Ramai yang pernah mencuba menanam epal daripada biji atau anak pokok di Malaysia mendapati pokok tumbuh tetapi jarang berbuah. Puncanya sering berkait dengan satu konsep penting: keperluan kedinginan. Artikel ini menerangkan apa itu dorman dan keperluan kedinginan, bagaimana ia diukur, dan kenapa ia menjadi cabaran utama pengeluaran epal di kawasan tropika.
Apa Itu Dorman?
Pokok buah iklim sederhana seperti epal melalui fasa dorman. Dorman tunas ialah mekanisme untuk mengelakkan bunga dan daun muda yang lembut terdedah kepada suhu sejuk musim sejuk [1].
Dorman mempunyai beberapa fasa. Fasa yang paling penting ialah endodorman, iaitu keadaan di mana tunas tidak akan bercambah walaupun keadaan luar sesuai, sehingga keperluan kedinginan dipenuhi [2].
Apa Itu Keperluan Kedinginan?
Semasa endodorman, pokok mengumpul “jam kedinginan”. Tunas bunga memerlukan sejumlah jam kedinginan tertentu untuk keluar daripada endodorman, dan jumlah ini dikenali sebagai keperluan kedinginan [2].
Jika keperluan kedinginan tidak dipenuhi [2]:
Pembungaan menjadi tidak serentak
Kualiti bunga rendah
Kualiti buah rendah
Contoh keperluan kedinginan
| Varieti | Keperluan kedinginan |
|---|---|
| ‘Anna’ | 250 hingga 300 jam pada suhu 7.2°C atau kurang [3] |
| ‘Dorsett Golden’ | Kira-kira 490 Unit Kedinginan [4] |
| ‘Braeburn’ | Kira-kira 1,141 Unit Kedinginan [4] |
| ‘Golden Delicious’ | Kira-kira 1,277 Unit Kedinginan [4] |
| ‘Starking Delicious’ | Kira-kira 1,320 Unit Kedinginan [4] |
Perbezaan yang besar ini menunjukkan kenapa pemilihan varieti sangat penting.
Masalah di Kawasan Tropika
Di Kenya, penanaman epal terhalang terutamanya oleh kedinginan yang tidak mencukupi, menyebabkan dorman berpanjangan, pembungaan lemah dan hasil rendah [1]. Di Ethiopia, kekurangan kedinginan yang berkesan semasa musim dorman ialah salah satu masalah utama [5].
Menariknya, walaupun keperluan kedinginan adalah wajib di kawasan sederhana, di kawasan tropika ia boleh dielakkan dengan menggunakan varieti rendah kedinginan dan pengurusan khusus [1]. Dalam sistem tropika, matlamatnya adalah supaya pokok epal tidak memasuki endodorman sama sekali, melalui amalan seperti tekanan air, penggugur daun, lentur dahan dan bahan pecah dorman [3].
Bukti Varieti Rendah Kedinginan Boleh Berbuah Tanpa Sejuk
Satu kajian di kawasan tanah tinggi tropika Brazil (Minas Gerais) mendapati varieti ‘Eva’ melengkapkan kitaran pengeluaran dalam dua tahun berturut-turut walaupun tidak didedahkan kepada suhu di bawah 7.2°C [6]. Kajian lain di Brazil mendapati varieti rendah kedinginan ‘Eva’ tidak memasuki endodorman yang mendalam [7].
Kesan Perubahan Iklim
Pemanasan global telah mengurangkan pengumpulan kedinginan musim sejuk, dan ini mungkin menjadi faktor penghad untuk pokok buah iklim sederhana di kawasan tropika dan subtropika [8]. Kajian di kawasan Mediterranean mendapati pengumpulan kedinginan menurun dalam dekad terakhir, dan varieti dengan keperluan kedinginan rendah disyorkan untuk masa depan [9].
Kajian yang sama mendapati [9]:
Keperluan kedinginan lebih mempengaruhi tarikh pembungaan berbanding keperluan haba.
Batang pokok (rootstock) tidak banyak mempengaruhi keperluan kedinginan.
Bagaimana Kedinginan Diukur?
Penyelidik menggunakan beberapa model untuk mengira kedinginan:
| Model | Keterangan |
|---|---|
| Jam kedinginan | Bilangan jam pada suhu 7.2°C atau kurang [3] |
| Unit Kedinginan | Model yang memberi nilai berbeza mengikut julat suhu [4] |
| Model Dinamik (Chill Portions) | Model yang lebih kompleks [7] |
Ulasan saintifik menyebut model ramalan kedinginan dan dorman sedang dibangunkan untuk membantu penyesuaian pokok buah iklim sederhana di kawasan tropika dan subtropika [8].
