Pisang merupakan antara buah tropika yang paling penting di dunia, bukan sahaja sebagai makanan harian tetapi juga sebagai komoditi pertanian dan perdagangan antarabangsa. Berdasarkan dokumen ini, pengeluaran pisang dunia tertumpu pada beberapa negara utama di Asia, Amerika Latin dan Afrika.
Yang menarik, negara yang paling banyak menghasilkan pisang tidak semestinya menjadi pengeksport terbesar. Perbezaan antara pengeluaran dan eksport ini memberikan gambaran yang lebih jelas tentang bagaimana industri pisang dunia sebenarnya berfungsi.
India Kekal Pengeluar Pisang Terbesar Dunia
India merupakan pengeluar pisang terbesar di dunia dan menyumbang kira-kira 25–27% daripada jumlah pengeluaran global. Selepas India, negara utama lain ialah China, Indonesia, Brazil dan Ecuador. Secara keseluruhan, lima negara ini merangkumi kira-kira 55% pengeluaran pisang dunia.
Berdasarkan jadual pada halaman pertama dokumen, kedudukan pengeluar utama adalah seperti berikut:
| Kedudukan | Negara | Pengeluaran |
|---|---|---|
| 1 | India | 30.4–35.4 juta tan metrik |
| 2 | China | 11.6 juta tan metrik |
| 3 | Indonesia | 7.2–8.7 juta tan metrik |
| 4 | Brazil | 6.8 juta tan metrik |
| 5 | Ecuador | 6.5 juta tan metrik |
Data tersebut merangkumi tempoh yang berbeza antara 2019 hingga 2023 bergantung kepada negara dan sumber kajian.
India dilaporkan menghasilkan sekitar 35.36 juta tan metrik pisang setahun. Lima negeri utama, iaitu Andhra Pradesh, Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu dan Uttar Pradesh, menyumbang kira-kira 67% daripada keseluruhan pengeluaran pisang negara tersebut.
Angka ini menunjukkan betapa besarnya skala industri pisang India. Walaupun begitu, jumlah pengeluaran yang tinggi tidak bermaksud sebahagian besar buah tersebut dihantar ke pasaran antarabangsa.
Indonesia Juga Pemain Utama Asia
Indonesia merupakan antara pengeluar pisang terbesar dunia. Pada tahun 2021, negara tersebut dilaporkan menghasilkan sekitar 8.74 juta tan pisang.
Dokumen turut menyatakan bahawa pisang merupakan komoditi buah terbesar di Indonesia berdasarkan jumlah pengeluarannya.
Kedudukan Indonesia memperlihatkan kepentingan rantau Asia dalam pengeluaran pisang global. Selain India dan China, Indonesia turut mempunyai asas pengeluaran yang sangat besar.
Afrika: Pisang Bukan Sekadar Komoditi, tetapi Makanan Utama
Di Afrika, pisang mempunyai peranan yang agak berbeza. Di sesetengah kawasan, ia bukan sekadar buah pencuci mulut tetapi merupakan sebahagian penting daripada diet harian.
Dokumen menyatakan bahawa Uganda pernah direkodkan menghasilkan sekitar 11.8 juta tan metrik, diikuti Cameroon dengan sekitar 4.94 juta tan dan Tanzania sekitar 4.08 juta tan.
Di Afrika Barat pula, Côte d’Ivoire dilaporkan sebagai pengeluar pisang tertinggi dengan pengeluaran kira-kira 320,000 tan metrik.
Lebih menarik lagi, kawasan tanah tinggi Afrika Timur mencatat kadar penggunaan pisang antara yang tertinggi di dunia, iaitu sekitar 400–600 kg bagi setiap kapita.
Hal ini menunjukkan bahawa dalam sesetengah negara, pisang memainkan peranan besar dalam keselamatan makanan dan pemakanan penduduk, bukan semata-mata untuk eksport.
Pengeluar Terbesar Tidak Semestinya Pengeksport Terbesar
Inilah salah satu perkara paling menarik dalam industri pisang dunia.
Walaupun India merupakan pengeluar pisang terbesar, bahagian eksportnya dilaporkan hanya sekitar 1% daripada pasaran global, dengan nilai kira-kira USD176 juta pada 2023–2024.
Ini bermakna sebahagian besar pengeluaran pisang India digunakan dalam pasaran domestik.
Sebaliknya, Ecuador merupakan antara negara paling penting dalam perdagangan pisang antarabangsa dan disebut dalam dokumen sebagai pengeksport terbesar dunia bagi tempoh 2019–2023.
Dari Januari hingga Julai 2019 sahaja, eksport pisang Ecuador dilaporkan bernilai sekitar USD2 bilion.
Perbezaan ini menunjukkan bahawa saiz pengeluaran dan orientasi pasaran sesuatu negara boleh sangat berbeza.
Filipina Pengeksport Penting di Asia
Filipina turut memainkan peranan besar dalam perdagangan pisang antarabangsa.
Pada tahun 2020, Filipina dilaporkan mengeksport sekitar 3.59 juta tan metrik pisang, menjadikannya jumlah eksport tertinggi di Asia dalam data yang dirujuk.
Dalam jadual eksport dokumen, Filipina berada pada kedudukan ketiga global bagi tahun 2020, manakala Guatemala, Costa Rica dan Colombia turut berada dalam kelompok lima pengeksport utama pada tahun 2022.
