Heliconia mempunyai ciri yang menarik untuk pasaran bunga keratan, tetapi juga cabaran tersendiri selepas dituai. Berbeza dengan bunga beriklim sederhana seperti ros, heliconia tidak boleh disimpan dalam suhu terlalu sejuk dan mempunyai keupayaan menyerap air yang rendah. Artikel ini menerangkan amalan penuaian, penyimpanan dan pengangkutan heliconia berdasarkan kajian.
Mengapa Heliconia Berbeza?
Ulasan 2023 menyatakan beberapa faktor yang menghadkan jangka hayat heliconia selepas dituai [1]:
Keperluan penyimpanan pada suhu tinggi yang luar biasa.
Anatomi tangkai bunga yang menjejaskan prestasi dalam pasu.
Keupayaan menyerap air yang lemah selepas dituai.
Sensitiviti tinggi terhadap kecederaan sejuk.
Saluran xilem mudah tersumbat oleh mikrob.
Penyerapan air yang rendah
Kajian pada H. wagneriana mendapati penggunaan larutan yang sangat rendah, kurang daripada 6%. Penyelidik menjelaskan bahawa tiada sambungan vaskular antara tangkai bunga dan daun, yang menyumbang kepada penyerapan air yang rendah. Stomata pada braktea juga kelihatan tidak berfungsi [2].
Masa dan Peringkat Penuaian
Jambak heliconia sebaiknya dituai pada waktu pagi semasa masih segar dan tegang, dan pada peringkat perkembangan yang paling sesuai mengikut spesies, kegunaan dan keperluan pasaran [3].
Kajian pada H. latispatha membandingkan dua peringkat tuaian: satu hingga dua braktea terbuka dan tiga hingga empat braktea terbuka. Bilangan braktea terbuka semasa dalam pasu bergantung kepada peringkat tuaian [4].
Suhu Penyimpanan dan Pengangkutan
Kecederaan sejuk
Bunga yang sensitif sejuk seperti burung syurga, heliconia, orkid dan halia tidak boleh disimpan di bawah 10°C hingga 13°C kerana akan berlaku perubahan warna tisu yang teruk [5]. Heliconia sebaiknya dihantar dan disimpan pada suhu melebihi 10°C [3].
Keadaan penyimpanan optimum
Kajian pada H. psittacorum Trópica di Mexico menguji pelbagai keadaan suhu, kelembapan dan cahaya selama 10 hari penyimpanan [6]:
| Keadaan | Jangka hayat dalam pasu | Jumlah jangka hayat lepas tuai |
|---|---|---|
| 15°C, kelembapan 63%, gelap | 6.6 hari | 16.6 hari |
| Kawalan (24°C, kelembapan 60%) | 2.5 hari | 12.5 hari |
Keadaan lain yang turut mengekalkan kualiti ialah 16°C dengan kelembapan 60%, dan 12°C dengan kelembapan 90% [6]. Kehadiran daun meningkatkan respirasi, tetapi tiada pengeluaran etilena yang ketara [6].
Penyimpanan sejuk dengan lilin
Kajian pada H. wagneriana yang disimpan pada 10°C selama 10 hari mendapati [2]:
Tangkai kawalan pada suhu bilik bertahan 9 hari, manakala yang disalut lilin bertahan 12 hari.
Penyimpanan sejuk menambah 4.3 hari untuk kawalan dan 6.2 hari untuk tangkai bersalut lilin.
Aktiviti enzim dan kecederaan sejuk lebih rendah pada tangkai bersalut lilin.
Kajian lanjutan pada 13°C mendapati salutan lilin memanjangkan jangka hayat tangkai yang disimpan sejuk selama 5 dan 10 hari sebanyak 3 dan 2 hari berbanding kawalan [7].
Pemotongan Pangkal dan Penukaran Air
Kajian pada Golden Torch mendapati [8]:
Pemotongan pangkal tangkai mempengaruhi penyerapan air dan kehilangan berat segar.
Penukaran air pasu mempengaruhi semua pemboleh ubah.
Pemotongan pangkal tangkai membantu memulihkan potensi air, dan bersama penukaran air, mengekalkan kualiti lepas tuai.
Kajian di India mendapati pemotongan pangkal dan penukaran air setiap 2 hari, bersama rawatan denyutan (pulsing) dengan 3% sukrosa dan 150 ppm asid salisilik selama 6 jam, memberikan jangka hayat dalam pasu terbaik [9].
