Mulberi (Morus alba L.): Penanaman di Kawasan Tropika, Perosak dan Penyakit, Nilai Pemakanan serta Potensi Makanan Berfungsi

Pengenalan

Mulberi (Morus spp., terutamanya Morus alba L.) ialah pokok renek atau pokok kecil famili Moraceae yang terkenal sebagai makanan utama ulat sutera. Selain industri sutera (serikultur), buah mulberi yang berwarna merah hingga ungu gelap dimakan segar atau diproses menjadi jem, jus dan wain, manakala daunnya dijadikan teh herba (Acharya et al., 2024; Chen et al., 2021). Di Malaysia, mulberi semakin popular sebagai tanaman kebun rumah dan tanaman pasu kerana cepat berbuah, mudah dibiakkan melalui keratan dan boleh berbuah sepanjang tahun di bawah iklim tropika (pengetahuan am). Beberapa ladang agro-pelancongan “petik sendiri” turut diusahakan di Cameron Highlands dan kawasan tanah rendah (pengetahuan am).

Ulasan ini bertajuk “Ulasan Penyelidikan Mulberi: Penanaman di Kawasan Tropika, Perosak dan Penyakit, Nilai Pemakanan serta Potensi Makanan Berfungsi”. Objektifnya ialah untuk merumuskan dapatan utama kajian saintifik mengenai (i) penanaman dan pembiakbakaan mulberi untuk pengeluaran buah, (ii) perosak penghisap dan penyakit serta kerugian hasil, (iii) pengurusan perosak mesra alam dan kawalan biologi, (iv) komponen utama buah mulberi di kawasan tropika, serta (v) nilai pemakanan dan potensi farmaseutikal. Kajian yang diulas dijalankan di India (Karnataka, Andhra Pradesh, Benggala Barat), China (kawasan tropika selatan), Malaysia (Universiti Malaysia Sabah) dan Serbia.

Bahan ulasan diperoleh melalui fungsi Literature Review di platform SciSpace (scispace.com) dalam mod High Quality pada November 2026, dengan memberi tumpuan kepada sepuluh kertas teratas yang dipaparkan. Dapatan diambil daripada ringkasan dan lajur “Insights/Results” dalam jadual SciSpace serta abstrak yang tersedia. Kertas Acharya et al. (2024) muncul dalam tiga versi (bab buku dan dua repositori) dan dikira sekali sahaja.

Penanaman dan Pembiakbakaan untuk Buah

Dapatan utama: Mulberi ialah tanaman yang cepat tumbuh dan tahan lasak, sesuai untuk pelbagai jenis tanah dan iklim termasuk tropika; pembiakbakaan telah diarahkan kepada pengeluaran buah yang lebih tinggi selain daun untuk ulat sutera.

Acharya et al. (2024) dari Benggala Barat, India, dalam ulasan IntechOpen menyatakan, menurut ringkasan SciSpace, bahawa mulberi ialah tanaman yang cepat tumbuh dan tahan lasak, sesuai untuk pelbagai jenis tanah dan keadaan iklim termasuk tropika, dan ditanam secara meluas di Asia, Afrika dan Amerika Utara. Ulasan ini menekankan kepentingan latihan, kempen, pembangunan infrastruktur, pengembangan pasaran dan projek penyelidikan yang luas untuk mengeksploitasi mulberi secara saintifik di luar kegunaan tradisionalnya sebagai makanan ulat sutera.

Vijayan et al. (2018) dari India dalam bab buku Springer Advances in Plant Breeding Strategies: Fruits membincangkan pembiakbakaan mulberi untuk pengeluaran buah yang lebih tinggi. Pembiakbakaan tradisional mulberi menumpukan kepada hasil dan kualiti daun untuk serikultur, manakala varieti buah memerlukan sasaran yang berbeza seperti saiz buah, kemanisan dan hasil buah (menurut tajuk dan skop bab).

Mulberi dibiakkan secara meluas melalui keratan batang, dan di kawasan tropika, pokok boleh dipangkas secara berkala untuk merangsang pembuahan berterusan (pengetahuan am).

Komponen Utama Buah Mulberi di Kawasan Tropika

Dapatan utama: Analisis lima varieti mulberi di kawasan tropika menunjukkan buah matang kaya dengan gula, asid organik dan asid amino bebas; iklim tropika boleh meningkatkan komponen nutrien utama, tetapi mekanisme molekulnya masih perlu dikaji.

