Curcuma zanthorrhiza atau lebih dikenali sebagai temu lawak ialah tumbuhan herba daripada keluarga Zingiberaceae yang banyak digunakan dalam perubatan tradisional di Asia Tenggara. Rizomnya berwarna kuning jingga dengan bau aromatik yang kuat, menjadikannya mudah dikenali dan bernilai tinggi dalam amalan perubatan serta industri herba.
Asal-usul dan Taburan
Temu lawak dipercayai berasal dari Indonesia dan Malaysia, sebelum tersebar ke pelbagai negara lain di Asia untuk tujuan perubatan tradisional dan juga sebagai bahan dalam penyediaan jamu.
Kegunaan Tradisi
Temu lawak telah lama digunakan sebagai penawar pelbagai penyakit. Rizomnya direbus atau dihancurkan untuk menghasilkan ramuan herba yang dipercayai berkesan dalam:
- Merawat kurang selera makan, gangguan perut, sembelit dan cirit-birit berdarah.
- Mengatasi penyakit hati, disentri, arthritis, demam, buasir dan keputihan.
- Membantu masalah metabolik seperti hipertrigliseridemia.
- Digunakan juga untuk mengurangkan keradangan, reumatisme dan masalah kulit.
Kegunaan tradisi ini menggambarkan peranan temu lawak sebagai ubat serba guna dalam rawatan kesihatan masyarakat dahulu.
Potensi Moden dan Nilai Ekonomi
Kajian saintifik moden mendapati temu lawak kaya dengan xanthorrhizol, kurkuminoid, minyak pati dan seskuiterpen yang mempunyai aktiviti anti-radang, anti-mikrob, anti-kanser, dan hepatoprotektif. Ini menjadikannya berpotensi besar dalam pembangunan produk farmaseutikal, makanan kesihatan, dan kosmetik berasaskan herba.
Selain itu, temu lawak mempunyai nilai ekonomi tinggi kerana permintaan berterusan dalam industri jamu, teh herba, kapsul kesihatan, serta produk nutraseutikal yang berkembang pesat di pasaran global.
Kesimpulan
Curcuma zanthorrhiza (temu lawak) ialah herba tradisional yang bukan sahaja berperanan penting dalam rawatan penyakit tradisi tetapi juga mempunyai potensi besar dalam aplikasi farmaseutikal moden. Dengan peningkatan kajian saintifik dan pengkomersialan, temu lawak mampu menjadi salah satu komoditi herba bernilai eksport dari Malaysia.
