Sabun yang kita guna ketika mandi, syampu, detergen, krim kosmetik dan diesel di stesen minyak mungkin mengandungi bahan daripada kelapa sawit. Kira-kira 20% minyak sawit digunakan dalam aplikasi bukan makanan yang bernilai lebih tinggi [1][2]. Artikel ini menerangkan dua kegunaan bukan makanan yang utama: oleokimia dan biodiesel.
Bahagian 1: Oleokimia Sawit
Apa itu oleokimia?
Oleokimia ialah bahan kimia yang dihasilkan daripada minyak dan lemak semula jadi, sebagai alternatif kepada bahan kimia petroleum (petrokimia). Minyak sawit dan minyak isirung sawit digunakan sebagai bahan mentah untuk menghasilkan lima oleokimia asas [3]:
| Oleokimia asas | Contoh kegunaan |
|---|---|
| Asid lemak | Sabun, lilin, kosmetik |
| Metil ester | Biodiesel, pelarut |
| Alkohol lemak | Detergen, syampu |
| Amina lemak | Pelembut fabrik |
| Gliserol | Ubat, makanan, kosmetik |
Oleokimia asas ini boleh digunakan terus, atau diproses lagi untuk penulenan dan meningkatkan fungsi, kemudian diformulasi dengan bahan lain menjadi produk siap [3].
Kenapa sawit menjadi bahan utama oleokimia?
Bahan mentah tradisional oleokimia ialah minyak kelapa dan lemak haiwan (tallow). Namun, antara tahun 1985 dan 1995, kepentingan tallow berkurangan dengan ketara akibat wabak penyakit lembu gila (BSE). Sejak itu, stearin sawit telah menggantikan tallow dalam banyak aplikasi dan kini menjadi bahan mentah utama oleokimia [4].
Minyak sawit juga dianggap antara bahan asas paling mampan dan penting untuk industri “hijau” kerana produktivitinya yang tinggi berbanding tanaman lain [4].
Daya saing Malaysia
Pandemik COVID-19 telah meningkatkan permintaan oleokimia kerana permintaan produk pembersihan dan pembasmi kuman melonjak [5]. Kajian menggunakan data 1999 hingga 2019 mendapati Malaysia mempunyai kelebihan perdagangan yang lebih tinggi dan lebih stabil dalam produk oleokimia berbanding pengeluar utama lain seperti Indonesia, China, Kesatuan Eropah, Amerika Syarikat dan Argentina [5].
Namun, eksport berkaitan sawit Malaysia masih banyak bergantung pada segmen huluan seperti minyak sawit mentah (81.4%), manakala sumbangan hiliran hanya kira-kira 18.6%. Oleh itu, pengembangan produk hiliran bernilai tambah seperti oleokimia amat penting [5].
Cabaran alam sekitar
Industri oleokimia berdepan kebimbangan yang semakin meningkat tentang keselamatan, ketoksikan, ekotoksisiti dan kebolehbiodegradan produk. MPOB kini mempunyai makmal dan kepakaran untuk membantu pengilang Malaysia menyediakan data biodegradasi, ekotoksisiti dan penilaian kitar hayat bagi memenuhi peraturan negara pengimport [3].
Bahagian 2: Biodiesel Sawit
Sejarah program biodiesel Malaysia
| Tahun | Langkah |
|---|---|
| 1 Jun 2011 | Pelaksanaan B5 (5% biodiesel sawit) [6] |
| 2019 | B10 untuk sektor pengangkutan dan B7 untuk sektor perindustrian [7] |
| Masa depan | Kerajaan meninjau campuran lebih tinggi seperti B30 dan ke atas [7] |
Biodiesel sawit ialah biodiesel yang paling banyak digunakan di Malaysia [8][9].
Prestasi enjin dan pelepasan
Kajian ke atas enjin diesel empat silinder mendapati campuran 20% biodiesel sawit dan jatropha [6]:
Kuasa brek menurun secara purata 2.3% hingga 10.7% bagi campuran 10% dan 20%.
Penggunaan bahan api spesifik meningkat secara purata 26.4% bagi campuran 20%.
Karbon monoksida berkurang secara purata 30.7% dan hidrokarbon 25.8% bagi campuran 20%.
Nitrogen oksida berkurang 3.3% dengan campuran biodiesel sawit.
Isu kawasan tanah tinggi
Malaysia mengehadkan penggunaan biodiesel kepada B7 di kawasan tanah tinggi kerana masalah aliran pada suhu sejuk, manakala B10 dan B20 digunakan di tanah rendah [10].
Kajian dalam kebuk sejuk mendapati [11][10]:
Semua campuran (B7 hingga B30) lulus ujian hidupkan enjin pada 20°C tetapi gagal pada 5°C.
B20 boleh bertahan pada suhu sejuk sederhana (15°C).
Campuran biodiesel sawit 7% hingga 20% mampu bertahan pada suhu sejuk sederhana di tanah tinggi tanpa menjejaskan operasi enjin.
Pelepasan CO2 berkurang 1.5%, 4.3% dan 11.2% dengan B10, B20 dan B30.
