Senduduk digunakan secara tradisional untuk sakit gigi, bengkak, demam dan sakit perut. Kesemua ini berkait dengan keradangan dan kesakitan. Artikel ini meneliti kajian tentang kesan anti-radang dan penahan sakit senduduk, termasuk kajian di Malaysia.
Kegunaan Tradisional
Senduduk digunakan untuk sakit gigi dan sakit perut [1]. Di China, akar Melastoma malabathricum subsp. normale digunakan dalam perubatan etnik untuk merawat penyakit akibat keradangan seperti trauma, sakit gigi dan demam [2]. Akar Melastoma juga diminum sebagai jus untuk penyakit kulit, demam dan kesakitan [3].
Kajian di Malaysia: Ekstrak Air Daun
Kajian Zakaria dan rakan (2006) menguji ekstrak akueus daun senduduk pada haiwan ujikaji [4]:
| Ujian | Mengukur |
|---|---|
| Pengecutan abdomen, plat panas, formalin | Kesakitan |
| Bengkak kaki akibat karagenan | Keradangan |
| Demam akibat yis | Demam |
Ekstrak disediakan dengan merendam daun kering dalam air suling selama 72 jam, dan diberi pada kepekatan 10%, 50% dan 100%. Pada semua kepekatan, ekstrak menunjukkan aktiviti penahan sakit, anti-radang dan penurun demam yang ketara. Penyelidik menyatakan penemuan ini menyokong dakwaan penggunaan tradisionalnya [4].
Menariknya, kesan ini tidak bergantung kepada kepekatan, bermakna kepekatan lebih tinggi tidak semestinya memberi kesan lebih kuat [4].
Sebatian Anti-radang daripada Akar
Kajian di China mengasingkan sebatian daripada akar senduduk subspesies normale [2]:
Satu tanin kompleks baharu (whiskey tannin D)
Satu terbitan depsidon baharu (guanxidone B)
Sembilan polifenol dan tiga depsidon yang telah diketahui
Tiga sebatian menunjukkan aktiviti anti-radang dengan menghalang pengeluaran nitrik oksida dalam sel imun yang dirangsang [2].
Ulasan Naratif 2026
Ulasan 39 artikel asal (2006 hingga 2024) mendapati ekstrak senduduk menunjukkan aktiviti anti-radang yang konsisten dalam ujian makmal dan haiwan [5]. Penyelidik menyimpulkan keputusan ini memberikan asas saintifik kukuh untuk membangunkan ekstrak senduduk sebagai calon ubat anti-radang [5].
Kesan terhadap Sistem Imun
Kajian di Malaysia mendapati ekstrak etanol dan akueus senduduk meningkatkan kebolehhidupan sel mononuklear darah periferi manusia di makmal, menunjukkan kesan imunomodulator [6]. Ulasan Melastoma turut menyenaraikan aktiviti imunomodulator dalam kajian in vitro [3].
Kajian Antikanser: Peringkat Sangat Awal
Kajian ekstrak metanol daun senduduk dari Kalimantan Selatan menguji kesan sitotoksik terhadap lima jenis sel kanser [7]:
| Sel kanser | IC50 (µg/mL) |
|---|---|
| Payudara (MCF-7) | 327.37 |
| Serviks (HeLa) | 327.05 |
| Paru-paru (A549) | 304.46 |
| Melanoma (B16) | 319.21 |
| Kolon (HT29) | 1.43 |
Kesan terhadap sel kanser kolon kelihatan lebih kuat dalam kajian ini [7]. Namun, ini hanya ujian sel di makmal. Banyak bahan yang membunuh sel kanser di makmal tidak berkesan atau tidak selamat dalam badan manusia.
Had Bukti
1. Tiada ujian klinikal manusia untuk kesakitan atau keradangan ditemui.
2. Kajian Zakaria memberi ekstrak melalui suntikan bawah kulit, bukan melalui mulut [4].
3. Ulasan genus Melastoma menegaskan kajian keselamatan dan keberkesanan klinikal masih diperlukan [8].
Panduan Praktikal
1. Untuk sakit gigi, jumpa doktor gigi, kerana punca seperti gigi berlubang perlu dirawat.
2. Untuk demam, pantau suhu dan dapatkan rawatan jika berpanjangan.
3. Pesakit kanser tidak boleh menggantikan rawatan dengan senduduk.
4. Maklumkan doktor jika anda menggunakan herba bersama ubat.
Bagaimana Senduduk Mungkin Mengurangkan Keradangan?
Senduduk kaya dengan flavonoid seperti kuersetin dan kaempferol [9], serta tanin dan asid organik [8]. Kajian akar subspesies normale mendapati katekin pada kedudukan C-1 glukosa dalam elagitanin merupakan kunci kepada aktiviti anti-radangnya [2].
