Bayam mungkin mudah ditanam, tetapi ia tidak bebas daripada masalah. Satu kajian tinjauan petani di Daerah Coimbatore mendapati serangga perosak (63.2%) merupakan kekangan utama dalam pengeluaran bayam, diikuti pemasaran (22.4%) dan cuaca (14.4%) [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang perosak dan penyakit utama bayam serta kaedah pengurusannya.
Banyak Serangga Menyerang Bayam
Kajian di Coimbatore menyatakan sebanyak 92 spesies serangga perosak daripada 11 order telah direkodkan pada bayam yang ditanam [1]. Antaranya, dua dianggap ancaman utama oleh petani [1]:
-
Ulat penggulung daun (Hymenia recurvalis): menyebabkan kerosakan sehingga 8.8% melalui penggulungan dan penggondolan daun.
-
Kumbang batang (Hypolixus truncatulus): menyebabkan kerosakan sehingga 12.6%.
Satu kajian oleh Kenyatta University dan International Centre of Insect Physiology and Ecology menyatakan perosak pemakan daun daripada order Lepidoptera ialah perosak paling penting bagi bayam yang ditanam, menyebabkan kerugian teruk di seluruh dunia [2]. Larva ulat penggulung daun melipat, menganyam atau melekatkan daun bayam dengan sutera sambil memakannya [2].
Kebergantungan pada Racun Kimia
Kajian di Coimbatore mendapati hampir semua petani bayam bergantung kepada racun perosak kimia [1]. Satu kajian di Tanzania menyatakan racun serangga merupakan strategi kawalan utama, tetapi mahal dan boleh menimbulkan kebimbangan kesihatan dan alam sekitar jika tidak digunakan dengan berhati-hati [3].
Alternatif 1: Varieti Rintang
Kajian di Tanzania menyaring 35 aksesi bayam untuk ketahanan terhadap ulat penggulung daun dan kumbang batang selama dua musim [3]. Sembilan aksesi mempunyai tahap ketahanan tinggi terhadap ulat pemakan daun [3]. Namun, serangan kumbang batang tinggi pada semua aksesi, antara 68.70% hingga 90.42% [3].
Kajian di Kenya juga mendapati jenis bayam memberi kesan signifikan pada kelimpahan dan kerosakan ulat, dengan kurang ulat penggulung daun pada satu jenis berbanding yang lain [2].
Alternatif 2: Kulat Entomopatogen
Satu kajian di Kerala Agricultural University menguji kapsul bio kulat Beauveria bassiana dan Metarhizium anisopliae terhadap ulat penggulung daun [4]. Dapatannya [4]:
-
Kapsul Metarhizium dan Beauveria pada kadar tiga kapsul seliter, disembur dua kali, mengurangkan populasi larva sebanyak 83.6% dan 69.9%.
-
Semburan suspensi spora mengurangkan populasi sebanyak 91.2% hingga 100%.
-
Rawatan kulat tidak menjejaskan populasi musuh semula jadi dengan signifikan.
Alternatif 3: Ekstrak Tumbuhan
Satu kajian lapangan di Kashere, Nigeria, menguji lima ekstrak daun tumbuhan terhadap ulat penggulung daun [5]. Ekstrak Azadirachta indica (neem) dan Hyptis suaveolens paling berkesan mengurangkan populasi ulat dan kerosakan daun [5]. Namun, racun serangga sintetik yang diuji sebagai perbandingan masih lebih berkesan daripada kelima-lima ekstrak [5].
Perangkap Bunga: Tidak Berkesan
Kajian di Kenya menguji perangkap dengan bahan penarik bunga fenilasetaldehid [2]. Perangkap ini menarik rama-rama yang kebanyakannya tidak berkaitan dengan larva yang merosakkan tanaman, dengan hanya 0.5% tangkapan ialah spesies ulat penggulung daun [2]. Lebih membimbangkan, kawasan yang dipasang perangkap mempunyai lebih banyak larva pada tanaman berbanding kawasan kawalan [2].
Penyakit Karat Putih
Penyakit karat putih ialah penyakit daun yang biasa pada bayam. Satu kajian di Koperasi Agrijovem, Quicombo, mengenal pasti karat putih sebagai penyakit paling lazim pada A. blitum dan A. viridis, dengan kadar insiden melebihi 50% [6]. Penyakit ini digalakkan oleh kelembapan relatif 80% dan suhu purata 25°C [6]. Bintik daun menjejaskan rupa sayur sehingga tidak boleh dipasarkan [6].
Satu kajian di Korea melaporkan karat lepuh putih yang disebabkan oleh Wilsoniana bliti pada A. blitum, dengan insiden penyakit 60% [7]. Gejalanya ialah bintik klorotik hijau muda di permukaan atas daun, dengan lepuh putih di permukaan bawah [7].
