Susu dan produk tenusu merupakan sumber utama kalsium, protein, vitamin dan mineral penting untuk pertumbuhan serta kesihatan kanak-kanak.
Menurut Malaysian Dietary Guidelines for Children and Adolescents (Kementerian Kesihatan Malaysia, 2013), pengambilan susu setiap hari amat digalakkan bagi menyokong pembentukan tulang dan gigi yang kuat, di samping membantu mengekalkan keseimbangan nutrisi keseluruhan.
Dalam fasa pertumbuhan pesat, kanak-kanak memerlukan nutrien tertentu dalam jumlah yang tinggi — terutamanya kalsium dan vitamin D — yang kebanyakannya boleh diperoleh daripada susu dan hasil tenusu seperti yogurt dan keju.
1. Peranan Susu dalam Pertumbuhan Kanak-kanak
Susu ialah makanan yang padat dengan nutrien (nutrient-dense food) dan membekalkan pelbagai komponen penting untuk kesihatan dan perkembangan fizikal kanak-kanak:
- Kalsium: diperlukan untuk pembentukan dan kekuatan tulang serta gigi.
- Vitamin D: membantu penyerapan kalsium dan fosforus di dalam tubuh.
- Protein: membina tisu dan otot serta menyokong pertumbuhan tinggi badan.
- Riboflavin (Vitamin B2): terlibat dalam penukaran tenaga dan fungsi saraf.
- Fosforus dan magnesium: menyokong struktur tulang dan fungsi otot.
Pengambilan susu yang mencukupi membantu mencegah masalah seperti tulang rapuh, gigi mudah rosak dan pertumbuhan terbantut.
2. Produk Tenusu sebagai Sumber Alternatif
Selain susu segar, pelbagai produk tenusu turut disarankan oleh KKM (2013) sebagai sumber tambahan kepada diet harian kanak-kanak:
- Yogurt: mengandungi bakteria baik (probiotik) yang membantu penghadaman dan kesihatan usus.
- Keju: kaya dengan kalsium dan protein, sesuai dimakan dalam jumlah kecil.
- Susu tepung atau susu UHT: pilihan praktikal yang masih mengekalkan nutrien utama.
Kesemua produk ini dapat menyumbang kepada keperluan harian kalsium kanak-kanak apabila diambil secara sederhana dan seimbang.
3. Keperluan Pengambilan Harian
Garis panduan KKM menyarankan agar kanak-kanak mengambil 2 hingga 3 hidangan susu atau produk tenusu setiap hari, bergantung pada umur dan tahap aktiviti fizikal.
| Kumpulan Umur | Bilangan Hidangan Disyorkan Sehari | Contoh Satu Hidangan |
|---|---|---|
| 1 – 3 tahun | 2 hidangan | 1 cawan susu (200 ml) |
| 4 – 9 tahun | 2 – 3 hidangan | 1 cawan susu / 1 bekas kecil yogurt / 1 keping keju |
| 10 – 18 tahun | 3 hidangan | 1 cawan susu rendah lemak atau setara |
Pengambilan ini membantu memastikan kanak-kanak mendapat sekurang-kurangnya 500–800 mg kalsium sehari, bergantung pada umur dan jantina.
4. Jenis Susu yang Disyorkan
KKM (2013) menekankan bahawa pemilihan jenis susu perlu disesuaikan mengikut umur dan keperluan tenaga kanak-kanak:
- Kanak-kanak bawah dua tahun: disarankan mengambil susu penuh lemak bagi menyokong perkembangan otak.
- Kanak-kanak berumur dua tahun ke atas: digalakkan beralih kepada susu rendah lemak bagi mengurangkan pengambilan lemak tepu.
- Remaja aktif: boleh mengambil susu segar atau susu UHT tanpa gula tambahan sebagai minuman harian.
Susu perisa manis atau minuman tenusu bergula perlu dihadkan bagi mengelakkan lebihan kalori dan risiko obesiti.
5. Hubungan antara Kalsium, Vitamin D dan Kepadatan Tulang
Pertumbuhan tulang yang sihat bergantung pada gabungan pengambilan kalsium mencukupi dan pendedahan cahaya matahari sederhana.
Vitamin D daripada cahaya matahari membantu tubuh menyerap kalsium dengan lebih berkesan.
Kanak-kanak yang mengambil susu secara konsisten menunjukkan:
- ketumpatan tulang yang lebih tinggi,
- risiko patah tulang lebih rendah, dan
- gigi lebih kuat dan sihat.
Sebaliknya, kekurangan susu dalam diet boleh menyebabkan masalah seperti osteopenia (tulang lemah) atau osteoporosis pada usia dewasa.
6. Kaedah Pengambilan dan Penyediaan yang Sesuai
KKM (2013) mencadangkan beberapa amalan terbaik dalam pengambilan susu harian:
- Minum susu pada waktu pagi atau sebelum tidur sebagai sebahagian daripada rutin harian.
- Pilih susu tanpa gula tambahan atau rendah lemak untuk kanak-kanak yang lebih besar.
- Gunakan susu dalam penyediaan makanan — contohnya dalam bubur, bijirin sarapan, atau sup krim.
- Simpan susu pada suhu sejuk dan elakkan pendedahan kepada haba tinggi yang boleh merosakkan vitamin.
Penyediaan yang betul bukan sahaja mengekalkan nilai nutrien, tetapi juga memastikan keselamatan makanan.
7. Pendidikan Pemakanan dan Gaya Hidup Sihat
KKM menekankan bahawa tabiat minum susu perlu dipupuk sejak awal usia.
Ibu bapa dan penjaga boleh:
- menyediakan susu di rumah sebagai minuman harian,
- menukar snek manis kepada yogurt atau susu rendah lemak, dan
- memberi contoh dengan turut mengambil susu bersama anak-anak.
Sekolah juga boleh memainkan peranan melalui program minum susu harian atau aktiviti pendidikan pemakanan yang menekankan manfaat susu dan produk tenusu.
8. Peranan Produk Tenusu dalam Kesihatan Mulut
Selain tulang, kalsium dan fosforus dalam susu serta keju membantu menguatkan enamel gigi dan mengekalkan keseimbangan pH dalam mulut.
KKM (2013) menyarankan pengambilan keju rendah garam atau yogurt tanpa gula sebagai alternatif snek sihat selepas makan untuk mengurangkan risiko kaviti.
Kesimpulan
Susu dan produk tenusu memainkan peranan penting dalam memastikan kanak-kanak membesar dengan tulang kukuh, gigi sihat dan sistem tubuh yang kuat.
Pengambilan dua hingga tiga hidangan setiap hari, digabungkan dengan pemakanan seimbang dan aktiviti fizikal, dapat menyokong pertumbuhan optimum serta mencegah penyakit berkaitan kekurangan kalsium pada masa hadapan.
Dengan mengamalkan tabiat minum susu secara konsisten, kanak-kanak akan menikmati manfaat kesihatan jangka panjang dan membentuk asas gaya hidup sihat hingga dewasa.
Rujukan
Kementerian Kesihatan Malaysia. (2013). Malaysian Dietary Guidelines for Children and Adolescents. Putrajaya: Bahagian Pemakanan, KKM.
Kata kunci: susu, produk tenusu, kalsium, vitamin D, tulang, gigi, nutrisi kanak-kanak, piramid makanan Malaysia.
