Pengenalan
Di pasar raya Malaysia, epal, oren, anggur dan pir import mudah ditemui sepanjang tahun, sedangkan negara ini kaya dengan buah tropika (pengetahuan am). Kebergantungan pada import makanan menjadikan harga dan bekalan terdedah kepada kenaikan harga dunia, turun naik mata wang dan gangguan rantaian bekalan (pengetahuan am). Isu ini berkait rapat dengan keselamatan makanan negara dan perlu difahami oleh pegawai pertanian serta pembuat dasar.
Artikel ini berteraskan “Agriculture Practice and Food Supply in Malaysia for last 50 years” (Moniruzzaman et al., 2021), kajian tentang Malaysia. Perlu ditegaskan bahawa ia ialah pracetak (preprint) yang belum melalui penilaian rakan sebaya, jadi dapatannya perlu dibaca dengan berhati-hati. Ia dipilih kerana memberi satu-satunya angka kuantitatif khusus tentang import buah dalam bahan carian ini. Objektifnya ialah meneroka perubahan guna tanah pertanian dan bekalan makanan domestik Malaysia bagi tempoh 50 tahun. Kajian sokongan terdiri daripada kajian perpustakaan tentang trend pengeluaran sayur dan buah (Mohd Aris dan Ab. Manan, 2020), kertas konsep keselamatan makanan melalui mekanisme perdagangan (Mohamed Esa et al., 2023), kajian ramalan penggunaan per kapita (Alfred et al., 2022) dan ulasan status keselamatan makanan (Ahmed et al., 2013). Semuanya memberi tumpuan kepada Malaysia.
Sorotan Kajian Lepas
Perbincangan tentang kebergantungan import bermula dengan konsep keselamatan makanan itu sendiri. Pinstrup-Andersen (2009), yang tersenarai dalam rujukan kajian utama seperti dipaparkan SciSpace, membincangkan pelbagai maksud yang dikaitkan dengan konsep keselamatan makanan dan mencadangkan bahawa ia boleh menjadi ukuran berguna bagi kebajikan isi rumah dan individu, terutamanya jika digabungkan dengan anggaran tingkah laku perolehan dan pengagihan makanan isi rumah. Ini mengingatkan bahawa keselamatan makanan bukan sekadar soal pengeluaran negara, tetapi juga akses isi rumah.
Ahmed et al. (2013) mengulas literatur tentang pengukuran keselamatan makanan di peringkat isi rumah dan nasional di Malaysia. Mereka mendapati keselamatan makanan isi rumah berkait secara signifikan dengan tahap pendapatan. Isi rumah yang tidak terjamin makanan lebih ramai berada di bawah garis kemiskinan, mempunyai saiz isi rumah lebih besar, tahap pendidikan rendah, lebih ramai anak termasuk anak yang bersekolah, dan ibu sebagai suri rumah.
Dari sudut dasar, Mohd Aris dan Ab. Manan (2020) menjejaki usaha kerajaan sejak 1984 melalui Dasar Pertanian Negara Pertama (DPN1), Kedua (DPN2) dan Ketiga (DPN3), Dasar Keselamatan Makanan Negara dan Dasar Agro-Makanan Negara. Sayur-sayuran dan buah-buahan merupakan komoditi penting yang ditekankan dalam pelaksanaan dasar-dasar ini. Bahan rujukan mereka termasuk Rancangan Malaysia Kelima hingga Kesebelas dan Laporan Ekonomi.
Latar belakang kajian utama pula menyatakan bahawa walaupun agro-industri menyumbang kepada ekonomi Malaysia, senario amalan pertanian dan bekalan makanan dari tahun ke tahun sebahagian besarnya kurang diketahui. Senarai rujukan kajian utama yang dipaparkan oleh SciSpace tidak lengkap, jadi sorotan ini terhad kepada karya yang dapat disahkan.
Dapatan Utama
Import buah hampir tiga kali ganda pengeluaran domestik. Moniruzzaman et al. (2021) mendapati import buah meningkat hampir 3 kali ganda berbanding pengeluaran domestik, walaupun pengeluaran domestik turut meningkat.