Mikroiklim Penting
Kajian di Brazil mendapati kebun yang lebih sejuk mengumpul 51% lebih banyak kedinginan berbanding kebun yang lebih panas, walaupun di rantau yang sama [7]. Ini menunjukkan pemilihan lokasi yang teliti, seperti ketinggian dan arah cerun, boleh mempengaruhi kejayaan.
Implikasi untuk Penanam di Malaysia
1. Varieti komersial biasa seperti ‘Starking Delicious’ dan ‘Golden Delicious’ mempunyai keperluan kedinginan yang tinggi [4], dan ‘Gala’ serta ‘Fuji’ dijangka menghadapi masalah dalam senario kekurangan kedinginan [9].
2. Pilih varieti rendah kedinginan seperti ‘Anna’, ‘Dorsett Golden’ atau ‘Eva’ [3][10][6].
3. Tanah tinggi mungkin memberi kelebihan kerana suhu lebih rendah [11].
4. Gunakan teknik pengurusan seperti penggugur daun dan lentur dahan untuk mengawal kitaran pertumbuhan [3].
Dua Tuaian Setahun: Kelebihan Iklim Tropika
Walaupun kekurangan kedinginan ialah cabaran, iklim tropika juga memberi peluang unik. Oleh sebab tiada musim sejuk yang memaksa pokok berehat, penanam boleh mengawal kitaran pertumbuhan sendiri. Di Jawa, Indonesia, penggugur daun selepas tuai membolehkan dua tanaman setahun [1]. Di tanah tinggi Colombia, varieti ‘Anna’ berpotensi memberi tuaian berterusan, iaitu dua tuaian setahun, di kawasan dengan keadaan persekitaran tertentu dan sistem pengurusan khusus [3]. Ini bermakna, dengan varieti dan pengurusan yang betul, kekurangan kedinginan boleh diubah menjadi kelebihan.
Kesimpulan
Keperluan kedinginan ialah faktor utama yang menentukan sama ada pokok epal boleh berbunga dan berbuah dengan baik. Di kawasan tropika, kedinginan yang tidak mencukupi menyebabkan pembungaan lemah dan tidak serentak. Penyelesaiannya ialah menggunakan varieti rendah kedinginan dan pengurusan khusus untuk mengelakkan pokok memasuki dorman mendalam. Perubahan iklim menjadikan pemilihan varieti yang sesuai semakin penting.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Rujuk Jabatan Pertanian atau MARDI sebelum memilih varieti dan lokasi penanaman.
Rujukan
[1] J. Njuguna et al. (2004). Temperate Fruits Production in the Tropics: A Review on Apples in Kenya. HortScience. DOI: 10.21273/hortsci.39.4.841a.
[2] J. Guillamon et al. (2022). Advancing Endodormancy Release in Temperate Fruit Trees Using Agrochemical Treatments. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2021.812621.
[3] D. Gutierrez-Villamil et al. (2022). Performance of the Anna apple (Malus domestica Borkh.) in Tropical Highlands: A review. Revista de Ciencias Agricolas. DOI: 10.22267/rcia.223901.175.
[4] K. Ghariani (1993). Chilling requirement affects plant response to hydrogen cyanamide in apple cultivars.
[5] T. Deckers et al. (2009). Growing Apple (Malus domestica) Under Tropical Mountain Climate Conditions in Northern Ethiopia. Experimental Agriculture. DOI: 10.1017/s0014479709990470.
[6] F. L. Barroso et al. (2023). Hydrogenated cyanamide in the budding of Eva apple tree in a mild winter region. Revista Brasileira de Fruticultura. DOI: 10.1590/0100-29452023571.
[7] R. H. Pertille et al. (2026). Dormancy Patterns of Apple Trees Grown in a Mild Winter Region: A Breakpoint Model Analysis. Physiologia Plantarum. DOI: 10.1111/ppl.70951.
[8] A. Salama et al. (2021). Temperate Fruit Trees under Climate Change: Challenges for Dormancy and Chilling Requirements in Warm Winter Regions. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae7040086.
[9] E. Gonzalez-Martinez et al. (2025). Chilling and heat requirements of apple cultivars: Future perspectives in a global climate change context. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2025.114134.
[10] D. F. Bitew et al. (2026). Effects of hydrogen cyanamide and garlic extract on dormancy release, yield, and fruit quality of low-chill apple cultivars at Debre Tabor, northwestern Ethiopia. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-026-64854-5.
[11] J. Widodo et al. (2016). Leaf Area and Productivities at Scaffold Branch Apple Trees (Malus sylvestris Mill.) cv Manalagi in Batu City.
