Durian digelar raja buah, manggis pula ratu buah. Rambutan pula menjadi kegemaran ramai apabila tiba musimnya. Ketiga-tiga buah ini sangat popular di Malaysia, tetapi sering timbul persoalan: adakah durian terlalu berlemak dan bergula? Apa pula kelebihan manggis dan rambutan? Kajian memberikan beberapa jawapan.
Artikel ini meneliti kajian tentang kandungan nutrien dan sebatian bioaktif durian, manggis dan rambutan.
Durian: Tenaga Tinggi, Kaya Sebatian Bioaktif
Buah bertenaga tinggi. Satu ulasan menyifatkan durian (Durio zibethinus) sebagai buah tropika bermusim yang padat tenaga dan ditanam di Asia Tenggara [1]. Ia antara buah paling mahal di rantau ini [1]. Rasa unik durian berpunca daripada kehadiran lemak, gula dan sebatian meruap seperti ester dan sebatian bersulfur [1].
Kandungan lemak dan protein. Kajian MARDI terhadap komposisi proksimat buah kurang dimanfaatkan mendapati kandungan lemak tertinggi (40.14%) dan protein tertinggi (8.81%) antara buah yang dikaji terdapat dalam durian varieti 1-89 [2].
Sebatian bioaktif. Ulasan yang sama menyatakan durian kaya dengan flavonoid (flavanol dan antosianin), asid askorbik dan karotenoid [1]. Kajian di Singapura juga mendapati durian tinggi tokoferol (vitamin E) [3].
Kajian haiwan. Model haiwan menunjukkan durian mengurangkan paras glukosa darah dan kolesterol [1]. Namun, pengkaji menegaskan kesan ini memerlukan kajian intervensi manusia sebelum durian boleh dibangunkan sebagai makanan berfungsi [1].
Jurang kajian. Ulasan ini juga menyatakan kajian tentang variasi komponen bioaktif dan meruap antara varieti durian dari Malaysia, Thailand dan Indonesia masih terhad [1].
Indeks glisemik rendah. Kajian Universiti Sains Malaysia mendapati durian mempunyai GI 49, dikategorikan sebagai makanan ber-GI rendah [4]. Kajian di Thailand turut mengkategorikan durian Monthong dan Chanee sebagai GI rendah [5]. Namun, kerana durian padat tenaga, saiz hidangan tetap perlu dikawal.
Manggis: Kaya Tokotrienol
Vitamin E. Kajian di Singapura terhadap 38 buah mendapati manggis tinggi tokotrienol, sejenis vitamin E [3].
Antioksidan. Satu kajian membandingkan laici, rambutan dan manggis menggunakan pelbagai ujian antioksidan [6]. Dalam kajian ini, ekstrak etanol 70% rambutan menunjukkan aktiviti antioksidan tertinggi berbanding ekstrak buah lain, termasuk manggis [6].
Indeks glisemik. Kajian di Thailand mengkategorikan manggis sebagai buah ber-GI sederhana dan beban glisemik sederhana [5].
Karotenoid. Kajian di Indonesia turut menyenaraikan manggis antara buah yang dianalisis untuk kriptoxantin, likopena dan beta-karotena, dengan variasi besar antara sampel [7].
Rambutan: Manis dan Kaya Flavonoid
Gula dan mineral. Satu kajian membandingkan anggur, rambutan dan nanas [8]. Rambutan mempunyai kandungan fruktosa, sukrosa dan jumlah pepejal larut tertinggi [8]. Flavonoid maksimum juga ditemui dalam rambutan [8]. Selain itu, kalsium, mangan, zat besi dan zink lebih tinggi dalam rambutan berbanding nanas dan anggur [8].
Antioksidan. Dalam kajian perbandingan dengan laici dan manggis, ekstrak etanol rambutan menunjukkan aktiviti penghapusan radikal DPPH dan TBARS tertinggi, serta kandungan fenolik dan flavonoid tertinggi [6]. Kesan antioksidan rambutan berkait rapat dengan sebatian fenolik seperti epikatekin [6].
Indeks glisemik. Rambutan dikategorikan sebagai buah ber-GI rendah dalam kajian di Thailand [5].
Kulit rambutan. Kajian terhadap hasil sampingan buah tropika mendapati ekstrak kulit rambutan antara yang mempunyai jumlah fenolik dan aktiviti antioksidan tertinggi [9]. Asid elagik dan geraniin merupakan sebatian dominan dalam kulit rambutan [9].
Saudara Durian di Sarawak
Durian biasa (Durio zibethinus) bukan satu-satunya durian yang boleh dimakan. Sarawak mempunyai 16 spesies Durio, separuh daripadanya boleh dimakan [10]. Kajian terhadap durian hutan ini mendapati kebanyakannya mempunyai komposisi gula yang didominasi sukrosa, kecuali Durio graveolens isi merah yang sangat rendah gula tetapi tinggi lemak dan serat [10]. Durian isi berwarna terang seperti D. graveolens dan D. kutejensis juga tinggi asid askorbik dan karotenoid [10]. Kajian klasik di Sarawak turut menyenaraikan durian nyekak dan durian kuning sebagai buah yang sangat berkhasiat dengan nilai tenaga, protein dan kalium yang tinggi [11].