Bijirin dan sayur juga banyak diimport. Pada tahun 1973, import bijirin makanan (beras, gandum, jagung) lebih rendah daripada pengeluaran domestik, tetapi pada 2013 import meningkat lebih 3 kali ganda berbanding pengeluaran domestik. Bagi sayur-sayuran, nisbah pengeluaran domestik kepada import hampir 50:50.
Guna tanah tertumpu kepada sawit. Keluasan dan hasil kelapa sawit meningkat berlipat kali ganda, mengesahkan amalan monokultur “sawit”. Keluasan padi hampir tidak berubah tetapi hasilnya meningkat, manakala keluasan dan hasil getah, koko dan kelapa menurun. Kajian merumuskan bahawa ekonomi pertanian Malaysia berdiri di atas sawit sementara bekalan makanan domestik bergantung pada import.
Pengeluaran buah tumbuh sederhana dan berisiko cuaca. Mohd Aris dan Ab. Manan (2020) mendapati pertumbuhan pengeluaran sayur dan buah bagi 1984–2015 berada pada kadar sederhana dan kadangkala rendah, dan masih bergantung pada import kerana sektor ini sangat berisiko dengan cuaca yang menyebabkan pengeluaran merosot.
Import makanan hampir berganda. Mohamed Esa et al. (2023) melaporkan import makanan Malaysia hampir berganda dalam 10 tahun, daripada RM35 bilion kepada RM63 bilion pada 2021. Sebanyak 26 item makanan mempunyai nisbah sara diri (SSR) 100% atau lebih, tetapi 24 produk lain masih di bawah paras itu. Kedudukan Malaysia dalam Indeks Keselamatan Makanan Global (GFSI) naik dari tempat ke-48 (67.9 mata) pada 2020 ke tempat ke-41 (69.9 mata) pada 2022. Cabaran yang dikenal pasti ialah kebergantungan import yang meningkat, produktiviti pertanian yang menurun dan ketidaksamaan pendapatan.
Import utama bukan semestinya buah. Ahmed et al. (2013) menyatakan Malaysia telah mencapai peningkatan ketara dalam pengeluaran beberapa makanan asas termasuk buah-buahan, tetapi sangat bergantung pada import gandum, daging lembu, daging bebiri dan tenusu, akibat permintaan yang meningkat dan pengeluaran tempatan yang terhad.
Ramalan penggunaan. Alfred et al. (2022) memodelkan penggunaan per kapita 33 item agro-makanan (beras, ternakan, sayur, perikanan dan buah) menggunakan kaedah OLS dan rangkaian neural, dan mengenal pasti beberapa komoditi agro-makanan kritikal.
| Penunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Import buah berbanding pengeluaran domestik | Hampir 3 kali ganda | Moniruzzaman et al. (2021) |
| Import bijirin vs pengeluaran domestik (2013) | Lebih 3 kali ganda | Moniruzzaman et al. (2021) |
| Nisbah pengeluaran domestik : import sayur | Hampir 50:50 | Moniruzzaman et al. (2021) |
| Import makanan | RM35 bilion ? RM63 bilion (2021) | Mohamed Esa et al. (2023) |
| Item SSR ?100% / di bawah 100% | 26 / 24 | Mohamed Esa et al. (2023) |
| Kedudukan GFSI | Ke-48 (2020) ? ke-41 (2022) | Mohamed Esa et al. (2023) |
| Item agro-makanan dimodelkan | 33 | Alfred et al. (2022) |
Perbincangan
Dari segi punca, bahan carian ini mencadangkan beberapa faktor yang mungkin berkaitan, walaupun tiada kajian yang membuktikan hubungan sebab-akibat secara langsung untuk buah: tumpuan guna tanah kepada sawit (Moniruzzaman et al., 2021), pertumbuhan pengeluaran buah yang sederhana dan risiko cuaca (Mohd Aris dan Ab. Manan, 2020), serta produktiviti pertanian yang menurun (Mohamed Esa et al., 2023). Selain itu, sebahagian besar buah import ialah buah iklim sederhana seperti epal dan anggur yang sukar ditanam secara komersial di Malaysia, manakala permintaan meningkat seiring pendapatan (pengetahuan am). Namun, tiada kajian dalam carian ini yang menyenaraikan buah yang diimport atau mengukur SSR buah secara khusus.
