Batu karang (batu ginjal) ialah masalah yang menyakitkan dan sering berulang. Batu kalsium oksalat ialah jenis yang paling biasa. Satu cadangan pemakanan yang sering disebut ialah minum jus lemon, kerana lemon kaya dengan sitrat, iaitu perencat semula jadi pembentukan batu kalsium. Artikel ini meneliti apa yang dibuktikan oleh ujian klinikal tentang jus lemon dan batu karang.
Kenapa Sitrat Penting?
Penyakit batu karang menjejaskan 10% hingga 14% individu di negara maju, dengan peningkatan kes batu kalsium oksalat [1]. Jus sitrus kaya dengan sitrat, iaitu perencat semula jadi pembentukan batu kalsium [1].
Sitrat dalam air kencing boleh mengikat kalsium dan mengurangkan kecenderungan pembentukan kristal. Sebab itu doktor kadangkala menetapkan ubat kalium sitrat kepada pesakit batu karang. Persoalannya, bolehkah jus buah menggantikan atau menambah kesan ini?
Ujian Klinikal Terbesar: Kajian PROBE di Itali
Kajian Ruggenenti (2021) ialah ujian rawak terbesar tentang jus lemon untuk batu karang setakat ini. Ia melibatkan 203 pesakit dengan batu kalsium oksalat berulang di Bergamo, Itali. Semua pesakit diberi diet standard (kalsium normal, kurang protein haiwan dan garam). Separuh diberi tambahan 60 ml jus lemon segar dua kali sehari [2].
Keputusan utama
| Tempoh | Jus lemon | Kawalan | Nisbah bahaya |
|---|---|---|---|
| 2 tahun (analisis utama) | 21/100 berulang | 32/103 berulang | 0.62 (tidak signifikan, p = 0.089) |
| 1 tahun (analisis penerokaan) | 10 berulang | 22 berulang | 0.43 (signifikan, p = 0.028) |
Masalah pematuhan
Pematuhan pesakit terhadap jus lemon menurun daripada 68% pada tahun pertama kepada 48% pada tahun kedua. Penyelidik menyatakan kesan rawatan mungkin berkurang akibat pematuhan yang semakin rendah [2].
Keselamatan
Rawatan dinyatakan selamat. Namun, gangguan gastrousus lebih kerap berlaku dalam kumpulan jus lemon (p < 0.001). Gangguan buah pinggang dan saluran kencing adalah serupa antara kumpulan [2].
Tafsiran: Analisis penerokaan mencadangkan jus lemon segar mungkin membantu mencegah batu berulang, tetapi analisis utama tidak mencapai signifikan statistik.
Meta-Analisis Ujian Klinikal
Ulasan sistematik dan meta-analisis tahun 2025 merangkumi 16 kajian (552 pesakit), dengan tiga kajian (240 pesakit) dianalisis secara gabungan [1]:
Jus sitrus menunjukkan trend peningkatan sitrat dalam air kencing, yang menjadi signifikan apabila satu kajian dikeluarkan daripada analisis.
Perubahan kalsium dan oksalat dalam air kencing tidak signifikan.
pH air kencing tidak berubah secara signifikan.
Penyelidik menyimpulkan jus sitrus mungkin meningkatkan sitrat air kencing dan berperanan sebagai tambahan semula jadi yang selamat kepada rawatan farmakologi, tetapi lebih banyak ujian diperlukan [1].
Lemon Berbanding Oren
Ulasan naratif terhadap 13 artikel mendapati [3]:
Jus oren, limau gedang dan lemon semuanya meningkatkan sitrat air kencing.
Hanya jus oren dan limau gedang yang mempunyai kesan mengalkalikan air kencing. Jus lemon meningkatkan sitrat tetapi tidak meningkatkan pH air kencing dengan ketara.
Jus lemon mempunyai peranan perlindungan yang lebih kecil berbanding jus oren.
Jus oren dan limau gedang meningkatkan oksalat air kencing, dan jus oren tinggi karbohidrat.
Ujian rawak silang terhadap 13 sukarelawan juga mendapati walaupun kandungan sitrat setanding, jus oren mempunyai kesan mengalkali dan meningkatkan sitrat yang lebih besar berbanding air lemon (lemonade) [4].
Kajian ini menguji andaian umum bahawa makanan tinggi sitrat sentiasa memberi kesan alkali tanpa mengira bahan lain yang mengiringinya. Keputusannya menunjukkan andaian itu tidak semestinya benar, kerana lemonade tidak memberi kesan mengalkali yang sama [4].