Lou et al. (2024) dari China dalam Plants menganalisis komponen utama lima varieti mulberi yang ditanam di kawasan tropika. Menurut ringkasan SciSpace, buah mulberi kaya dengan karbohidrat, protein dan serat diet, serta mengandungi pelbagai asid organik dan asid amino bebas yang penting untuk kesihatan. Buah yang matang mempunyai kandungan gula dan asid organik yang tinggi, menjadikannya sesuai untuk pelbagai produk makanan dan minuman. Keadaan iklim tropika boleh meningkatkan komponen nutrien utama, namun mekanisme molekul spesifik masih memerlukan kajian lanjut.

Kajian ini amat relevan untuk Malaysia kerana ia menunjukkan bahawa mulberi bukan sahaja boleh hidup di kawasan tropika, malah mungkin menghasilkan buah dengan nilai nutrien yang baik. Pemilihan varieti yang sesuai menjadi faktor utama.

Perosak Penghisap

Dapatan utama: Lebih 300 spesies perosak menyerang mulberi; perosak penghisap seperti kutu mealy, thrips, lalat putih berpilin, lelompat daun, jassid dan serangga sisik menjadi masalah utama, dan pendekatan ekologi diperlukan untuk pengurusannya.

Hosamani et al. (2020) dari Karnataka, India, dalam International Journal of Chemical Studies mengulas perosak penghisap dan pengurusannya pada mulberi. Lebih daripada 300 spesies perosak, serangga dan bukan serangga, telah dikenal pasti menyerang mulberi pada peringkat dan musim yang berbeza. Kejadian perosak penghisap telah menjadi masalah utama dalam penanaman mulberi, dan kebanyakan petani serikultur berpendapat bahawa mulberi sangat mudah diserang oleh perosak penghisap. Perosak penghisap termasuk kutu mealy, thrips, lalat putih berpilin, lelompat daun, jassid dan serangga sisik. Pendekatan ekologi diperlukan untuk pengurusan thrips dan perosak lain bagi meningkatkan hasil daun.

Perosak penghisap	Kesan umum	Sumber
Kutu mealy	Daun berkerinting, pertumbuhan terbantut (“tukra”)	Hosamani et al. (2020); pengetahuan am
Thrips	Daun berbintik dan kering	Hosamani et al. (2020)
Lalat putih berpilin	Penghisapan sap, kulapuk hitam	Hosamani et al. (2020)
Lelompat daun dan jassid	Daun menguning	Hosamani et al. (2020)
Serangga sisik	Melemahkan dahan	Hosamani et al. (2020)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Penyakit dan Kerugian Hasil

Dapatan utama: Penyakit dan perosak mengakibatkan kehilangan hasil daun sekitar 12–25%; reput akar boleh menyebabkan kerugian 30–40%, kanker batang di nurseri 40–45%, dan bintik daun 10–12% pada musim hujan.

Vijaya Kumari (2014) dari Andhra Pradesh, India, dalam IOSR Journal of Agriculture and Veterinary Science mengulas teknologi mesra alam untuk pengurusan penyakit dan perosak mulberi. Penyakit dan perosak mengakibatkan kehilangan hasil daun sekitar 12–25%, sama ada melalui penurunan nilai nutrisi atau melalui keguguran daun. Penyakit reput akar dilaporkan menyebabkan kematian keseluruhan pokok secara mendadak dengan kerugian sekitar 30–40%. Penyakit kanker batang (penyakit nurseri) menyebabkan pembusukan keratan sepenuhnya di nurseri dengan kerugian sekitar 40–45%. Penyakit kulat bintik daun menyebabkan kehilangan hasil daun sekitar 10–12% pada musim hujan dan selepas musim hujan (Julai–Disember di India).

Penyakit / tekanan	Kerugian anggaran	Sumber
Penyakit dan perosak (keseluruhan)	12–25% hasil daun	Vijaya Kumari (2014)
Reput akar	30–40% (kematian pokok)	Vijaya Kumari (2014)
Kanker batang (nurseri)	40–45% (keratan reput)	Vijaya Kumari (2014)
Bintik daun	10–12% (musim hujan)	Vijaya Kumari (2014)

Sumber: Vijaya Kumari (2014). Nota: unit peratus bagi reput akar, kanker batang dan bintik daun disimpulkan daripada konteks laporan.

Kawalan Biologi dan Pengurusan Mesra Alam

Dapatan utama: Agen kawalan biologi, termasuk musuh semula jadi seperti kumbang kura-kura kuning dan parasitoid, semakin digunakan sebagai alternatif kepada racun kimia yang mencemarkan alam sekitar dan menjejaskan ulat sutera serta kesihatan manusia.

