Daun dan Kulit Kayu Ciku dalam Kajian: Gula Darah, Bakteria dan Luka

Bukan hanya buah ciku yang dikaji. Daun, kulit kayu dan biji pokok ini juga digunakan dalam perubatan tradisional. Satu ulasan oleh penyelidik UCSI University menyatakan pelbagai bahagian pokok ciku telah digunakan dalam perubatan tradisional untuk cirit-birit, disentri dan demam [1].

Artikel ini meneliti kajian makmal dan haiwan tentang ekstrak daun dan kulit kayu ciku, serta apa yang masih belum diketahui.

Ringkasan daripada Ulasan Sistematik

Satu ulasan sistematik oleh Assam Science and Technology University menyatakan kira-kira 21 sebatian telah dikenal pasti dan diasingkan daripada pelbagai bahagian pokok ciku [2]. Aktiviti farmakologi yang dilaporkan termasuk antikanser, antidiabetes, antidiarea, antiradang, antioksidan, antihelmintik, analgesik dan anti-penuaan [2].

Namun, ulasan ini menyimpulkan kajian farmakologi dan toksikologi in vivo yang lebih lanjut diperlukan untuk memahami sepenuhnya potensi terapeutik ciku [2].

Ulasan UCSI University pula menyatakan pemberian jangka panjang ekstrak daun dan isi buah telah menunjukkan kesan yang menjanjikan terhadap pelbagai parameter sindrom metabolik [1].

Satu ulasan oleh Tecnológico de Monterrey menyatakan sebatian bioaktif ciku menunjukkan pelbagai aktiviti biologi, termasuk sebagai antioksidan, antidiabetes, antimikrob, antiradang, sitotoksik dan anti-artritis [3]. Ulasan UCSI University pula turut menyenaraikan aktiviti menurunkan kolesterol, antinosiseptif (mengurangkan rasa sakit), antidiarea, antihelmintik dan perencatan xantina oksidase [1]. Ulasan ini menyatakan polifenol merupakan kumpulan sebatian utama yang diasingkan daripada pokok ini [1].

Kulit Kayu dan Gula Darah pada Tikus

Satu kajian di Swami Ramanand Teerth Marathwada University menguji ekstrak etanol 70% kulit batang ciku [4]. Dapatannya [4]:

Dalam makmal, ekstrak ini merencat enzim alfa-glukosidase (IC50 119.79 µg/mL), tetapi lebih lemah daripada ubat akarbosa (IC50 86.43 µg/mL).
Pada tikus diabetes, dos 250 mg/kg menurunkan gula darah dengan signifikan dan memperbaiki profil lipid serum.
Ekstrak ini juga menunjukkan kesan melindungi buah pinggang.

Keselamatan. Dalam ujian ketoksikan akut, ekstrak ini selamat sehingga dos 2000 mg/kg, tetapi menyebabkan keadaan nazak diikuti kematian pada mencit pada dos 3000 mg/kg dan ke atas [4]. Ini menunjukkan ekstrak pekat boleh berbahaya pada dos tinggi.

Daun dan Keradangan

Satu kajian oleh Universidad Juárez Autónoma de Tabasco menguji ekstrak akueus, etanol dan hidroalkohol daun ciku [5]. Dapatannya [5]:

Ekstrak etanol merencat enzim alfa-amilase (81.8%), alfa-glukosidase (58.9%) dan enzim penukar angiotensin, ACE (87.8%), dalam makmal.
Dalam model bengkak telinga mencit, ekstrak etanol pada dos 5 mg menunjukkan kesan antiradang yang paling baik.

Pengkaji mencadangkan ekstrak daun ciku mungkin menjadi alternatif semula jadi untuk mengurangkan keradangan dan berpotensi membantu mengurus diabetes dan tekanan darah tinggi [5]. Cadangan ini masih berdasarkan kajian makmal dan haiwan.

Antibakteria

Satu ulasan dalam PeerJ, yang melibatkan penyelidik dari Muhammadiyah University of Makassar dan Universiti Kebangsaan Malaysia, menilai potensi ciku untuk melawan jangkitan bakteria [6]. Ulasan ini menyatakan [6]:

Ciku mengandungi sebatian seperti tanin, flavonoid dan triterpenoid.
Banyak kajian praklinikal telah menunjukkan aktiviti antibakteria ciku dan juzuknya.
Mekanisme antibakteria mungkin melibatkan interaksi dengan struktur sel bakteria seperti dinding atau membran sel.

Ulasan ini didorong oleh masalah rintangan antibiotik yang semakin meningkat dan keperluan mendesak untuk agen antimikrob baharu [6].

Ujian makmal. Satu kajian mendapati ekstrak hidroalkohol daun dan buah ciku menunjukkan keberkesanan antibakteria tertinggi terhadap empat strain bakteria, iaitu Bacillus cereus, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae dan Staphylococcus aureus [7]. Ekstrak ini juga menjejaskan sel kanser kulit A431 dalam makmal [7].

Penyembuhan Luka

Gabungan herba. Satu kajian di Anna University mendapati gabungan bunga Cassia fistula dengan daun ciku meningkatkan sifat antimikrob berbanding tumbuhan secara individu [8].

Dalam kajian ini, gabungan bunga C. fistula dengan daun ciku menunjukkan zon perencatan antibakteria 21 mm dan antikulat 23 mm pada 100 µl [8].