Ringkasan Perbandingan
| Ciri | Durian | Manggis | Rambutan |
|---|---|---|---|
| Kelebihan utama | Tenaga, lemak, tokoferol | Tokotrienol | Flavonoid, mineral |
| Indeks glisemik | Rendah | Sederhana | Rendah |
| Perhatian | Padat tenaga | Beban glisemik sederhana | Tinggi gula |
Sumber: [3] [5] [4] [8]
Pengajaran
Setiap buah mempunyai kelebihan tersendiri. Durian kaya tenaga dan sebatian bioaktif, manggis menawarkan vitamin E dalam bentuk tokotrienol, manakala rambutan kaya flavonoid dan mineral. Namun, kebanyakan bukti manfaat kesihatan, terutamanya bagi durian, masih datang daripada kajian makmal dan haiwan.
Panduan Praktikal
-
Nikmati durian secara sederhana, contohnya beberapa ulas sahaja sekali makan, kerana padat tenaga.
-
Elakkan makan durian berlebihan bersama makanan berlemak atau minuman manis.
-
Pelbagaikan buah bermusim: durian, manggis, rambutan, langsat dan duku.
-
Pesakit diabetes perlu mengawal saiz hidangan dan merujuk pakar pemakanan.
-
Pilih buah segar dan elakkan produk buah yang ditambah gula.
-
Bagi penanam, jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman dan klon durian, manggis dan rambutan.
Kesimpulan
Durian ialah buah padat tenaga dengan kandungan lemak dan protein yang tinggi, serta kaya flavonoid, asid askorbik dan karotenoid, tetapi mempunyai GI rendah dalam kajian USM. Manggis tinggi tokotrienol, manakala rambutan kaya flavonoid dan mineral serta menunjukkan aktiviti antioksidan tertinggi dalam satu kajian perbandingan. Bukti manfaat kesihatan durian kebanyakannya daripada kajian haiwan, jadi pengambilan secara sederhana masih disyorkan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Sila rujuk doktor atau pakar pemakanan untuk keperluan diet khusus.
Rujukan
[1] N. A. Aziz (2019). Bioactive Compounds, Nutritional Value, and Potential Health Benefits of Indigenous Durian (Durio Zibethinus Murr.): A Review. Foods. DOI: 10.3390/foods8030096. https://consensus.app/papers/details/d0301c25cb905cb79d09261d94b2d136/
[2] A. H. S. Mirfat (2014). Proximate composition of Malaysian underutilised fruits. Journal of Tropical Agriculture and Food Science. https://consensus.app/papers/details/5d90e0c78b18584a83c0a6ecc119429d/
[3] Mia Isabelle, Bee L. Lee et al. (2010). Antioxidant activity and profiles of common fruits in Singapore. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2010.04.002. https://consensus.app/papers/details/8ed32679c34c57588964ddd458f2be95/
[4] S. D. Robert, A. Ismail et al. (2008). Glycemic index of common Malaysian fruits. Asia Pacific journal of clinical nutrition. https://consensus.app/papers/details/b4f3d32881a055aaaabde9730c4098a9/
[5] Achiraya Kamchansuppasin, P. Sirichakwal et al. (2021). Glycaemic index and glycaemic load of commonly consumed Thai fruits. International Food Research Journal. DOI: 10.47836/ifrj.28.4.15. https://consensus.app/papers/details/b28f6052df2b50cea23dbd30709a42dc/
[6] Hee-Young Ahn, Hyun-Dong Cho, and Young-Su Cho (2020). Comparison of antioxidant effect and phenolic compounds in tropical fruits. SN Applied Sciences. DOI: 10.1007/s42452-020-2927-5. https://consensus.app/papers/details/778d23b142555a2fa6efa496c9860078/
[7] B. Setiawan, A. Sulaeman et al. (2001). Carotenoid content of selected Indonesian fruits. Journal of Food Composition and Analysis. DOI: 10.1006/jfca.2000.0969. https://consensus.app/papers/details/e82df2c020e6561592e49d6d32894db4/
[8] Abu Bakar M.S Hossain (2025). Study of carbohydrate, bioactive compounds, antioxidants, vitamin C, and mineral content at the ripening stage of grapes, rambutan, and pineapple. Cellular and molecular biology. DOI: 10.14715/cmb/2025.71.5.4. https://consensus.app/papers/details/36d9a7052b36572e8d5d2f350129554a/
[9] Nhat Minh Nguyen, T. T. Le et al. (2019). In vitroantioxidant activity and phenolic profiles of tropical fruit by?products. International Journal of Food Science & Technology. DOI: 10.1111/ijfs.14093. https://consensus.app/papers/details/4cccc7775811583fb24a0ebf58132860/
[10] G. B. Sujang, S. Ramaiya et al. (2024). Characterization of indigenous Durio species from Sarawak, Borneo: relationships between chemical composition and sensory attributes. PeerJ. DOI: 10.7717/peerj.17688. https://consensus.app/papers/details/a75f997861e05f4e96e0dede3cc1780e/
[11] Voon Boon Hoe and Kueh Hong Siong (1999). The nutritional value of indigenous fruits and vegetables in Sarawak. Asia Pacific journal of clinical nutrition. DOI: 10.1046/j.1440-6047.1999.00046.x. https://consensus.app/papers/details/8175e34871cf5e3eb7d6d6c8bdf7feac/
Kata Kunci
nilai nutrisi, durian, manggis, rambutan, buah tempatan
