Di ladang sawit dan getah di Malaysia, tanah di antara barisan pokok sering ditutupi tumbuhan menjalar seperti Mucuna bracteata, Pueraria dan Calopogonium. Tanaman ini dipanggil kekacang penutup bumi atau LCC (legume cover crops). Ia berfungsi sebagai “sungkupan hidup” yang membekalkan nitrogen dan melindungi tanah.
Fungsi Utama LCC
Satu ulasan tentang LCC di ladang sawit Malaysia menyatakan [1]:
Akar bersimbiosis dengan rhizobia untuk mengikat nitrogen, membolehkan pengurangan baja N.
Menjalar dan daunnya memulihara kelembapan tanah serta mengawal suhu tanah.
Menambah bahan organik, mengawal hakisan dan menekan rumpai.
Menyokong pensijilan MSPO dan RSPO.
Spesies Biasa
| Spesies | Ciri |
|---|---|
| Mucuna bracteata | Tumbuh cepat dan biomas tinggi [2] |
| Pueraria javanica / phaseoloides | Menutup tanah dengan cepat [3] |
| Calopogonium mucunoides / caeruleum | Biasa digunakan di ladang sawit [4] |
| Centrosema pubescens | Pertumbuhan awal perlahan [3] |
Bukti Kajian
Kawalan rumpai: Satu kajian di ladang sawit Malaysia mendapati tanaman penutup mengurangkan berat kering rumpai 97.3% hingga 99.9% berbanding plot yang tidak dirumput. Mucuna bracteata menutup tanah sepenuhnya dalam 6 bulan [2].
Hakisan: Mucuna bracteata memperbaiki sifat fizikal tanah dan mengurangkan air larian serta hakisan di cerun sawit muda [5].
Kesuburan tanah: Ladang sawit dengan kekacang mempunyai pH purata 6.0 dan N, P, K serta C organik lebih tinggi, berbanding pH 5.3 dan nutrien rendah tanpa kekacang [4].
Getah muda: Kekacang Stylosanthes meningkatkan kadar pertumbuhan pokok getah muda sehingga 43.1% dalam tempoh lima tahun [6].
Buluh betong: Di Selangor, Centrosema pubescens membolehkan pertumbuhan buluh setanding pokok yang dibaja nitrophoska [3].
Kesan Teduhan dan Umur Ladang
Teduhan mengurangkan pertumbuhan dan biomas LCC; Mucuna pruriens paling tahan teduhan dalam satu kajian [7].
Penutupan tanah dan jumlah nitrogen yang diikat lebih tinggi di ladang sawit berumur kurang 5 tahun [8].
Pengikatan nitrogen oleh LCC berkurang apabila nitrat tanah tinggi [8].
Panduan untuk Pekebun Kecil
1. Tanam LCC sejurus selepas pembersihan tanah semasa penanaman semula.
2. Gunakan biji berkualiti dan rawat biji untuk memecahkan dorman [1].
3. Campurkan spesies seperti Pueraria dan Centrosema untuk penutupan cepat dan tahan lama [3].
4. Kawal Mucuna supaya tidak memanjat pokok muda.
5. Rujuk MPOB atau LGM untuk cadangan spesies dan kadar biji.
Soalan Lazim
Adakah LCC bersaing dengan pokok sawit?
Ia perlu diurus supaya tidak melilit pokok, tetapi secara umum membantu kesuburan tanah [1].
Kenapa LCC hilang selepas beberapa tahun?
Kebanyakan spesies kurang tahan teduhan apabila kanopi sawit menutup [7][8].
Bolehkah LCC mengurangkan racun rumpai?
Ya, kajian menunjukkan penurunan rumpai yang ketara [2].
Kesimpulan
Kekacang penutup bumi ialah pelaburan murah untuk ladang sawit dan getah. Ia menjimatkan baja, mengurangkan rumpai dan hakisan, serta memperbaiki tanah, terutamanya dalam tahun-tahun awal penanaman.
Rujukan
[1] F.-Y. Tsan (2025). Leguminous Cover Crops in Malaysian Oil Palm Fields: The Species, Seed Technology, Field Practices and Future Trends. Journal of Oil Palm Research. DOI: 10.21894/jopr.2025.0045.
[2] B. Samedani et al. (2015). Effect of cover crops on weed suppression in oil palm plantation. International Journal of Agriculture and Biology.
[3] Muhammad Abdulhamid et al. (2026). Initial growth performances in leguminous cover crop – Dendrocalamus asper integration. Journal of Tropical Resources and Sustainable Science. DOI: 10.47253/jtrss.v14i2.1747.
[4] A. Hikmat et al. (2023). The role of Leguminosae plants for soil fertility in oil palm plantations. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1243/1/012016.
[5] Wawan et al. (2019). The effect of legume cover crop Mucuna bracteata on soil physical properties, runoff and erosion in three slopes of immature oil palm plantation. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/250/1/012021.
[6] A. Hu et al. (2023). Cover legumes promote the growth of young rubber trees by increasing organic carbon and organic nitrogen content in the soil. Industrial Crops and Products. DOI: 10.1016/j.indcrop.2023.116640.
[7] Gian Sapta Adrialin et al. (2026). Pengaruh Naungan terhadap Produksi Biomassa dan Kadar N Berbagai Legume Cover Crop (LCC) Merambat. Gontor Agrotech Science Journal. DOI: 10.21111/agrotech.v11i02.15376.
[8] Rachel Pipai et al. (2023). Biological nitrogen fixation by legume cover plants in oil palm plantations: calibration of the ureide technique and effects of plantation age and soil nitrate. Plant and Soil. DOI: 10.1007/s11104-023-06147-8.
