Perosak Utama Melon: Lalat Buah, Kutu Putih dan Thrips

Serangga perosak merupakan antara cabaran terbesar dalam penanaman melon. Lalat buah merosakkan isi buah dari dalam, manakala serangga penghisap seperti kutu putih (whitefly), afid dan thrips melemahkan pokok dan menyebarkan virus. Ramai penanam bergantung kepada racun serangga, tetapi kajian menunjukkan terdapat pelbagai kaedah lain yang berkesan.

Artikel ini meneliti kajian tentang perosak utama melon, termasuk kajian di Terengganu, serta kaedah kawalan bersepadu.

Lalat Buah: Perosak Paling Merosakkan

Satu ulasan menyatakan lalat buah melon (Bactrocera cucurbitae) merosakkan 81 jenis tumbuhan perumah dan merupakan perosak utama tanaman keluarga timun, termasuk melon [1]. Kerugian berbeza antara 30 hingga 100%, bergantung kepada spesies tanaman dan musim [1].

Ciri-ciri lalat buah [1]:

Populasinya meningkat apabila suhu di bawah 32°C dan kelembapan relatif 60 hingga 70%.
Ia lebih suka menyerang buah muda, hijau dan berkulit lembut.
Telur dimasukkan 2 hingga 4 mm ke dalam tisu buah, dan larva memakan isi buah dari dalam.
Kepompong terbentuk di dalam tanah, 0.5 hingga 15 cm di bawah permukaan.

Kajian di Terengganu: Melon Manis Terengganu

Satu kajian oleh Universiti Sultan Zainal Abidin mengkaji serangan lalat buah pada Melon Manis Terengganu, varieti baharu yang dibangunkan dan ditanam secara eksklusif di Terengganu sejak 2015 [2]. Dapatannya [2]:

Sebanyak 232 lalat buah dewasa muncul daripada 30 sampel buah.
Kesemuanya dikenal pasti sebagai Zeugodacus cucurbitae (dahulu dikenali sebagai Bactrocera cucurbitae).
Kadar serangan tertinggi pada buah belum masak (28.24 kepompong/kg), diikuti buah masak (24.47 kepompong/kg) dan buah masak penuh (13.5 kepompong/kg).
Namun, perbezaan antara peringkat kematangan tidak signifikan.

Kajian ini memberikan maklumat baharu yang diharapkan membantu pengurusan lalat buah pada Melon Manis Terengganu [2].

Kawalan Lalat Buah

Kaedah tempatan. Ulasan menyatakan lalat buah boleh diurus melalui pembalutan buah, kebersihan ladang, umpan protein, perangkap cue-lure, genotip tahan, musuh semula jadi dan racun serangga lembut [1].

Kajian di Ladakh, India. Satu kajian di ladang petani mendapati perangkap cue-lure menghasilkan hasil buah boleh pasar tertinggi (196.74 kuintal/ha), diikuti semburan azadiraktin (137.66 kuintal/ha), berbanding amalan petani mengumpul dan membuang buah yang diserang (76.58 kuintal/ha) [3].

Pengurusan perosak bersepadu. Satu ulasan menyenaraikan strategi termasuk amalan kultur seperti merumput dan membuang perumah alternatif, kawalan biologi dengan kulat entomopatogen seperti Beauveria bassiana, bahan botani seperti neem, dan racun kimia [4].

Varieti tahan. Satu kajian di India mendapati genotip melon dengan kandungan fenol, tanin dan flavonoid lebih tinggi, serta kulit buah lebih keras dan tebal, kurang diserang lalat buah [5].

Kutu Putih: Perosak dan Penyebar Virus

Kutu putih (Bemisia tabaci) menyebabkan kerosakan secara langsung dan bertindak sebagai vektor virus [6].

Kulat biokawalan. Satu kajian mendapati gabungan Trichoderma dan Beauveria bassiana mengurangkan populasi kutu putih daripada 49.66 kepada 10.55 serangga setiap pokok [6].

Faktor persekitaran. Satu kajian di ladang melon komersial mendapati kepadatan kutu putih tertinggi semasa tempoh panas dengan hujan rendah, dan apabila kawasan sekitar mempunyai tanaman perumah, terutamanya ladang melon lain [7].

Pemangsa semula jadi. Satu kajian mendapati pepijat pemangsa Deraeocoris serenus mengurangkan kutu putih lebih 100 kali ganda berbanding kawalan [8]. Namun, menggabungkan beberapa musuh semula jadi tidak memberikan kesan tambahan kerana mereka saling mengganggu [8].

Thrips dan Filem Penghalang UV

Satu kajian di rumah hijau tropika mendapati filem penutup yang menghalang cahaya ultraungu (UV) mengurangkan populasi thrips (Thrips palmi) dalam masa seminggu dan terus mengawalnya [9]. Kualiti dan hasil melon juga meningkat dengan ketara berbanding rumah hijau biasa [9].

Musuh Semula Jadi: Setanding Racun Serangga?

Satu kajian dua tahun di ladang melon Mediterranean mendapati [10]:

Perosak paling banyak ialah thrips (38.9%), afid (31.5%), hama labah-labah (26.8%) dan kutu putih (2.8%).
Menghentikan racun serangga meningkatkan kelimpahan musuh semula jadi seperti pepijat Orius.
Kawalan biologi semula jadi mengehadkan serangan perosak setanding racun serangga spektrum luas.

Dapatan Bercampur: Racun Botani

Satu kajian mendapati plot yang dirawat dengan azadiraktin (bahan aktif neem) mempunyai populasi kutu putih lebih rendah dan hasil lebih tinggi berbanding racun sintetik [11]. Namun, pengkaji menyatakan produktiviti masih menurun akibat perosak lain, dan alternatif lain perlu diuji [11].

