Cantuman Atas (Top-working): Menukar Varieti Pokok Buah Tua Tanpa Menebang

Pengenalan

Banyak dusun lama di Malaysia, terutamanya durian, mangga dan rambutan, masih terdiri daripada pokok yang ditanam daripada biji benih, dengan mutu buah tidak seragam dan nilai pasaran rendah (pengetahuan am). Berbanding menebang dan menanam semula, cantuman atas (top-working) menawarkan jalan tengah: sistem akar dan batang pokok tua dikekalkan, manakala silara ditukar kepada varieti yang lebih baik.

Artikel ini berpaksikan kajian “Long term trials on topworking of walnut trees in iran” (Rezaee et al., 2014) yang dijalankan di Stesen Penyelidikan Pertanian Kahriz, barat laut Iran, dari 2001 hingga 2006. Objektif utamanya ialah menentukan kaedah dan masa paling sesuai untuk cantuman atas pokok walnut matang yang bermutu rendah, serta kesan genotip terhadap kejayaan cantuman. Kajian sokongan merangkumi walnut hitam di Missouri, Amerika Syarikat (Thomas dan Prindle, 2016), kesan penutup cantuman pada walnut (Dehgan et al., 2010), serta dua kajian mangga tropika: perbandingan kaedah pembaharuan silara (Hu, t.t.) dan penukaran varieti mangga Podang di Kediri, Indonesia (Kajian klonalisasi mangga Podang Urang, t.t.).

Sorotan Kajian Lepas

Rezaee et al. (2014) menjelaskan bahawa kebun walnut secara tradisional dibina daripada anak benih biji, menyebabkan banyak pokok menghasilkan kekacang yang tidak diterima pasaran. Memandangkan masalah serius dalam cantuman walnut, kos tinggi menanam semula dan kadar kematian tinggi semasa memindahkan anak pokok cantuman, cantuman atas dilihat sebagai cara terbaik untuk meningkatkan hasil dan mutu kebun sedia ada. Cantuman atas ialah sejenis cantuman atau tunasan yang dilakukan pada silara untuk menggantikan kultivar bermutu rendah dengan kultivar yang diterima pasaran.

Rezaee et al. (2008) mengkaji kejayaan cantuman dan kadar “pendarahan” walnut mengikut kaedah cantuman dan kecergasan anak benih. Mereka mendapati, tanpa mengira kecergasan anak benih, penutupan sementara kawasan cantuman dengan habuk kayu lembap memberi kejayaan cantuman tertinggi, terutamanya dengan menyediakan keadaan yang sesuai untuk pembentukan kalus.

Achim et al. (2001) melaporkan hasil pembiakan walnut menggunakan pelbagai kaedah, manakala Xi et al. (1990) membincangkan teori dan amalan cantuman walnut. Menurut Rezaee et al. (2014), pelbagai prosedur cantuman atas telah dicadangkan, termasuk cantuman kulit dan cantuman baji (cleft) pada dahan utama atau batang pada awal musim bunga, serta tunasan dan cantuman pada pucuk baharu yang tumbuh selepas dahan atau batang dipotong teruk. Namun, penyelidikan jangka panjang di lapangan masih terhad, dan masih terdapat ketidakpastian tentang prosedur terbaik, kemandirian cantuman, serta hasil dan mutu pokok yang dicantum atas.

Dapatan Utama

Kaedah dan masa terbaik. Dalam ujian awal, Rezaee et al. (2014) menguji 9 kaedah cantuman atau tunasan. Dua teknik yang menjanjikan, iaitu cantuman kulit terubah suai dan cantuman baji pada dahan utama, kemudian dinilai pada awal April dan pertengahan April. Cantuman kulit terubah suai pada pertengahan April memberi peratus kejayaan dan kemandirian tertinggi, manakala kaedah lain memberi keputusan lemah atau tiada kemandirian.

Pokok berbuah semula dengan cepat. Kesan genotip dinilai menggunakan cantuman kulit terubah suai ke atas 15 genotip terpilih pada 2004. Pokok yang dicantum atas berjaya berbuah selepas 3 hingga 4 tahun. Pada 2006, perbandingan sampel berpasangan rawak daripada 10 dahan cantuman atas dan dahan kawalan menunjukkan bilangan kekacang, warna isirong dan berat meningkat secara signifikan pada dahan yang dicantum atas.

Penutup cantuman sangat penting. Dehgan et al. (2010) mencantum dahan utama pokok walnut berumur 10 hingga 15 tahun menggunakan cantuman kulit terubah suai sebelum pertengahan April 2008, dengan kultivar ‘Pedro’ dan ‘Chandler’. Penutup habuk kayu memberi kejayaan cantuman (75.00%) dan kemandirian (66.04%) tertinggi, manakala tanpa penutup memberi nilai terendah (10.00% dan 8.33%). Kesan kultivar sion tidak signifikan kecuali bagi pertumbuhan sion.

