Bawang merah (Allium cepa var. aggregatum, dalam bahasa Inggeris shallot) ialah sejenis bawang daripada genus Allium. Satu ulasan oleh National Research and Innovation Agency menyatakan bawang merah ialah komoditi hortikultur penting yang bernilai ekonomi tinggi dan berperanan strategik dalam keselamatan makanan serta industri kulinari, terutamanya di Asia Tenggara dan Asia Selatan [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang klasifikasi, kandungan kimia dan kepelbagaian bawang merah.
Satu Nama, Beberapa Spesies
Satu kajian oleh Institute of Agriculture and Tourism menyatakan bawang merah ialah tumbuhan saka daripada famili Alliaceae yang diklasifikasikan bersama bawang besar (onion) di bawah nama kumpulan Allium cepa Aggregatum [2]. Istilah shallot juga digunakan untuk bawang vivipar diploid dan triploid, iaitu Allium × proliferum dan Allium × cornutum [2].
Kajian ini membandingkan 34 aksesi bawang merah daripada ketiga-tiga kumpulan [2]:
-
Kumpulan A. × cornutum dan A. × proliferum mempunyai bahan kering tinggi (kira-kira 25%), dengan hampir separuh terdiri daripada gula jenis inulin yang dianggap prebiotik.
-
Kumpulan A. cepa Aggregatum mempunyai bahan kering lebih rendah dan kepedasan lebih rendah, menjadikannya lebih sesuai dimakan segar oleh lebih ramai pengguna.
-
Kumpulan Aggregatum kaya dengan sebatian fenolik, terutamanya glikosida kuersetin dan isorhamnetin.
-
Kepelbagaian dalam kumpulan Aggregatum lebih besar berbanding kumpulan lain.
Sebatian Bioaktif
Ulasan National Research and Innovation Agency menyatakan bawang merah dihargai kerana sebatian bioaktifnya, termasuk flavonoid seperti kuersetin, sebatian organosulfur dan antioksidan semula jadi [1]. Ulasan ini menyenaraikan manfaat yang dikaitkan, termasuk kesan antimikrob, antiradang dan antikanser [1].
Satu kajian oleh Chiang Mai University dan Kagawa University mendapati corak kromatografi sebatian kuersetin dalam bawang merah hampir sama dengan bawang besar, termasuk kuersetin 3,4′-diglukosida, kuersetin 4′-glukosida dan kuersetin bebas [3].
Kulit Kering Kaya Kuersetin Bebas
Satu kajian oleh Polish Academy of Sciences membandingkan isi dan kulit kering bawang merah [4]:
-
Isi bawang merah mengandungi 99.2% kuersetin dalam bentuk glukosida.
-
Kulit kering mengandungi 83.3% kuersetin dalam bentuk aglikon (bebas).
Dalam ujian pada 9 sukarelawan, kuersetin daripada kulit kering lebih banyak diserap ke dalam darah berbanding daripada isi [4]. Pengkaji menyimpulkan matriks makanan ialah faktor utama dalam penyerapan kuersetin [4].
Tumbuhan Bukan Klimakterik
Ulasan National Research and Innovation Agency menyatakan bawang merah ialah tumbuhan bukan klimakterik, iaitu ia tidak terus masak selepas dituai [1]. Varieti bawang merah tropika di tanah rendah biasanya matang sekitar 60 hari selepas ditanam, ditandai dengan batang yang 60% hingga 80% telah lemah [1].
Pembiakan: Umbi atau Biji?
Satu kajian oleh Universitas Gadjah Mada dan The University of Queensland menyatakan bawang merah kebanyakannya dibiakkan secara vegetatif melalui umbi, yang meningkatkan pengumpulan patogen dan menjejaskan pengurusan benih umbi serta produktiviti [5]. Oleh itu, biji bawang merah sebenar (true shallot seed, TSS) muncul sebagai bahan tanaman alternatif [5].
Kajian ini menghuraikan peringkat pertumbuhan bawang merah dari biji di tanah rendah tropika, iaitu percambahan, perkembangan daun, pembentukan anak pokok, perkembangan umbi dan penuaan [5].
Kepelbagaian Warna dan Ciri Umbi
Satu kajian oleh Ethiopian Institute of Agricultural Research mencirikan 81 genotip bawang merah yang dihasilkan daripada kacukan semula jadi [6]. Dapatannya [6]:
-
Hasil umbi berbeza daripada 9.63 hingga 31.33 t/ha.
-
Bahan kering berbeza daripada 12.00% hingga 22.79%.
-
Warna kulit umbi: kuning (4.9%), keemasan (8.6%), merah cerah (16.1%), merah (34.6%) dan merah gelap (35.8%).
-
Genotip dengan bahan kering melebihi 20% dan pepejal terlarut melebihi 14°Brix mungkin sesuai untuk bawang merah kering.
Pengkaji menyatakan asas genetik germplasma tempatan yang sempit akibat pembiakan vegetatif menjadi punca utama produktiviti rendah [6].
Varieti Tempatan
Satu kajian oleh National Research and Innovation Agency membandingkan tiga varieti tempatan dari Sulawesi Tengah [7]. Varieti Palasa mempunyai pertumbuhan vegetatif lebih baik, manakala Kanari menghasilkan umbi lebih besar tetapi bilangan umbi lebih sedikit setiap rumpun [7].