Kebergantungan kepada Racun Kimia

Satu tinjauan terhadap 150 petani di Nigeria mendapati semua petani bergantung sepenuhnya kepada racun sintetik, dan kebanyakannya tidak pernah menerima latihan formal dalam pengurusan perosak [12]. Sebanyak 89% bersedia menggunakan kaedah alternatif [12].

Panduan Praktikal

Pantau perosak secara berkala, terutamanya lalat buah pada buah muda.
Pertimbangkan pembalutan buah dan perangkap untuk lalat buah.
Pelihara musuh semula jadi dengan mengurangkan semburan racun spektrum luas.
Jika racun serangga diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengurusan perosak bersepadu untuk melon.

Kesimpulan

Lalat buah, kutu putih, afid dan thrips ialah perosak utama melon. Kajian di Terengganu mengesahkan Zeugodacus cucurbitae menyerang Melon Manis Terengganu. Kaedah seperti perangkap cue-lure, kulat biokawalan, filem penghalang UV dan pemuliharaan musuh semula jadi terbukti berkesan dalam pelbagai kajian. Pendekatan bersepadu boleh mengurangkan kebergantungan kepada racun kimia sambil mengekalkan hasil.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.

Rujukan

[1] M. Dhillon, R. Singh et al. (2005). The melon fruit fly, Bactrocera cucurbitae: A review of its biology and management. Journal of Insect Science. DOI: 10.1673/1536-2442(2005)5[1:tmffbc]2.0.co;2. https://consensus.app/papers/details/ac7ef025ea005f53a42465c16f13e97c/

[2] Salmah Mohamed and Nur Athiqah Md.Yusof (2022). Assessment of Fruit Fly Infestation on Melon Manis Terengganu (Cucumis melo var. inodorus) at Different Fruit Ripening Stages. Journal Of Agrobiotechnology. DOI: 10.37231/jab.2022.13.1s.307. https://consensus.app/papers/details/c537d443d0935662b3aabeb2023c7e04/

[3] N. F. Kacho, Mohd Hussain et al. (2025). Management Strategy against Melon Fruit Fly of musk melon in Kargil, Ladakh. Plant Science Archives. DOI: 10.51470/psa.2026.11.1.89. https://consensus.app/papers/details/b8ecbdc1509057bdaaded53a1fa984b4/

[4] P. Gyawali, Keshav Bohara et al. (2023). A comprehensive review on integrated pest management of melon fruit fly (Bactrocera cucurbitae). International Journal of Pest Management. DOI: 10.1080/09670874.2023.2278052. https://consensus.app/papers/details/95d6bdc840fd5904ae621b7ab8f4e837/

[5] S. Haldhar, D. Samadia et al. (2017). Host plant genotypes determine bottom-up effect of Cucumis melo var. callosus against melon fruit fly. Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2017.03.028. https://consensus.app/papers/details/aa9c2c1cd97757bf9c3dc33cc226ed46/

[6] Muhammad Adrian Faisal Setiawan, Wuye Ria et al. (2025). Penggunaan Jamur (Trichoderma sp. dan Beauveria bassiana) Terhadap Hama Kutu Kebul (Bemisia tabaci Genn.) pada Fase Vegetatif Tanaman Melon(Cucumis melo L.). JURNAL AGRI-TEK : Jurnal Penelitian Ilmu-Ilmu Eksakta. DOI: 10.33319/agtek.v26i2.190. https://consensus.app/papers/details/3084da2e6d775a6e82daa788312da842/

[7] Thiago Nunes Pinto Felicio, T. L. Costa et al. (2019). Surrounding Vegetation, Climatic Elements, and Predators Affect the Spatial Dynamics of Bemisia tabaci (Hemiptera: Aleyrodidae) in Commercial Melon Fields. Journal of Economic Entomology. DOI: 10.1093/jee/toz181. https://consensus.app/papers/details/b9b8d92336bb5e4fa607af6f9fe66d46/

[8] E. López-Gallego, L. Perera-Fernández et al. (2025). Intraguild Interactions Among Natural Enemies in the Trophic Web of Bemisia tabaci (Hemiptera: Aleyrodidae) on Melons. Insects. DOI: 10.3390/insects16080838. https://consensus.app/papers/details/e540e12e5eb05a11acd63779bd122663/

[9] Li-Kui Wang, Jianwen Chen et al. (2023). Production and quality of Hami melon (Cucumis melo var. reticulatus) and pest population of Thrips palmi in UV-blocking film greenhouses. Pest management science. DOI: 10.1002/ps.7597. https://consensus.app/papers/details/4501240b972259708e93f1a14740cd94/

[10] L. de Pedro, E. López-Gallego et al. (2021). Native natural enemies in Mediterranean melon fields can provide levels of pest control similar to conventional pest management with broad-spectrum pesticides. Biological Control. DOI: 10.1016/j.biocontrol.2021.104778. https://consensus.app/papers/details/7141778b180259c682d318c49d125d96/

[11] C. García-Vélez, D. Chirinos et al. (2023). Effect of a synthetic insecticide and a botanical on pests, natural enemies and melon productivity. Revista de la Facultad de Agronomía, Universidad del Zulia. DOI: 10.47280/revfacagron(luz).v40.n1.10. https://consensus.app/papers/details/7242e7f0f1aa530b8c396913ab7f1449/

[12] L. D. Simon, M. M. Degri et al. (2026). Farmers’ perception of insect pests of sweet melon (Cucumis melo L.) and their management practices in Bauchi and Gombe State, Nigeria. Journal of Current Opinion in Crop Science. DOI: 10.62773/jcocs.v7i2.398. https://consensus.app/papers/details/0daab381bfb156dea413e66287fb1e8c/