Terdapat juga perbezaan tafsiran antara kajian. Ahmed et al. (2013) menekankan kejayaan peningkatan pengeluaran buah dan meletakkan kebergantungan utama pada gandum, daging dan tenusu, manakala Moniruzzaman et al. (2021) melaporkan import buah hampir tiga kali ganda pengeluaran domestik. Kedua-duanya boleh benar serentak, tetapi angka pracetak itu belum dinilai rakan sebaya, dan tahun serta definisi “import buah” tidak dinyatakan dalam abstrak.
Tentang cara mengurangkan kebergantungan, tiada kajian dalam carian ini yang menilai keberkesanan strategi khusus untuk buah. Mohamed Esa et al. (2023) mencatat kemajuan melalui kepelbagaian sumber import, kawalan harga dan penggunaan teknologi pertanian, tetapi ini bertujuan memperkukuh keselamatan makanan, bukan semestinya mengurangkan import. Cadangan di bawah ini oleh itu bersifat umum dan berhati-hati (pengetahuan am).
Implikasi kepada Agensi dan Pembuat Dasar
1. Wujudkan data SSR khusus bagi buah dan senarai buah import utama sebagai asas dasar.
2. Pertimbangkan galakan buah tropika tempatan sebagai pengganti sebahagian buah import, disokong promosi pengguna (pengetahuan am).
3. Kurangkan risiko cuaca melalui teknologi seperti pengairan dan struktur pelindung (pengetahuan am).
4. Teruskan kepelbagaian sumber import, iaitu langkah yang dicatat oleh Mohamed Esa et al. (2023) untuk makanan secara umum, khususnya bagi buah yang tidak sesuai ditanam di Malaysia.
5. Gunakan ramalan penggunaan per kapita seperti pendekatan Alfred et al. (2022) untuk merancang pengeluaran.
Kesimpulan
Bukti yang ada, termasuk pracetak Moniruzzaman et al. (2021), menunjukkan import buah Malaysia hampir tiga kali ganda pengeluaran domestik, dengan faktor yang mungkin berkait seperti tumpuan tanah kepada sawit, pertumbuhan pengeluaran yang sederhana dan risiko cuaca. Import makanan keseluruhan naik daripada RM35 bilion kepada RM63 bilion pada 2021. Tiada kajian yang menilai strategi khusus untuk mengurangkan import buah, jadi kajian SSR buah dan penilaian intervensi amat diperlukan.
Rujukan
1. Moniruzzaman, M., Reza, M. I. H., & Khatun, R. (2021). Agriculture practice and food supply in Malaysia for last 50 years [Pracetak]. https://doi.org/10.20944/PREPRINTS202109.0378.V1
2. Mohd Aris, N., & Ab. Manan, S. K. (2020). Trends in production of vegetables and fruits in ensuring food security in Malaysia. Global Journal Al-Thaqafah. https://doi.org/10.7187/gjat072020-9
3. Mohamed Esa, Z., Santhanam, P., Jaafar, J., et al. (2023). Feeding the future: Achieving food security in Malaysia through trade mechanism. Journal of Agribusiness Marketing. https://doi.org/10.56527/jabm.11.2.3
4. Alfred, R., Leikson, C., Boniface, B., et al. (2022). Modelling and forecasting fresh agro-food commodity consumption per capita in Malaysia using machine learning. Mobile Information Systems. https://doi.org/10.1155/2022/6106557
5. Ahmed, F., Siwar, C., et al. (2013). Food security status, issues and challenges in Malaysia: A review. Journal of Food Agriculture & Environment.
6. Pinstrup-Andersen, P. (2009). Food security: Definition and measurement. Food Security. https://doi.org/10.1007/S12571-008-0002-Y
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: buah import, keselamatan makanan, nisbah sara diri, import makanan, pengeluaran buah, dasar pertanian, kelapa sawit, Malaysia