Nanopartikel perak. Satu kajian terkini menghasilkan nanopartikel perak menggunakan ekstrak bunga dan daun C. fistula serta daun ciku [9]. Dalam model luka tikus, formulasi nanopartikel 5% menunjukkan pengecutan luka sebanyak 75.58%, berbanding 70.38% bagi ekstrak mentah herba campuran [9]. Pengkaji menegaskan aktiviti antibakteria hanya diuji terhadap satu strain S. aureus [9].

Perlu diingat, kedua-dua kajian ini menggunakan campuran beberapa tumbuhan, jadi kesan tidak boleh dikaitkan dengan daun ciku semata-mata.

Ulasan Terkini: Apa yang Masih Diperlukan?

Ulasan sistematik dalam Foods menyatakan ekstrak ciku telah dilaporkan mempengaruhi penanda tekanan oksidatif, mediator keradangan, laluan apoptosis dan enzim berkaitan metabolisme lipid dalam kajian makmal dan haiwan [10]. Namun, penilaian keselamatan yang piawai dan kajian klinikal masih diperlukan [10].

Bagi yang Menanam Ciku Sendiri

Bagi yang menanam ciku di rumah, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penjagaan pokok ciku.

Kesimpulan

Ekstrak daun dan kulit kayu ciku telah menunjukkan aktiviti menurunkan gula darah, antiradang, antibakteria dan membantu penyembuhan luka dalam kajian makmal dan haiwan. Namun, satu kajian mendapati ekstrak kulit kayu menyebabkan kematian mencit pada dos tinggi, dan ulasan sistematik menekankan keperluan kajian keselamatan dan klinikal. Tiada ujian pada manusia ditemui, jadi bahagian pokok ciku tidak boleh dianggap sebagai ubat yang terbukti.

Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Jangan gunakan ekstrak daun atau kulit kayu ciku sebagai ubat tanpa nasihat doktor.

Rujukan

[1] Karen Yong (2020). Manilkara Zapota: A phytochemical and pharmacological review. Materials Today: Proceedings. DOI: 10.1016/j.matpr.2020.05.688. https://consensus.app/papers/details/130f685a60a65166ac9097754b602196/

[2] Sameeran Gam, Rosy Ahmed et al. (2024). A Systematic Review on Traditional Use, Phytochemistry and Pharmacological Activities of Manilkara Zapota. Pharmacological Research – Natural Products. DOI: 10.1016/j.prenap.2024.100062. https://consensus.app/papers/details/861fb20f928c5c00a7f5ed9e50a8ebbe/

[3] Maria Fernanda Rivas-Gastelum, L. Garcia-Amezquita et al. (2023). Manilkara zapota “chicozapote” as a fruit source of health-beneficial bioactive compounds and its effects on chronic degenerative and infectious diseases, a review. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2023.1194283. https://consensus.app/papers/details/a97ab4479b595dd8b7dde4e542d34f2b/

[4] Pravin P. Karle, S. Dhawale et al. (2022). Screening of Manilkara zapota (L) P. Royen stem bark ethanolic extract for in vitro ?-glucosidase inhibition, preliminary antidiabetic effects, and improvement of diabetes and its complications in alloxan-induced diabetes in Wistar rats. Bulletin of the National Research Centre. DOI: 10.1186/s42269-022-00783-3. https://consensus.app/papers/details/d26c0f1abeb453bca57cb3a9532cbff2/

[5] A. Torres Martinez, J. Acevedo-Fernández et al. (2025). In vitro Biological Evaluation and in vivo Anti-inflammatory Effect of Chicozapote (Manilkara zapota (L.) P. Royen) Leaf Extracts in Mice with Internal Atrial Edema. Pharmacognosy Magazine. DOI: 10.1177/09731296251313843. https://consensus.app/papers/details/7e7b05b360235ee2bd050bd5bb28886a/

[6] Ami Febriza, Fityatun Usman et al. (2024). Potential role of Manilkara Zapota L in treating bacterial infection. PeerJ. DOI: 10.7717/peerj.17890. https://consensus.app/papers/details/8b5dd09b1fa45172b15c4f459d95adbc/

[7] Anjali, Tinku et al. (2023). Evaluation of Antioxidant, antibacterial and anticancer activity of fruits and leaves extract of Manilkara zapota against A431 skin cancer cell lines. South African Journal of Botany. DOI: 10.1016/j.sajb.2022.12.023. https://consensus.app/papers/details/a8b59363cb635ed1a0a2e15e1de7bafe/

[8] H. Archana (2021). Evaluation of phytoconstituents from selected medicinal plants and its synergistic antimicrobial activity. Chemosphere. DOI: 10.1016/j.chemosphere.2021.132276. https://consensus.app/papers/details/c06f0a89b5055b9f8a5b2fce619b4a32/

[9] Archana Hari, Shobana Sampath et al. (2026). Green synthesis of polyherbal silver nanoparticles from Cassia fistula and Manilkara zapota: characterisation and evaluation of wound-healing potential. Journal of Genetic Engineering & Biotechnology. DOI: 10.1016/j.jgeb.2026.100826. https://consensus.app/papers/details/cf4f3259516e5b809a6a214b8a529d10/

[10] A. Siddiqa, A. Amjad et al. (2026). Manilkara zapota: From Phytochemistry to Therapeutics, and Relevance to Food Industries. Foods. DOI: 10.3390/foods15111968. https://consensus.app/papers/details/de768efc529452f1ad06c987b090e9ec/