Longan segar cepat kehilangan rupa menariknya selepas dituai. Satu ulasan dalam Postharvest Biology and Technology yang banyak dirujuk menyatakan buah longan cepat merosot kecuali teknik pengendalian yang betul digunakan [1]. Faktor utama yang mengurangkan jangka hayat dan nilai pasaran ialah pereputan mikrob dan pemerangan kulit [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang punca pemerangan kulit longan, penggunaan sulfur dioksida (SO?), dan alternatif yang sedang dikaji.
Penyimpanan Sejuk Sahaja Tidak Mencukupi
Ulasan Postharvest Biology and Technology menyatakan [1]:
-
Penyimpanan suhu rendah pada 1 hingga 5°C digunakan untuk mengurangkan pereputan, tetapi peranannya terhad dalam mengurangkan pemerangan kulit.
-
Buah merosot dengan cepat apabila dikeluarkan dari penyimpanan sejuk.
-
Dalam penyejukan, longan mempunyai jangka hayat kira-kira 30 hari.
-
Kualiti isi secara umumnya stabil semasa penyimpanan sejuk sehingga buah tidak lagi diterima dari segi rupa akibat pemerangan kulit.
Ini bermakna isi longan mungkin masih elok walaupun kulitnya sudah perang.
Sulfur Dioksida: Berkesan tetapi Kontroversi
Ulasan yang sama menyatakan pengasapan sulfur dioksida merupakan rawatan lepas tuai paling berkesan untuk mengawal pemerangan kulit longan dan digunakan secara meluas dalam situasi komersial [1]. Namun, terdapat tentangan yang semakin meningkat daripada pengguna dan pihak berkuasa terhadap penggunaan bahan kimia ini [1].
Kertas pembebas SO?. Satu kajian oleh South China Agricultural University menyimpan longan “Caopu” bersama kertas pembebas SO? pada 5°C selama 35 hari [2]. Dapatannya [2]:
| Kumpulan | Kadar buah boleh dimakan | Kadar buah komersial |
|---|---|---|
| Kawalan | 75.41% | 0% |
| Dirawat SO? | 99.44% | 99.44% |
Hampir semua kulit buah kawalan bertukar perang [2]. Namun, kajian ini juga menyiasat “rasa sulfur” yang khas yang mungkin timbul dalam isi semasa penyimpanan yang lama, yang menjadi kebimbangan besar bagi pengguna longan [2].
Klorin Dioksida
Satu kajian di Chiang Mai University mengasap longan “Daw” dengan klorin dioksida (ClO?) dan menyimpannya pada 25°C [3]. Kepekatan 10 dan 25 mg/L paling berkesan, memanjangkan jangka hayat dari 1 kepada 5 hari [3]. Namun, buah yang dirawat dengan 10 mg/L lebih diterima dari segi bau dan rasa berbanding 25 mg/L, jadi kepekatan 10 mg/L dianggap paling sesuai [3].
Kajian lain mendapati pengasapan dengan SO? atau ClO?, atau gabungan kedua-duanya, mengurangkan pemerangan kulit dan mengekalkan kualiti buah sehingga 3, 5 atau 7 hari, berbanding hanya 2 hari bagi buah kawalan [4].
Timol: Minyak Pati sebagai Alternatif
Satu kumpulan penyelidik di Guangxi University menguji timol, sejenis minyak pati, sebagai alternatif kepada SO?.
Pada suhu bilik. Pengasapan timol melambatkan pemerangan kulit, menangguhkan pereputan, dan memanjangkan jangka hayat kepada 8 hari berbanding 6 hari bagi kawalan pada 25°C [5].
Dalam penyimpanan sejuk. Salutan timol 4% memanjangkan hayat lepas tuai longan kepada 42 hari pada 4°C, berbanding 28 hari bagi kawalan [6]. Sisa timol menurun dari 142 kepada 11.17 mg/kg, dan tiada sisa ditemui pada hari ke-42 [6].
Gabungan Bahan Semula Jadi dan Pembungkusan
Satu kajian menggabungkan rawatan bahan semula jadi dengan pembungkusan atmosfera terubah suai (MAP) pada 5°C [7]. Dapatannya [7]:
-
Kitosan 2% dan timol mengekalkan kualiti longan selama 56 dan 49 hari.
-
Buah kawalan dalam MAP bertahan 28 hari, dan dalam udara biasa hanya 21 hari.
-
Asid askorbik, asid sitrik dan asid oksalik merupakan perencat pemerangan paling kuat, tetapi tidak berkesan mengawal pereputan.
-
Kitosan dan timol pula berkesan menghalang pereputan.
Melatonin
Satu kajian di South China Agricultural University mendapati celupan melatonin 0.4 mM melambatkan pemerangan kulit longan yang disimpan pada suhu rendah [8]. Rawatan ini menghalang aktiviti enzim polifenol oksidase dan peroksidase, meningkatkan antioksidan, dan melindungi integriti membran sel [8].
Mengapa Kulit Menjadi Perang?
Kajian-kajian ini mengaitkan pemerangan dengan beberapa faktor:
-
Aktiviti enzim polifenol oksidase (PPO) berkorelasi tinggi dengan indeks pemerangan [5].
