Tanaman selingan ialah amalan menanam dua atau lebih tanaman serentak di kawasan yang sama. Gabungan bijirin seperti jagung dengan kekacang ialah sistem yang paling biasa. Kajian menunjukkan sistem ini menjimatkan baja nitrogen, menambah hasil keseluruhan dan memperbaiki tanah.
Manfaat Tanaman Selingan Kekacang
Satu ulasan menyatakan tanaman selingan kekacang [1]:
Mengikat sekitar 125 kg N sehektar semusim.
Meningkatkan hasil setara tanaman utama 30% hingga 35%.
Meningkatkan kecekapan penggunaan air 20% hingga 25%.
Mengurangkan kehilangan hasil akibat perosak dan penyakit 20% hingga 25%.
Mengurangkan ketumpatan pukal, hakisan dan menambah bahan organik tanah.
Bagaimana Ia Berfungsi?
Bijirin bersaing lebih kuat untuk nitrogen tanah, menyebabkan kekacang bergantung lebih banyak pada pengikatan nitrogen dari udara [2][3].
Dalam meta-analisis, peratusan nitrogen daripada pengikatan N? ialah 76% dalam kekacang selingan berbanding 66% dalam kekacang tunggal [3].
Bijirin selingan mengambil 61% lebih banyak nitrogen tanah berbanding bijirin tunggal [3].
Nitrogen yang diikat boleh dipindahkan dan digunakan oleh bijirin [4].
Hasil Kajian Lapangan
| Kajian | Penemuan |
|---|---|
| Jagung dengan kacang vetch dan pea | Hasil jagung meningkat 6.6% hingga 12.1% tanpa baja N; bahan organik dan N tanah naik 4.4% hingga 14.3% [5] |
| Jagung dan kacang soya (selingan geganti) | Bintil soya 34.2% lebih berat dan aktiviti nitrogenase 12.5% lebih tinggi; kesuburan tanah dikekalkan dengan baja N dikurangkan [6] |
| Analisis global | Tanaman selingan boleh mengurangkan keperluan baja N fosil sekitar 26% [2] |
Gabungan yang Sesuai di Malaysia
| Tanaman utama | Kekacang selingan |
|---|---|
| Jagung | Kacang tanah, kacang soya |
| Ubi kayu | Kacang tanah |
| Sayur-sayuran | Kacang panjang, kacang buncis |
| Pokok buah muda | Kacang tanah, kacang hijau |
Panduan Amalan
1. Pilih kekacang yang pendek jika tanaman utama tinggi, untuk elak persaingan cahaya.
2. Atur baris berselang, contohnya 2 baris jagung : 2 baris kacang.
3. Kurangkan baja nitrogen untuk menggalakkan pengikatan N [6].
4. Tanam kekacang lebih awal atau serentak bergantung pada jangka hayat tanaman.
5. Bajak sisa kekacang selepas tuaian.
Soalan Lazim
Adakah hasil tanaman utama berkurang?
Hasil setiap tanaman mungkin sedikit kurang, tetapi hasil keseluruhan sekawasan biasanya lebih tinggi [1].
Berapa banyak baja boleh dijimatkan?
Analisis global menganggarkan sekitar 26% baja N [2].
Adakah ia membantu kawalan perosak?
Ya, kehilangan hasil berkurang 20% hingga 25% [1].
Kesimpulan
Tanaman selingan kekacang ialah strategi mudah dan murah untuk meningkatkan produktiviti tanah, menjimatkan baja dan mengurangkan risiko kegagalan tanaman. Ia sesuai untuk pekebun kecil yang mahu mempelbagaikan hasil.
Rujukan
[1] K. Akchaya et al. (2025). Boosting resource use efficiency, soil fertility, food security, ecosystem services, and climate resilience with legume intercropping: a review. Frontiers in Sustainable Food Systems. DOI: 10.3389/fsufs.2025.1527256.
[2] E. S. Jensen et al. (2020). Intercropping of grain legumes and cereals improves the use of soil N resources and reduces the requirement for synthetic fertilizer N: A global-scale analysis. Agronomy for Sustainable Development. DOI: 10.1007/s13593-020-0607-x.
[3] C. Rodriguez et al. (2020). Grain legume-cereal intercropping enhances the use of soil-derived and biologically fixed nitrogen in temperate agroecosystems. A meta-analysis. European Journal of Agronomy. DOI: 10.1016/j.eja.2020.126077.
[4] Huilin Lai et al. (2022). Nitrogen Distribution and Soil Microbial Community Characteristics in a Legume–Cereal Intercropping System: A Review. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy12081900.
[5] Rui Liu et al. (2024). Maize and legume intercropping enhanced crop growth and soil carbon and nutrient cycling through regulating soil enzyme activities. European Journal of Agronomy. DOI: 10.1016/j.eja.2024.127237.
[6] Qing Du et al. (2020). Relay-intercropping soybean with maize maintains soil fertility and increases nitrogen recovery efficiency by reducing nitrogen input. The Crop Journal. DOI: 10.1016/j.cj.2019.06.010.
