Tanah yang subur dipenuhi berbilion mikrob yang membantu menguraikan bahan organik dan membebaskan nutrien untuk tanaman. Kajian meta global menunjukkan sistem pertanian organik mempunyai biojisim mikrob dan aktiviti enzim 32% hingga 84% lebih tinggi berbanding sistem konvensional. Baja organik juga meningkatkan kepelbagaian bakteria, dan kepelbagaian ini berkait dengan hasil tanaman yang lebih baik.
Peranan Mikrob dalam Tanah
Mikrob tanah, seperti bakteria dan kulat, menjalankan banyak tugas penting:
Menguraikan bahan organik menjadi nutrien yang boleh diserap tanaman
Membebaskan nitrogen, fosforus dan sulfur melalui enzim
Membantu membentuk struktur tanah yang stabil
Membantu mengawal sesetengah penyakit tanaman
Mikrob memerlukan “makanan” dalam bentuk karbon organik. Di sinilah baja organik memainkan peranan.
Apa Kata Kajian?
Biojisim dan aktiviti mikrob meningkat
Satu meta-analisis 56 kertas kajian dengan 149 perbandingan mendapati sistem organik mempunyai 32% hingga 84% lebih tinggi biojisim karbon mikrob, biojisim nitrogen mikrob, dan aktiviti enzim seperti dehidrogenase, urease dan protease berbanding sistem konvensional [1].
Meta-analisis 690 eksperimen mendapati baja organik meningkatkan biojisim karbon mikrob sebanyak 51% dan aktiviti enzim pemerolehan fosforus sebanyak 48% berbanding baja mineral sahaja [2].
Satu sintesis global mendapati tahi haiwan meningkatkan karbon mikrob sebanyak 88% dan nitrogen mikrob sebanyak 84%. Aktiviti enzim pula 1.3 hingga 3.3 kali lebih tinggi [6].
Kepelbagaian mikrob bertambah
Satu sintesis 219 kajian mendapati baja organik meningkatkan kepelbagaian mikrob, termasuk indeks Shannon dan kekayaan spesies. Kepelbagaian ini berkait positif dengan fungsi mikrob dan hasil tanaman [3]. Analisis laluan menunjukkan kepelbagaian mikrob memacu hasil tanaman melalui peningkatan fungsi mikrob [3].
Namun, satu meta-analisis lain mendapati baja organik meningkatkan kepelbagaian bakteria tetapi tidak mengubah kepelbagaian kulat dengan ketara [4].
Semua kumpulan mikrob meningkat
Meta-analisis 94 kajian mendapati baja organik meningkatkan jumlah biojisim mikrob, biojisim bakteria dan biojisim kulat berbanding baja kimia. Nisbah kulat kepada bakteria pula kekal tidak berubah [5].
Bukti dari Kawasan Tropika
Satu kajian di Jawa Barat, Indonesia, iaitu kawasan dengan iklim yang hampir sama dengan Malaysia, membandingkan ladang sayur organik dan konvensional [7]:
Penggunaan baja kimia dan racun perosak secara intensif memberikan kesan negatif yang kuat terhadap aktiviti enzim tanah.
Ladang organik menggunakan bahan organik yang dikompos sebagai sumber kesuburan utama.
Aktiviti enzim ?-glukosidase di ladang organik menghampiri tahap di tanah hutan.
Kompos Lebih Baik daripada Bahan Mentah
Satu sintesis global mendapati tahi haiwan yang dikompos, atau tahi haiwan tanpa baja mineral, memberikan peningkatan paling besar dalam kebanyakan sifat biokimia tanah berbanding tahi haiwan yang tidak dikompos [6].
Kesan Mengambil Masa
Satu kajian di Belanda mendapati perbezaan aktiviti enzim antara ladang organik dan konvensional semakin bertambah dengan masa selepas peralihan kepada pertanian organik. Penyelidik menyatakan manfaatnya mungkin mengambil masa untuk kelihatan kerana kesan pengurusan konvensional yang lalu [8].
Petua untuk Meningkatkan Mikrob Tanah
1. Tambah kompos matang secara berkala sebagai sumber makanan mikrob [6].
2. Elakkan penggunaan baja kimia dan racun perosak secara berlebihan, kerana ia boleh menjejaskan aktiviti enzim tanah [7].
3. Amalkan putaran tanaman dan tanam kekacang, kerana amalan ini turut meningkatkan saiz dan aktiviti komuniti mikrob [1].
4. Tutup permukaan tanah dengan sungkupan atau tanaman penutup bumi.
5. Bersabar, kerana kesihatan tanah bertambah baik secara berperingkat [8].
Soalan Lazim
Bagaimana saya tahu tanah saya “hidup”?
Tanda-tanda biasa termasuk kehadiran cacing tanah, bau tanah yang segar, dan struktur tanah yang gembur. Ujian makmal boleh mengukur biojisim mikrob dan aktiviti enzim.
Adakah baja kimia membunuh mikrob?
Kajian di Indonesia mendapati penggunaan baja kimia dan racun perosak secara intensif menjejaskan aktiviti enzim tanah [7]. Penggunaan yang seimbang tidak semestinya memudaratkan.
Mana lebih baik, kompos atau tahi haiwan segar?
Kompos atau tahi haiwan yang dikompos memberikan peningkatan biokimia tanah yang lebih besar [6].
Kesimpulan
Baja organik meningkatkan biojisim, aktiviti dan kepelbagaian mikrob tanah secara konsisten dalam kajian global. Mikrob yang aktif membantu membebaskan nutrien dan menyokong hasil tanaman. Bagi petani di kawasan tropika, menggunakan kompos matang dan mengurangkan input kimia yang berlebihan ialah langkah mudah untuk menjadikan tanah lebih “hidup” dan produktif.
Rujukan
[1] M. Lori et al. (2017). Organic farming enhances soil microbial abundance and activity—A meta-analysis and meta-regression. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0180442.
[2] Gong-Wen Luo et al. (2018). Organic amendments increase crop yields by improving microbe-mediated soil functioning of agroecosystems: A meta-analysis. Soil Biology and Biochemistry. DOI: 10.1016/j.soilbio.2018.06.002.
[3] Xiang-Yang Shu et al. (2022). Organic amendments enhance soil microbial diversity, microbial functionality and crop yields: A meta-analysis. The Science of the Total Environment. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2022.154627.
[4] J. Cui et al. (2023). Investigating the effects of organic amendments on soil microbial composition and its linkage to soil organic carbon: A global meta-analysis. The Science of the Total Environment. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2023.164899.
[5] Wei-Jia Liu et al. (2023). Positive Effects of Organic Amendments on Soil Microbes and Their Functionality in Agro-Ecosystems. Plants. DOI: 10.3390/plants12223790.
[6] Shi-Bin Liu et al. (2020). Impact of manure on soil biochemical properties: A global synthesis. The Science of the Total Environment. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2020.141003.
[7] B. Moeskops et al. (2010). Soil microbial communities and activities under intensive organic and conventional vegetable farming in West Java, Indonesia. Applied Soil Ecology. DOI: 10.1016/j.apsoil.2010.03.005.
[8] L. Serrano?Grijalva et al. (2024). Soil extracellular enzyme activity increases during the transition from conventional to organic farming. Agriculture, Ecosystems & Environment. DOI: 10.1016/j.agee.2024.109202.
