras celecoxib dalam darah sebanyak 60% dan montelukast sebanyak 48% [11]. Ini menunjukkan nanas bukan sahaja bromelain tulen boleh mempengaruhi ubat.
Isu 4: Keselamatan Sel pada Dos Tinggi
Kajian makmal terkini pada sel darah putih manusia normal mendapati [12]:
Bromelain mempunyai ketoksikan keseluruhan yang rendah.
Pada kepekatan 60 dan 120 µg/mL, ia mencetuskan apoptosis (kematian sel terancang) sebanyak 9.8% dan 15.08%.
Ia menunjukkan kesan genotoksik (kerosakan DNA) yang bergantung kepada dos, dengan kerosakan DNA maksimum 16%.
Penyelidik menyatakan dapatan ini memberi data keselamatan penting yang perlu dipertimbangkan apabila menilai bromelain sebagai agen terapeutik [12]. Ini kajian makmal sahaja, dan kepekatan yang diuji tidak semestinya dicapai dalam darah selepas makan nanas.
Isu 5: Kehamilan
Nanas dikaji sebagai perangsang pengecutan rahim semasa mengandung [13], dan beberapa kajian di Indonesia menggunakan jus nanas untuk mempercepatkan bersalin [14]. Walaupun memakan sepotong nanas dalam diet biasa umumnya dianggap selamat, ibu mengandung wajar mengelakkan suplemen bromelain dan pengambilan nanas dalam jumlah sangat besar tanpa nasihat doktor.
Isu 6: Gigi dan Perut
Jus nanas menghakis enamel gigi dalam ujian makmal [15].
Nanas berasid; satu produk minuman jus nanas di Malaysia mempunyai pH 3.54 [16], dan boleh merengsakan perut individu dengan gastrik atau refluks.
Ringkasan Langkah Berjaga-jaga
| Kumpulan | Nasihat |
|---|---|
| Alah kepada nanas | Elakkan nanas dan bromelain [5] |
| Ubat pencair darah | Bincang dengan doktor sebelum ambil suplemen bromelain [9] |
| Akan menjalani pembedahan | Beritahu doktor jika mengambil bromelain |
| Mengambil antibiotik | Bincang dengan ahli farmasi [10] |
| Ibu mengandung | Elakkan suplemen bromelain |
| Gastrik atau refluks | Makan dalam jumlah kecil selepas makan |
Kesimpulan
Nanas dan bromelain secara umumnya selamat, dengan kesan sampingan yang biasanya ringan seperti kembung dan loya. Namun, bromelain boleh mempengaruhi pembekuan darah, meningkatkan penyerapan ubat tertentu, dan menyebabkan alahan pada individu sensitif. Kajian makmal turut menunjukkan kesan genotoksik pada kepekatan tinggi. Suplemen bromelain memerlukan lebih banyak berhati-hati berbanding buah nanas biasa.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Berbincang dengan doktor atau ahli farmasi sebelum mengambil suplemen bromelain, terutamanya jika anda mengambil ubat, mengandung atau akan menjalani pembedahan.
Rujukan
[1] Vidhya Rathnavelu et al. (2016). Potential role of bromelain in clinical and therapeutic applications. Biomedical reports. DOI: 10.3892/br.2016.720.
[2] Nattawut Leelakanok et al. (2023). Efficacy and safety of bromelain: A systematic review and meta-analysis. Nutrition and Health. DOI: 10.1177/02601060231173732.
[3] I. C. Pereira et al. (2023). Bromelain supplementation and inflammatory markers: A systematic review of clinical trials. Clinical nutrition ESPEN. DOI: 10.1016/j.clnesp.2023.02.028.
[4] Lennart Gremmler et al. (2021). Proteolytic Enzyme Therapy in Complementary Oncology: A Systematic Review. AntiCancer Research. DOI: 10.21873/anticanres.15108.
[5] Archana Vimal et al. (2023). Bromelain: An Enzyme Expanding Its Horizon from Food to Pharmaceutical Industry. Current pharmaceutical biotechnology. DOI: 10.2174/1389201024666230331115338.
[6] Muhamed Anjal Thondiyil et al. (2025). Bromelain?Infused Pineapple?Based Candies as Functional Confections: Potential Formulation and Health Benefits. Journal of Food Quality. DOI: 10.1155/jfq/5580791.
[7] Carolina Varilla et al. (2021). Bromelain, a Group of Pineapple Proteolytic Complex Enzymes (Ananas comosus) and Their Possible Therapeutic and Clinical Effects. A Summary. Foods. DOI: 10.3390/foods10102249.
[8] H. Maurer (2001). Bromelain: biochemistry, pharmacology and medical use. Cellular and Molecular Life Sciences CMLS. DOI: 10.1007/pl00000936.
[9] Harmanpreet Kaur et al. (2016). Bromelain has paradoxical effects on blood coagulability: a study using thromboelastography. Blood Coagulation & Fibrinolysis. DOI: 10.1097/mbc.0000000000000244.
[10] Gülgün Aylaz (2023). Tetrasiklin Antibiyotikleri ve Bromelain Enzimi Aras?ndaki Etkile?imlerin Kenetleme Araçlar? Kullan?larak ?ncelenmesi. Journal of the Institute of Science and Technology. DOI: 10.21597/jist.1306563.
[11] S. Helmy et al. (2020). Effect of pineapple juice on the pharmacokinetics of celecoxib and montelukast in humans. Therapeutic delivery. DOI: 10.4155/tde-2020-0020.
[12] Joanna Bernasi?ska-S?omczewska et al. (2026). Assessment of the cytotoxic, proapoptotic, and genotoxic effects of bromelain on human peripheral blood mononuclear cells. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-026-50898-0.
[13] N. Wali (2018). Pineapple (Ananas comosus). Nonvitamin and Nonmineral Nutritional Supplements. DOI: 10.1016/b978-0-12-812491-8.00050-3.
[14] S. Irianti et al. (2019). The Effect Of Consuming Pineapple Juice (Ananas Comusus [L] Mer) Towards The Duration Of The Stage I Latent Phase. Jurnal Ners dan Kebidanan Indonesia. DOI: 10.21927/jnki.2019.7(1).6-10.
[15] Zahirrah Begam Mohamed Rasheed et al. (2025). Evaluating the Erosive Effects of Freshly Squeezed Local Fruit Juices on Human Dental Enamel and Consumption Patterns Among Malaysian Adults. Nutrients. DOI: 10.3390/nu17162576.
[16] Wan Nur Zahidah W.Z. et al. (2023). Pineapple juice drink: potential functional drink for reducing inflammation in athletes. Food Research. DOI: 10.26656/fr.2017.6(s2).039.