Ini memperlihatkan bahawa pasaran eksport pisang dunia banyak dikuasai oleh negara-negara tropika yang mempunyai sistem pengeluaran dan rantaian bekalan berorientasikan eksport.
Berapa Banyak Pisang Dihasilkan Dunia?
Menurut dokumen ini, pengeluaran pisang global dianggarkan sekitar 120–150 juta tan setahun.
Namun, hanya sekitar 15% daripada jumlah tersebut diperdagangkan di pasaran antarabangsa. Sebahagian besar pengeluaran selebihnya digunakan untuk pasaran domestik negara pengeluar.
Angka ini sangat penting kerana ia menunjukkan bahawa pisang merupakan komoditi makanan tempatan yang besar, bukan hanya komoditi eksport.
Malah, keadaan ini menerangkan mengapa negara seperti India boleh menjadi pengeluar terbesar dunia tetapi tidak mendominasi pasaran eksport.
Asia dan Afrika Semakin Penting
Dokumen turut menyatakan bahawa negara-negara di Asia dan Afrika sedang meningkatkan pengeluaran pisang, sedangkan beberapa kawasan tradisional di Amerika Latin dan Caribbean dilaporkan mengalami penurunan.
Perubahan ini boleh memberi kesan terhadap struktur industri pisang global pada masa hadapan.
Sekiranya pengeluaran terus berkembang di Asia dan Afrika, kedua-dua rantau ini mungkin semakin penting bukan sahaja dari segi penggunaan domestik tetapi juga perdagangan.
Pisang dan Keselamatan Makanan
Dalam konteks negara seperti Uganda, Tanzania dan beberapa kawasan Afrika Timur, kepentingan pisang tidak boleh dinilai berdasarkan nilai eksport semata-mata.
Kadar penggunaan yang sangat tinggi menunjukkan bahawa pisang mempunyai fungsi penting sebagai sumber makanan dan sebahagian daripada sistem pertanian tempatan.
Hal ini berbeza dengan negara seperti Ecuador, Costa Rica atau Guatemala yang mempunyai orientasi eksport yang lebih jelas.
Oleh itu, industri pisang dunia sebenarnya terdiri daripada dua sistem yang saling berkaitan: pengeluaran untuk penggunaan domestik dan pengeluaran untuk perdagangan antarabangsa.
Kesimpulan
Berdasarkan dokumen ini, India merupakan pengeluar pisang terbesar dunia dengan sumbangan sekitar 25–27% daripada pengeluaran global. China, Indonesia, Brazil dan Ecuador pula melengkapkan kelompok lima pengeluar utama.
Namun, dari sudut perdagangan antarabangsa, Ecuador mempunyai kedudukan jauh lebih dominan sebagai pengeksport utama, sementara Filipina menjadi antara pengeksport terbesar di Asia.
Secara global, sekitar 120–150 juta tan pisang dihasilkan setiap tahun, tetapi hanya sekitar 15% diperdagangkan di peringkat antarabangsa. Ini bermakna sebahagian besar pisang dunia sebenarnya dimakan dalam negara pengeluar sendiri.
Kesimpulannya, memahami industri pisang global memerlukan kita membezakan antara siapa paling banyak menghasilkan dan siapa paling banyak mengeksport. India menguasai pengeluaran, manakala Ecuador lebih menonjol dalam perdagangan antarabangsa.
Sumber Rujukan
Acevedo, S. A., Díaz Carrillo, Á. J., Flórez-López, E., & Grande-Tovar, C. (2021). Recovery of Banana Waste-Loss from Production and Processing: A Contribution to a Circular Economy. Molecules, 26.
Bebber, D. (2022). The long road to a sustainable banana trade. Plants, People, Planet.
Ghimire, B., Dhakal, S. C., Marahatta, S., Kafle, N., Bastakoti, R. C., & Sharma, S. (2023). Production Potential of Banana in Nepal: Growth Trend and a Comparative Analysis. Food & Agribusiness Management.
Kumari, A., Agarwal, A., Aggarwal, A., Kaur, G., Sharma, K., Nehra, M., Raizada, P., & Siddhu, A. (2022). Scope of Banana By-Products: A Potent Human Resource. International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences.
Lucas, S. (2021). The Status of Banana Production in Tanzania; a Review of Threats and Opportunities. International Journal of Current Science Research and Review.
Nugraha, A., Darsono, D., & Marwanti, S. (2023). Analysis of Indonesian banana export performance in major export destination countries. SVU-International Journal of Agricultural Sciences.
Olumba, C., & Onunka, C. (2020). Banana and plantain in West Africa: Production and marketing. African Journal of Food, Agriculture, Nutrition and Development, 20, 15474–15489.
Ploetz, R., & Evans, E. (2015). The Future of Global Banana Production.
Saravanan, M. (2025). Banana Boom: Transforming Global Exports – Challenges and Opportunities. International Journal of Scientific Research in Engineering and Management.
Van Westerhoven, A. C., Meijer, H., Seidl, M. F., & Kema, G. (2022). Uncontained spread of Fusarium wilt of banana threatens African food security. PLoS Pathogens, 18.
Keyword: pisang, pengeluaran pisang dunia, negara pengeluar pisang, India, China, Indonesia, Brazil, Ecuador, eksport pisang, pengeksport pisang, Filipina, pengeluaran pisang global, industri pisang, perdagangan pisang, tanaman pisang, keselamatan makanan, pisang Afrika, pisang Asia, komoditi buah-buahan, pasaran pisang