Faktor Sebelum Tuai
Kualiti selepas tuai bermula di ladang. Rawatan fosfit kalium di ladang didapati mengekalkan kualiti tangkai Golden Torch semasa dalam pasu, dengan kebocoran elektrolit dan peroksidaan lipid yang lebih rendah [10]. Pengairan, kelembapan udara dan cahaya semasa penanaman juga mempengaruhi keseimbangan air dan karbohidrat bunga keratan [11].
Masalah Lepas Tuai Lain
Ulasan pengendalian lepas tuai menyebut serangan serangga sebagai masalah utama bagi heliconia, halia merah dan burung syurga [3]. Rendaman dalam racun kulat tertentu didapati membantu mengawal kulat lepas tuai [3]; sebarang racun yang digunakan mesti berdaftar dan mengikut label.
Panduan Praktikal
1. Tuai pada waktu pagi ketika tangkai masih segar [3].
2. Jangan simpan di bawah 10°C [3][5].
3. Simpan pada sekitar 12°C hingga 16°C dengan kelembapan sederhana hingga tinggi [6].
4. Potong pangkal tangkai dan tukar air setiap dua hari [9][8].
5. Pertimbangkan salutan lilin pada braktea untuk penyimpanan [2].
6. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
7. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengendalian lepas tuai.
Pembungkusan dan Pengangkutan
Indeks penuaian standard, penggredan dan pembungkusan merupakan sebahagian daripada rantaian operasi lepas tuai, tetapi peringkat ini jarang dikaji bagi heliconia [1]. Ulasan yang sama mencadangkan teknik pembungkusan termaju dan teknologi nano sebagai hala tuju masa depan [1].
Kesimpulan
Heliconia memerlukan pengendalian lepas tuai yang berbeza daripada bunga beriklim sederhana. Ia perlu dituai pada waktu pagi, disimpan pada suhu melebihi 10°C untuk mengelakkan kecederaan sejuk, dan diurus dengan pemotongan pangkal serta penukaran air secara berkala. Salutan lilin dan keadaan penyimpanan sekitar 15°C boleh memanjangkan jangka hayat dengan ketara.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Petani dan pengusaha bunga perlu merujuk Jabatan Pertanian dan MARDI untuk amalan yang sesuai.
Rujukan
[1] M. Malakar et al. (2023). Review of recent advances in post-harvest techniques for tropical cut flowers and future prospects: Heliconia as a case-study. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2023.1221346.
[2] G. Alvarado et al. (2019). Effect of waxing, cold storage and salicylic acid on the quality and vase life of Heliconia wagneriana. Acta Horticulturae. DOI: 10.17660/actahortic.2019.1237.29.
[3] T. Jaroenkit et al. (2003). Postharvest Handling of Heliconia, Red Ginger, and Bird-of-Paradise. Horttechnology. DOI: 10.21273/horttech.13.2.0259.
[4] P. J. de Moraes et al. (2005). Influence of Benzyladenine on Longevity of Heliconia latispatha Benth. Unknown Journal. DOI: 10.17660/actahortic.2005.683.47.
[5] L. C. da Costa et al. (2021). Postharvest physiology of cut flowers. Ornamental Horticulture. DOI: 10.1590/2447-536x.v27i3.2372.
[6] K. P. Bañuelos-Hernández et al. (2016). Flowering stem storage of Heliconia psittacorumL. f. cv. Trópica. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2015.10.006.
[7] Gisela Carrera-Alvarado et al. (2021). Treatments to prolong the postharvest life of Heliconia wagneriana Petersen. Ornamental Horticulture. DOI: 10.1590/2447-536x.v27i4.2376.
[8] Wladiney Rodrigues Folha et al. (2016). Heliconia ‘Golden Torch’ postharvest: stem ends cutting and renewing vase water benefits. Ornamental Horticulture. DOI: 10.14295/oh.v22i2.908.
[9] N. B. Kumar et al. (2025). Effect of pulsing, interval of stalk-end cutting and vase water renewal on the vase life of Heliconia. International Journal of Advanced Biochemistry Research. DOI: 10.33545/26174693.2025.v9.i7q.4953.
[10] D. Sardinha et al. (2019). Phytostimulants influence the vase life of Heliconia psittacorum CV. golden torch. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2019.05.001.
[11] J. Verdonk et al. (2023). Effect of preharvest conditions on cut-flower quality. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2023.1281456.