Vijaya Kumari (2014) melaporkan bahawa pendekatan biologi menunjukkan potensi untuk menekan perosak, termasuk penggunaan musuh semula jadi seperti kumbang kura-kura kuning (yellow ladybird beetle) yang memakan konidia dan miselium kulat cendawan tepung, serta parasit dan pemangsa lain. Usaha juga sedang dijalankan untuk menganggarkan kerugian ekonomi lalat putih dan mengenal pasti musuh semula jadi serta racun perosak botani yang sesuai.

Kumar (2013) mengkaji peranan agen kawalan biologi dalam pengurusan perosak mulberi. Menurut ringkasan SciSpace, agen biokawalan semakin mendapat perhatian sebagai alternatif kepada racun kimia yang boleh mencemarkan alam sekitar dan menjejaskan kesihatan manusia. Isu ini lebih kritikal dalam serikultur kerana sisa racun pada daun boleh membunuh ulat sutera, dan bagi buah mulberi yang dimakan segar tanpa dikupas (pengetahuan am).

Nilai Pemakanan dan Potensi Farmaseutikal

*Dapatan utama: M. alba kaya dengan asid fenolik, flavonoid dan vitamin; ekstrak buah dan daun menunjukkan aktiviti antimikrob, anti-radang, antioksidan, antidiabetik, antihipertensi, antikanser dan hepatoprotektif.*

Chen et al. (2021) dari Universiti Malaysia Sabah dalam Foods (dipetik 119 kali) mengulas sebatian bioaktif M. alba dan potensinya sebagai bahan makanan berfungsi. Ulasan ini memperincikan fitokimia yang banyak seperti asid fenolik, flavonoid dan vitamin, yang menyumbang kepada keupayaan farmakologi yang cemerlang. Ia turut membincangkan keperluan untuk meningkatkan pengeluaran M. alba bagi memenuhi permintaan industri, batasan dalam proses peningkatan skala, dan potensi teknik pengkapsulan mikro untuk meningkatkan kestabilan sebatian bioaktif.

Acharya et al. (2024) melaporkan bahawa buah mulberi kaya dengan karbohidrat, protein dan serat diet, sesuai untuk produk nilai tambah, manakala daun mengandungi konstituen berfaedah untuk makanan berprotein dan antioksidan semula jadi. Mulberi mempunyai sifat antioksidan, antidiabetik, antihipertensi, antikanser dan hepatoprotektif. Kostic et al. (2013) dari Serbia dalam Fruits meninjau unsur makro dan mikro, sebatian fenolik, aktiviti biologi dan kegunaan buah mulberi putih. Daun mulberi terkenal mengandungi 1-deoksinojirimisin (DNJ), perencat alfa-glukosidase yang dikaitkan dengan kesan antidiabetik (pengetahuan am).

Bahagian	Kandungan / aktiviti	Sumber
Buah	Karbohidrat, protein, serat, gula, asid organik, asid amino bebas	Lou et al. (2024); Acharya et al. (2024)
Daun	Protein, antioksidan semula jadi	Acharya et al. (2024)
Seluruh tumbuhan	Asid fenolik, flavonoid, vitamin	Chen et al. (2021)
Ekstrak	Antimikrob, anti-radang, antioksidan, antidiabetik, antikanser, hepatoprotektif	Acharya et al. (2024); Chen et al. (2021)
Buah putih	Unsur makro dan mikro, fenolik	Kostic et al. (2013)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Perbincangan

Kajian yang diulas menunjukkan bahawa mulberi mempunyai dua identiti: tanaman serikultur dan tanaman buah serta makanan berfungsi. Kebanyakan penyelidikan perosak dan penyakit berasal dari India dan memfokuskan hasil daun untuk ulat sutera, namun dapatan ini tetap relevan untuk pengeluaran buah. Kerugian 12–25% hasil daun, dan sehingga 40–45% di nurseri akibat kanker batang, menunjukkan bahawa pengurusan kesihatan tanaman sangat penting.

Kajian Lou et al. (2024) memberi isyarat positif bahawa iklim tropika boleh menyokong kualiti buah mulberi yang baik. Di Malaysia, mulberi boleh berbuah beberapa kali setahun jika dipangkas dengan betul, memberi peluang pengeluaran berterusan (pengetahuan am).

Cabaran utama bagi buah mulberi ialah jangka hayat yang sangat pendek kerana buah lembut dan mudah lebam. Kertas teratas tidak menyediakan data lepas tuai khusus, menunjukkan jurang penting. Oleh itu, pemprosesan menjadi jem, jus, serbuk beku-kering atau teh daun ialah strategi utama penambahan nilai.