Ulasan genus Melastoma menyenaraikan aktiviti anti-radang, hemostatik (menghentikan pendarahan), antikoagulan, sitotoksik, antibakteria, antioksidan, perlindungan hati dan perlindungan gastrik [8]. Aktiviti hemostatik ini selari dengan penggunaan tradisional Melastoma untuk pendarahan [8].
Senduduk dan Demam
Penggunaan tradisional senduduk untuk demam disokong oleh kajian haiwan yang menunjukkan kesan penurun demam terhadap demam akibat yis [4]. Di Indonesia, cengkodok (senduduk) turut dikenali sebagai penurun demam, penahan sakit dan pelega bengkak [10].
Ekstrak Ultrabunyi
Kajian pengekstrakan berbantu ultrabunyi mengenal pasti 14 sebatian fitokimia melalui GC-MS yang banyak didokumentasikan memainkan peranan penting dalam kesihatan manusia [11].
Perbandingan dengan Ubat Biasa
Dalam kajian haiwan Zakaria, kesan ekstrak senduduk dibandingkan dengan ubat rujukan dalam setiap ujian, tetapi abstrak tidak menyatakan sama ada kesannya setanding [4]. Oleh itu, kita tidak boleh menganggap senduduk sama berkesan dengan ubat tahan sakit atau anti-radang yang dijual di farmasi.
Kaedah Penyediaan Tradisional
Ekstrak dalam kajian Zakaria disediakan dengan merendam daun kering dalam air suling selama 72 jam [4], berbeza dengan rebusan tradisional. Kajian lain mendapati bancuhan air panas 90°C selama 15 minit memberikan aktiviti antioksidan tertinggi [12]. Kaedah penyediaan yang berbeza mungkin menghasilkan kandungan dan kesan yang berbeza.
Kesimpulan
Kajian haiwan di Malaysia menunjukkan ekstrak air daun senduduk mempunyai kesan penahan sakit, anti-radang dan penurun demam, menyokong kegunaan tradisionalnya. Sebatian anti-radang baharu juga telah diasingkan daripada akarnya. Namun, semua bukti masih di peringkat makmal dan haiwan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Kesakitan, demam atau bengkak yang berpanjangan perlu diperiksa oleh doktor.
Rujukan
[1] S. M. Joffry et al. (2011). Melastoma malabathricum (L.) Smith Ethnomedicinal Uses, Chemical Constituents, and Pharmacological Properties: A Review. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine : eCAM. DOI: 10.1155/2012/258434.
[2] Ruijie He et al. (2022). Structural Characterization and Assessment of Anti-Inflammatory Activities of Polyphenols and Depsidone Derivatives from Melastoma malabathricum subsp. normale. Molecules. DOI: 10.3390/molecules27051521.
[3] N. Samad et al. (2018). Ethnobotanical, Phytochemical, and Pharmacological Aspects of Melastoma sp. Unknown Journal.
[4] Z. Zakaria et al. (2006). Antinociceptive, anti-inflammatory and antipyretic properties of Melastoma malabathricum leaves aqueous extract in experimental animals. Canadian journal of physiology and pharmacology. DOI: 10.1139/y06-083.
[5] P. Apridamayanti et al. (2026). Antioxidant, Anti-Inflammatory, and Safety Assessments of Cengkodok Plant (M. malabathricum): A Narrative Review. Majalah Obat Tradisional. DOI: 10.22146/mot.111406.
[6] Mahmood A. Abdulla et al. (2012). Acute Toxicity Evaluation, Antibacterial, Antioxidant and Immunomodulatory Effects of Melastoma malabathricum. Molecules. DOI: 10.3390/molecules17033547.
[7] Muddatstsir Idris et al. (2024). Phytochemical screening and cytotoxicity of Melastoma malabathricum L. leaves extracts against MCF-7, HeLa, A549, B16, and HT29 cells. AIP Conference Proceedings. DOI: 10.1063/5.0207722.
[8] Wen-jun Zheng et al. (2020). A Review of the Traditional Uses, Phytochemistry and Biological Activities of the Melastoma genus. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2020.113322.
[9] K. Wong et al. (2012). Chemical constituents and antibacterial activity of Melastoma malabathricum L. Natural Product Research. DOI: 10.1080/14786419.2010.538395.
[10] P. Apridamayanti et al. (2021). Antioxidant, antibacterial activity and FICI (Fractional Inhibitory Concentration Index) of ethanolic extract of Melastoma malabathricum leaves with amoxicillin against pathogenic bacteria. Nusantara Bioscience. DOI: 10.13057/nusbiosci/n130202.
[11] Suzziyana Hosni et al. (2023). Ultrasound-Assisted Extraction of Antioxidants from Melastoma malabathricum Linn.: Modeling and Optimization Using Box–Behnken Design. Molecules. DOI: 10.3390/molecules28020487.
[12] O. A. Lestari et al. (2022). In vitro antioxidant potential and phytochemical profiling of Melastoma malabathricum leaf water extract. Food Science and Technology. DOI: 10.1590/fst.92021.