Satu kajian oleh Tadulako University menyatakan varieti Lembah Palu ialah bahan mentah terbaik untuk industri bawang goreng [8].
Kegunaan
Kajian Universitas Gadjah Mada menyatakan bawang merah digunakan sebagai rempah masakan harian, ubat, kosmetik dan suplemen diet [5]. Satu kajian oleh IPB University menyatakan bawang merah juga merupakan bahan mentah industri makanan dan salah satu bahan herba tradisional Indonesia [9].
Keluarga Allium
Satu ulasan oleh University of Belgrade dan rakan kongsi menyatakan rantau Balkan dianggap pusat genetik Allium, dengan 56 spesies direkodkan dan 17 daripadanya endemik [10]. Ulasan ini menyatakan semua bahagian tumbuhan Allium, termasuk umbi, kulit, daun, batang semu, akar, bunga dan biji, menunjukkan sifat antioksidan dalam pelbagai ujian makmal [10]. Rasa pedas dan bau bawang dikaitkan dengan pelbagai sebatian organosulfur [10].
Bagi yang Menanam Bawang Merah Sendiri
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti bawang merah dan sumber bahan tanaman yang sesuai.
Kesimpulan
Istilah bawang merah merangkumi beberapa spesies, dengan kumpulan A. cepa Aggregatum kaya dengan glikosida kuersetin dan kurang pedas. Kulit kering bawang merah mengandungi kuersetin bebas yang lebih mudah diserap dalam satu ujian kecil. Bawang merah mempunyai kepelbagaian genetik yang besar dari segi warna, saiz dan bahan kering. Biji bawang merah sebenar (TSS) menjadi alternatif kepada pembiakan melalui umbi.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau pemakanan.
Rujukan
[1] S. Prabawati, Siti Mariana Widayanti et al. (2026). Physiology, Nutrition, and Postharvest Technology on Shallots (Allium cepa L. aggregatum): A Review. Scientifica. DOI: 10.1155/sci5/8328535. https://consensus.app/papers/details/53b807e757b3529f851a7643036c7310/
[2] N. Major, J. Perkovi? et al. (2022). The Phytochemical and Nutritional Composition of Shallot Species (Allium × cornutum, Allium × proliferum and A. cepa Aggregatum) Is Genetically and Environmentally Dependent. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox11081547. https://consensus.app/papers/details/97d924a9b72052a4977fe7722b9837ed/
[3] W. Arpornchayanon, S. Klinprung et al. (2019). Antiallergic activities of shallot (Allium ascalonicum L.) and its therapeutic effects in allergic rhinitis. Asian Pacific journal of allergy and immunology. DOI: 10.12932/ap-300319-0529. https://consensus.app/papers/details/1bfe5588b04f5eb9bcefe638f0ac5ef5/
[4] W. Wiczkowski, J. Romaszko et al. (2008). Quercetin from shallots (Allium cepa L. var. aggregatum) is more bioavailable than its glucosides. The Journal of nutrition. DOI: 10.1093/jn/138.5.885. https://consensus.app/papers/details/462524bf73e75cdcbd547921cdfe90a3/
[5] R. Pangestuti, E. Sulistyaningsih et al. (2022). Phenological growth stage of tropical shallot (Allium cepa L. Aggregatum group) planted from seed in lowland area based on the BBCH scale. Annals of Applied Biology. DOI: 10.1111/aab.12799. https://consensus.app/papers/details/f704492b1c265646acc8574c6ad396c2/
[6] G. Tabor, F. Mengistu, and G. Atinafu (2024). Morphological characterization of shallot (Allium cepa L. var. aggregatum) segregating populations obtained from natural-outcrossing in Ethiopial-outcrossing in Ethiopia. International Journal of Horticultural Science. DOI: 10.31421/ijhs/30/2024/13228. https://consensus.app/papers/details/141d4da2525a51c38446c99d8aab66f2/
[7] A. N. Wahyuni, Saidah et al. (2025). Growth and yield of three local varieties of shallots from Central Sulawesi. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1572/1/012022. https://consensus.app/papers/details/c0d605888f455be5871f113a5b096ddc/
[8] M. Ansar, Bahrudin et al. (2022). Effect of harvest age and storage duration on viability and vigor of shallot (Allium cepa L.) tubers . Research on Crops. DOI: 10.31830/2348-7542.2022.roc-909. https://consensus.app/papers/details/03ea3fb357e8590c9564a1f86b1ce419/
[9] M. Kusmali, U. Ahmad, and E. Darmawati (2020). The Effect of Curing and Leaves Cutting in Longterm Storage of Shallot. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/542/1/012009. https://consensus.app/papers/details/d714782235b056f28fc9e40b807e7c16/
[10] Sandra Vukovi?, J. Popovi?-Djordjevi? et al. (2023). Allium Species in the Balkan Region—Major Metabolites, Antioxidant and Antimicrobial Properties. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae9030408. https://consensus.app/papers/details/42086f4eb284526a9af374c8fadf9338/
Kata Kunci
bawang merah, Allium cepa, bawang, sayur rempah, tanaman bawang