-
Pemerangan juga berkorelasi tinggi dengan pH kulit dan kehilangan air [6].
-
Kertas pembebas SO? menghalang aktiviti enzim PPO, peroksidase dan lakase, dan mengekalkan flavonoid seperti kuersetin dalam kulit [9].
-
ClO? mengurangkan tekanan nitrosatif yang berkaitan dengan pemerangan [10].
Ulasan Postharvest Biology and Technology juga menyatakan penyahjangkitan serangga semakin penting dengan pasaran eksport yang berkembang, dan rawatan penyinaran serta haba telah didapati sebagai alternatif kepada racun serangga [1].
Bagi Penanam dan Peniaga
Bagi kawalan perosak di kebun, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Penggunaan bahan seperti SO? dan ClO? pada buah perlu mematuhi peraturan keselamatan makanan. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengendalian lepas tuai longan dan mata kucing.
Kesimpulan
Pemerangan kulit dan pereputan merupakan masalah utama longan selepas dituai. SO? sangat berkesan dan digunakan secara komersial, tetapi menghadapi tentangan pengguna dan boleh menyebabkan rasa sulfur. Alternatif seperti klorin dioksida, timol, kitosan dan melatonin menunjukkan hasil yang baik dalam kajian, dengan sesetengah gabungan memanjangkan jangka hayat sehingga 49 hingga 56 hari dalam penyimpanan sejuk. Kajian ini dijalankan ke atas longan, bukan mata kucing.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat keselamatan makanan atau agronomi khusus.
Rujukan
[1] Yueming Jiang, Zhao-Qi Zhang et al. (2002). Postharvest biology and handling of longan fruit (Dimocarpus longan Lour.). Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/s0925-5214(02)00047-9. https://consensus.app/papers/details/8ea921b9956e56f3b76410c85c56d4b1/
[2] Rob Md Mahfuzur, Dong-Mei Han et al. (2024). Effects of Postharvest SO2 Treatment on Longan Aril Flavor and Glucosinolate Metabolites. Plants. DOI: 10.3390/plants13213061. https://consensus.app/papers/details/2c3fcf8788fb56ae8d774fee2cd3dc04/
[3] K. Saengnil, Athiwat Chumyam et al. (2014). Use of chlorine dioxide fumigation to alleviate enzymatic browning of harvested ‘Daw’ longan pericarp during storage under ambient conditions. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2013.12.016. https://consensus.app/papers/details/96307589089d5864a22de4628c86b92d/
[4] Atinut Joradol, J. Uthaibutra et al. (2019). Induced expression of NOX and SOD by gaseous sulfur dioxide and chlorine dioxide enhances antioxidant capacity and maintains fruit quality of ‘Daw’ longan fruit during storage through H2O2 signaling. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2019.110938. https://consensus.app/papers/details/0b2ce402a42b562cb10e385f8d7bd998/
[5] Muhammad Rafi Ullah Khan, Chong-Xing Huang et al. (2021). Antioxidant activity of thymol essential oil and inhibition of polyphenol oxidase enzyme: a case study on the enzymatic browning of harvested longan fruit. Chemical and Biological Technologies in Agriculture. DOI: 10.1186/s40538-021-00259-y. https://consensus.app/papers/details/10d98505292b59d8a087c99f6c30e406/
[6] Muhammad Rafi Ullah Khan, Chong-Xing Huang et al. (2021). Chemistry of enzymatic browning in longan fruit as a function of pericarp pH and dehydration and its prevention by essential oil, an alternative approach to SO2 fumigation. PeerJ. DOI: 10.7717/peerj.11539. https://consensus.app/papers/details/749eef02d8a45f8f849af5c0496b91c1/
[7] Muhammad Rafi Ullah Khan, W. Chinsirikul et al. (2020). Combined effects of natural substances and modified atmosphere packaging on reducing enzymatic browning and postharvest decay of longan fruit. International Journal of Food Science & Technology. DOI: 10.1111/ijfs.14293. https://consensus.app/papers/details/6489ce54004c5b2aa7f7f05ab8037f99/
[8] Tao Luo, Fei-Long Yin et al. (2021). Postharvest melatonin treatment inhibited longan (Dimocarpus longan Lour.) pericarp browning by increasing ROS scavenging ability and protecting cytomembrane integrity. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.2448. https://consensus.app/papers/details/74d4f84032775c8bb4716be9e921cc9c/
[9] Yongqi Chen, M. Rob et al. (2026). Sulfur-release paper treatment delays longan pericarp browning involving flavonoid branch remodeling and the attenuation of enzymatic oxidation. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2026.119836. https://consensus.app/papers/details/98b92b2fb6ed579b9fd14ca100d060e5/
[10] S. Intarasit, B. Faiyue et al. (2021). Amelioration of nitrosative stress to reduce pericarp browning of harvested longan by chlorine dioxide. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2021.110678. https://consensus.app/papers/details/ca59bf5e44a15a968e5bddfa97263ba3/
Kata Kunci
longan, perangan kulit, lepas tuai, penyimpanan buah, mata kucing