Lemonade Komersial: Berhati-hati
Ulasan editorial tentang satu kajian terkawal menyatakan lemonade diet meningkatkan perkumuhan sitrat secara sederhana, tetapi lemonade biasa tidak menunjukkan peningkatan sitrat. Pengulas bersetuju bahawa lemonade biasa membawa risiko kenaikan berat badan, yang boleh meningkatkan risiko batu karang dan masalah lain [5].
Ini bermakna minuman lemon manis dalam botol atau tin tidak sama dengan jus lemon segar.
Gabungan Lemon dan Tomato
Ujian rawak silang terhadap 22 pesakit batu kalsium oksalat membandingkan susu sahaja dengan susu bersama jus lemon-tomato. Ketumpatan optik air kencing (penunjuk pembentukan kristal) lebih rendah dengan ketara selepas jus lemon-tomato (0.053 berbanding 0.131). Penyelidik menyimpulkan penambahan jus lemon-tomato sebagai sumber sitrat mengurangkan faktor risiko pembentukan batu kalsium oksalat [6].
Ringkasan Bukti
| Sumber | Dapatan |
|---|---|
| Ruggenenti 2021, ujian rawak [2] | Tidak signifikan pada 2 tahun; signifikan pada 1 tahun (penerokaan) |
| Nabi 2025, meta-analisis [1] | Trend peningkatan sitrat air kencing |
| Barghouthy 2021, ulasan [3] | Lemon meningkatkan sitrat tetapi tidak mengalkalikan |
| Odvina 2006, ujian silang [4] | Oren lebih berkesan daripada lemonade |
Panduan Praktikal
1. Jus lemon bukan pengganti rawatan. Pesakit batu karang perlu mengikut nasihat doktor atau pakar urologi.
2. Minum air yang mencukupi sepanjang hari, sebagai asas pencegahan batu karang.
3. Jika mengambil jus lemon, gunakan jus lemon segar yang dicairkan, tanpa gula tambahan. Dos dalam ujian Itali ialah 60 ml dua kali sehari [2].
4. Elakkan lemonade manis komersial kerana tidak meningkatkan sitrat dan menambah gula [5].
5. Lindungi gigi. Jus lemon sangat berasid dan boleh menghakis enamel [7].
6. Hentikan dan rujuk doktor jika mengalami gangguan perut berterusan [2].
Kesimpulan
Jus lemon meningkatkan sitrat dalam air kencing, yang secara teori membantu mencegah batu kalsium. Ujian rawak terbesar mendapati potensi pengurangan batu berulang, tetapi keputusan utama tidak signifikan, sebahagiannya kerana pematuhan yang rendah. Jus oren mungkin lebih berkesan kerana kesan alkalinya, walaupun lebih tinggi gula. Jus lemon segar boleh menjadi tambahan kepada rawatan standard, bukan penggantinya.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit batu karang, penyakit buah pinggang atau gastrik perlu berbincang dengan doktor sebelum mengambil jus lemon secara kerap atau menukar rawatan.
Rujukan
[1] R. Nabi et al. (2025). The role of citrus juice in reducing calcium kidney stone risk: a systematic review and meta-analysis of clinical trials. African Journal of Urology. DOI: 10.1186/s12301-025-00542-6.
[2] P. Ruggenenti et al. (2021). Fresh lemon juice supplementation for the prevention of recurrent stones in calcium oxalate nephrolithiasis: A pragmatic, prospective, randomised, open, blinded endpoint (PROBE) trial. EClinicalMedicine. DOI: 10.1016/j.eclinm.2021.101227.
[3] Y. Barghouthy et al. (2021). Role of Citrus Fruit Juices in Prevention of Kidney Stone Disease (KSD): A Narrative Review. Nutrients. DOI: 10.3390/nu13114117.
[4] C. Odvina (2006). Comparative value of orange juice versus lemonade in reducing stone-forming risk. Clinical Journal of the American Society of Nephrology. DOI: 10.2215/cjn.00800306.
[5] D. Assimos (2019). Re: The Effect of Lemonade and Diet Lemonade upon Urinary Parameters Affecting Calcium Urinary Stone Formation. The Journal of Urology. DOI: 10.1097/01.ju.0000554108.17120.d8.
[6] S. K. Gopala et al. (2023). Effects of lemon–tomato juice consumption on crystal formation in the urine of patients with calcium oxalate stones: A randomized crossover clinical trial. Current Urology. DOI: 10.1097/cu9.0000000000000178.
[7] S. Zimmer et al. (2015). Influence of Various Acidic Beverages on Tooth Erosion. Evaluation by a New Method. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0129462.