Implikasi untuk Pengusaha di Malaysia

1. Pilih varieti buah yang sesuai tropika: Varieti untuk buah berbeza daripada varieti serikultur (Vijayan et al., 2018; Lou et al., 2024).

2. Gunakan keratan sihat: Kanker batang boleh memusnahkan 40–45% keratan di nurseri (Vijaya Kumari, 2014).

3. Saliran baik: Elak reput akar yang boleh membunuh pokok (Vijaya Kumari, 2014).

4. Pantau perosak penghisap: Kutu mealy, thrips dan lalat putih; gunakan pendekatan ekologi (Hosamani et al., 2020).

5. Utamakan kawalan biologi: Kumbang kura-kura dan racun botani, terutamanya kerana buah dimakan tanpa dikupas (Kumar, 2013; Vijaya Kumari, 2014).

6. Produk nilai tambah: Jem, jus, teh daun dan serbuk (Acharya et al., 2024; Chen et al., 2021).

7. Agro-pelancongan: Konsep “petik sendiri” mengatasi masalah jangka hayat buah segar (pengetahuan am).

Jurang Penyelidikan

8. Penilaian varieti buah mulberi di bawah iklim Malaysia.

9. Teknologi lepas tuai untuk buah mulberi segar.

10. Data perosak dan penyakit mulberi di Malaysia.

11. Jadual pemangkasan dan pembajaan optimum untuk pembuahan berterusan.

12. Kandungan DNJ dan bioaktif daun mulberi tempatan untuk teh herba.

13. Analisis ekonomi ladang mulberi berskala kecil.

Kesimpulan

Mulberi ialah tanaman tahan lasak yang sesuai untuk kawasan tropika, dengan buah yang kaya karbohidrat, protein, serat, gula, asid organik dan asid amino bebas, serta daun yang kaya protein dan antioksidan. Ekstrak mulberi menunjukkan pelbagai aktiviti farmakologi termasuk antioksidan, antidiabetik, antihipertensi dan antikanser. Namun, lebih 300 spesies perosak menyerang mulberi, dengan perosak penghisap sebagai masalah utama, dan penyakit boleh menyebabkan kerugian hasil daun 12–25% serta sehingga 40–45% di nurseri. Pengurusan mesra alam melalui kawalan biologi amat sesuai. Pemilihan varieti buah dan teknologi lepas tuai merupakan keutamaan penyelidikan bagi Malaysia.

Rujukan

14. Hosamani, V., Yalagi, M., Sasvihalli, P., et al. (2020). Sucking pest and their management in mulberry (Morus alba): A review. International Journal of Chemical Studies, 8(1). https://doi.org/10.22271/chemi.2020.v8.i1n.8394

15. Acharya, R., Bagchi, T., & Gangopadhyay, D. (2022/2024). Mulberry as a valuable resource for food and pharmaceutical industries: A review. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.104631

16. Vijaya Kumari, N. (2014). Ecofriendly technologies for disease and pest management in mulberry: A review. IOSR Journal of Agriculture and Veterinary Science, 7(2). https://doi.org/10.9790/2380-07220106

17. Lou, D., Wu, H., Wei, H., et al. (2024). Analysis of main components of five mulberry varieties in tropics. Plants, 13(19), 2763. https://doi.org/10.3390/plants13192763

18. Kumar, V. (2013). Role of biocontrol agents for the pest management in mulberry (Morus spp.) cultivation. International Journal of Industrial Entomology.

19. Vijayan, K., Ravikumar, G., & Tikader, A. (2018). Mulberry (Morus spp.) breeding for higher fruit production. Dalam Advances in Plant Breeding Strategies: Fruits. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-91944-7_3

20. Chen, C., Mohamad Razali, U. H., Saikim, F. H., et al. (2021). Morus alba L. plant: Bioactive compounds and potential as a functional food ingredient. Foods, 10(3), 689. https://doi.org/10.3390/foods10030689

21. Kostic, D. A., Dimitrijevi?, D. S., Miti?, S. S., et al. (2013). A survey on macro- and micro-elements, phenolic compounds, biological activity and use of Morus spp. (Moraceae). Fruits, 68(4). https://doi.org/10.1051/fruits/2013079

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: mulberi, Morus alba, serikultur, buah tropika, perosak penghisap, kutu mealy, thrips, reput akar, kanker batang, kawalan biologi, fenolik, flavonoid, DNJ, makanan berfungsi