Mengawal Karat Putih
Satu kajian di Sher-e-Bangla Agricultural University menguji lapan rawatan kimia, botani dan biopestisid terhadap karat putih pada bayam merah [8]. Kajian ini ialah pracetak yang belum disemak rakan sebaya. Ekstrak daun Allamanda menunjukkan keputusan yang setanding secara statistik dengan rawatan kimia terbaik, dan dicadangkan sebagai pendekatan mesra alam [8].
Satu kajian oleh Hexi University menyatakan langkah kawalan termasuk pengurusan sebelum menyemai, menyemai tepat pada masanya, kepadatan tanaman yang munasabah, dan pengurusan semasa pertumbuhan [9].
Kawalan Kimia untuk Karat Putih
Kajian Hexi University mendapati penyakit karat putih pada A. paniculatus disebabkan oleh Albugo bliti, dan paling teruk dari peringkat berbunga hingga matang [9]. Penyakit ini lebih serius pada musim luruh berbanding musim panas [9]. Semburan daun dengan beberapa campuran racun kulat mencapai perlindungan melebihi 94% dalam kajian tersebut [9].
Kajian Sher-e-Bangla Agricultural University menggunakan kajian mikroskopik untuk mengesahkan Albugo candida sebagai organisma penyebab karat putih pada bayam merah dalam kajian mereka [8].
Bagi Penanam Bayam
Racun yang diuji dalam kajian luar negara belum tentu berdaftar untuk bayam di Malaysia. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengenalpastian dan pengurusan perosak serta penyakit bayam.
Kesimpulan
Ulat penggulung daun dan kumbang batang ialah perosak utama bayam, manakala karat putih ialah penyakit daun yang lazim dalam keadaan lembap. Alternatif kepada racun kimia termasuk varieti rintang, kulat entomopatogen dan ekstrak neem. Perangkap bunga didapati tidak berkesan dalam satu kajian.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat kawalan perosak khusus.
Rujukan
[1] E. S., S. M et al. (2021). Assessment of Farmer’s Perception on Pesticide Usage Pattern and Knowledge on Pest Management in Amaranthus in Coimbatore District. Madras Agricultural Journal. DOI: 10.29321/maj.10.000537. https://consensus.app/papers/details/a6856ca6807054a6914b0fe337b21111/
[2] R. Kahuthia-Gathu, K. Akutse, and K. Fiaboe (2018). Seasonal occurrence of amaranth Lepidopteran defoliators and effect of attractants and amaranth lines in their management. Journal of Applied Entomology. DOI: 10.1111/jen.12513. https://consensus.app/papers/details/ef604348133c5b6db25e2eb8fbf67f82/
[3] S. T. O. Othim, R. Srinivasan et al. (2018). Screening for resistance against major lepidopteran and stem weevil pests of amaranth in Tanzania. Euphytica. DOI: 10.1007/s10681-018-2269-1. https://consensus.app/papers/details/93aae5b0092e53ce92e0a4672cfb3fb0/
[4] Parvathi Maloth (2023). Field Efficacy of Biocapsules of Entomopathogenic Fungi for the Management of Amaranthus Leaf Webber Spoladea recurvalis (Fabricius) Crambidae: Lepidoptera. International Journal of Plant & Soil Science. DOI: 10.9734/ijpss/2023/v35i62851. https://consensus.app/papers/details/e874fd900a095e16afd818d36405d0b6/
[5] Degri M. M., Samaila A. E. et al. (2025). Pesticidal Potential of Selected Aqueous Plant Extracts for the Control of Leaf Caterpillar (Hymenia recurvalis Fab.) Infestation on Amaranth (Amaranthus spp) in Kashere, Gombe State Nigeria. Nigerian Journal of Plant Protection. DOI: 10.71464/qqh4fy17. https://consensus.app/papers/details/65c3f986019e583b8dfb34c61c9fa68d/
[6] O. Pelinganga, E. José et al. (2026). Identificação de Doenças em Amaranthus Blitum L.; A. Viridis L. na Cooperativa Agrijovem do Quicombo. Revista Angolana de Ciencias. DOI: 10.54580/r0802.04. https://consensus.app/papers/details/5fee5de3e6c45b81b83a00d24c797be6/
[7] Jae Sung Lee, Ji-Na Lee, and Young-Joon Choi (2020). Wilsoniana bliti Causing White Blister Rust Disease on Amaranthus blitum in Korea. Plant Disease. DOI: 10.1094/pdis-02-20-0269-pdn. https://consensus.app/papers/details/59faffcdf1ad560a88ab5c378e7c7b18/
[8] A. Ahmmed, Md Zahidul Islam, and R. Ferdous (2024). Effective management of white rust disease in red amaranth: a field study in Dhaka, Bangladesh. Unknown Journal. DOI: 10.48550/arxiv.2409.07579. https://consensus.app/papers/details/4d1f36b62fe1550daf14839c5dc817d5/
[9] Yu-Ming Lei (2004). Amaranth white rust occurrence and control measures. Pratacultural Science. https://consensus.app/papers/details/dd0c138c52bf5c84be98bdbad5927ae2/
Kata Kunci
bayam, ulat penggulung daun, karat putih, perosak, penyakit tanaman