Kebimbangan: Ekotoksisiti zarah ekzos
Tidak semua dapatan positif. Kajian ke atas enjin automotif dalam keadaan pemanduan bandar mendapati biodiesel sawit mengurangkan sebatian hidrokarbon aromatik polisiklik (PAH), tetapi meningkatkan potensi oksidatif dan ekotoksisiti zarah ekzos. B100 dan B20 jauh lebih toksik kepada organisma air (Daphnia) berbanding B10 [12].
Kestabilan oksidatif
Biodiesel mudah terdegradasi melalui pengoksidaan apabila terdedah kepada oksigen. Penambahan antioksidan dikaji sebagai penyelesaian kepada masalah ini [9].
Persaingan Makanan berbanding Bahan Api
Peningkatan penggunaan sawit untuk biodiesel boleh mewujudkan ketegangan dengan bekalan makanan. Di Indonesia, penggunaan sawit untuk biodiesel meningkat 26.40% dalam lima tahun akibat dasar mandatori B30, dan ini mewujudkan ketegangan antara kegunaan alternatif, bekalan pasaran global dan pengguna domestik [13].
Ringkasan
| Aspek | Oleokimia | Biodiesel |
|---|---|---|
| Produk | Sabun, detergen, kosmetik, gliserol | Bahan api diesel campuran |
| Kelebihan | Alternatif kepada petrokimia; daya saing Malaysia tinggi | Kurangkan CO dan hidrokarbon; sokong permintaan sawit |
| Cabaran | Peraturan ekotoksisiti negara pengimport | Masalah suhu sejuk; ekotoksisiti zarah; persaingan dengan makanan |
Kesimpulan
Oleokimia dan biodiesel ialah dua kegunaan bukan makanan utama minyak sawit. Malaysia mempunyai kelebihan daya saing yang stabil dalam eksport oleokimia, dan program biodiesel telah berkembang daripada B5 kepada B10. Biodiesel sawit mengurangkan beberapa pelepasan, tetapi kajian juga menunjukkan kebimbangan tentang ekotoksisiti zarah ekzos dan persaingan dengan bekalan makanan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat teknikal. Rujuk garis panduan pengeluar kenderaan tentang campuran biodiesel yang sesuai untuk enjin anda.
Rujukan
[1] Kushairi A (2018). OIL PALM ECONOMIC PERFORMANCE IN MALAYSIA AND R&D PROGRESS IN 2017 – Review Article. Journal of Oil Palm Research. DOI: 10.21894/jopr.2018.0030.
[2] Y. Basiron (2001). New Palm-Based Products. Journal of Oleo Science. DOI: 10.5650/jos.50.295.
[3] R. Ghazali et al. (2021). Palm-based Oleochemicals in Non-Food Applications: Meeting the Environmental Regulatory Challenges. ASM Science Journal. DOI: 10.32802/asmscj.2021.679.
[4] S. Yeong et al. (2012). Palm Oleochemicals in Non-food Applications. Unknown Journal. DOI: 10.1016/b978-0-9818936-9-3.50023-x.
[5] N. Othman et al. (2022). On the duration of trade competitiveness: the case of the Malaysian palm-based oleochemical industry. Heliyon. DOI: 10.1016/j.heliyon.2022.e11903.
[6] M. J. Abedin et al. (2014). Performance, emissions, and heat losses of palm and jatropha biodiesel blends in a diesel engine. Industrial Crops and Products. DOI: 10.1016/j.indcrop.2014.05.001.
[7] A. F. H. Zulkifli et al. (2024). Performance and Emissions Characteristics of Vehicle Fuelled with Blended Palm Biodiesel Before and After Engine Overhaul. Journal of Advanced Research in Fluid Mechanics and Thermal Sciences. DOI: 10.37934/arfmts.114.2.188195.
[8] I. M. Monirul et al. (2016). Assessment of performance, emission and combustion characteristics of palm, jatropha and Calophyllum inophyllum biodiesel blends. Fuel. DOI: 10.1016/j.fuel.2016.05.010.
[9] I. M. Rizwanul Fattah et al. (2014). Effect of antioxidant on the performance and emission characteristics of a diesel engine fueled with palm biodiesel blends. Energy Conversion and Management. DOI: 10.1016/j.enconman.2013.12.024.
[10] J. Nursyahirah et al. (2024). Evaluation of Operability and Exhaust Emissions of Common Rail Direct Injection Engine using Biodiesel Blends in Moderate Cold Environment. International Journal of Automotive and Mechanical Engineering. DOI: 10.15282/ijame.21.4.2024.12.0915.
[11] H. Lau et al. (2022). Effect of palm biodiesel blends on cold start performance and emissions of common rail turbocharged engine at moderately cold ambient temperatures. Environmental Progress & Sustainable Energy. DOI: 10.1002/ep.14037.
[12] S. Arias et al. (2021). Palm oil biodiesel: An assessment of PAH emissions, oxidative potential and ecotoxicity of particulate matter. Journal of environmental sciences. DOI: 10.1016/j.jes.2020.08.022.
[13] M. Amir et al. (2022). From Export Ban to Export Acceleration: Why Cooking Oil Price Interventions Were Ineffective. Unknown Journal. DOI: 10.35497/558662.