Kebolehlaksanaan dan ekonomi. Thomas dan Prindle (2016) menggunakan 108 pokok walnut hitam berumur 20 tahun, sama ada tidak dicantum atau dicantum kepada ‘Sparrow’, ‘Kwik-Krop’ atau ‘Emma K’ pada Mei 2009. Kejayaan awal ialah 94%, tetapi tujuh pokok patah atau mati dalam lima tahun, menjadikan kadar kejayaan keseluruhan 81%. Menjelang 2014, ketinggian sion purata 5.5 m dengan lilitan 13.2 cm. Dalam tempoh lima tahun, pokok tidak dicantum menghasilkan purata kumulatif 298 biji kekacang setiap pokok berbanding 28 biji bagi pokok dicantum. Pada harga pasaran biasa walnut hitam tidak dibaiki, US$0.22 kg?¹, ini mewakili kerugian hanya $88 dalam lima tahun daripada 54 pokok yang dicantum. Kaedah ini dinyatakan intensif buruh.

Bukti mangga tropika. Hu (t.t.) mendapati pembaharuan silara pada aras tinggi dan aras rendah sama-sama memberi keputusan baik: dalam jangka pendek, pembaharuan aras tinggi bersama pemotongan akar lebih baik, tetapi dalam jangka panjang pembaharuan aras rendah memudahkan pengurusan pokok. Pembaharuan silara bersama pemotongan akar amat penting bagi pokok tua. Di Kediri, pokok mangga Podang kebanyakannya berumur lebih 50 tahun dan berasal daripada biji. Pokok berumur lebih 20 tahun (20 pokok setiap rawatan) dipotong pada ketinggian 1 m, kemudian pucuk baharu dicantum dengan entres Podang Urang. Kejayaan cantuman dengan entres daripada pokok induk berdaftar ialah 89.5%, berbanding 71.3% daripada pokok induk tidak berdaftar. Dua bulan selepas cantuman, pucuk daripada entres induk berdaftar mencapai ketinggian 61.4 cm, diameter 12 mm, 59.9 helai daun dan 2.7 cabang (Kajian klonalisasi mangga Podang Urang, t.t.).

Perbincangan

Bukti yang ada menyokong bahawa cantuman atas ialah cara yang praktikal untuk menukar varieti pokok tua tanpa menebang. Pokok walnut yang dicantum atas berbuah semula dalam 3 hingga 4 tahun dengan mutu kekacang yang lebih baik, manakala kerugian ekonomi walnut hitam semasa pemulihan kecil (US$88 bagi 54 pokok dalam lima tahun). Kajian mangga di Kediri menunjukkan pendekatan potong rendah kemudian cantum pucuk baharu boleh mencapai kejayaan hampir 90%.

Tiga faktor kejayaan dapat dikenal pasti. Pertama, masa cantuman: bagi walnut di Iran, pertengahan April paling sesuai. Kedua, perlindungan cantuman: penutup habuk kayu lembap meningkatkan kejayaan daripada 10.00% kepada 75.00%. Ketiga, mutu entres: entres daripada pokok induk berdaftar memberi kejayaan dan pertumbuhan yang lebih baik.

Batasan utama ialah kebanyakan data datang daripada walnut di kawasan beriklim sederhana yang bergantung kepada musim bunga; di Malaysia, masa cantuman lebih berkait dengan peringkat pucuk dan keadaan cuaca, terutamanya mengelak musim hujan lebat (pengetahuan am). Kajian mangga Hu (t.t.) tidak memberi data berangka, dan tarikh penerbitan kedua-dua kajian mangga tidak dinyatakan. Tiada kajian cantuman atas durian atau buah tempatan Malaysia ditemui dalam carian ini, walaupun teknik ini telah diamalkan oleh sesetengah pekebun (pengetahuan am).

Implikasi kepada Pekebun dan Pegawai Pengembangan

1. Pertimbangkan cantuman atas bagi pokok tua yang sihat tetapi bermutu rendah, sebelum memutuskan untuk menebang.

2. Gunakan entres daripada pokok induk berdaftar untuk kejayaan cantuman dan pertumbuhan pucuk yang lebih baik.

3. Lindungi kawasan cantuman daripada kekeringan dan hujan untuk menggalakkan pembentukan kalus.

4. Rancang kehilangan hasil sementara selama beberapa tahun dan sediakan tenaga kerja yang mencukupi.

5. Agensi wajar menjalankan ujian cantuman atas bagi durian dan mangga tempatan untuk menentukan kaedah dan masa terbaik.

Kesimpulan

Cantuman atas membolehkan pokok buah tua ditukar kepada varieti yang lebih baik tanpa menebang. Kajian walnut menunjukkan pokok berbuah semula dalam 3 hingga 4 tahun dengan mutu lebih baik, dengan kerugian ekonomi yang kecil, manakala kajian mangga mencatat kejayaan cantuman sehingga 89.5%. Kunci kejayaannya ialah masa cantuman yang tepat, perlindungan cantuman dan entres bermutu.

Rujukan

1. Rezaee, R., Hassani, D., & Vahdati, K. (2014). Long term trials on topworking of walnut trees in iran. Acta Horticulturae. https://doi.org/10.17660/ACTAHORTIC.2014.1050.25

2. Thomas, A. L., & Prindle, J. T. (2016). Grafting mature unproductive black walnut trees to improved cultivars demonstrates horticultural and economic feasibility in Missouri, USA. Acta Horticulturae. https://doi.org/10.17660/ACTAHORTIC.2016.1109.16

3. Dehgan, B., Vahdati, K., Rezaee, R., et al. (2010). Mature Walnut Grafting (Topworking) as Affected by Grafting Cover and Scion Cultivar. Acta Horticulturae. https://doi.org/10.17660/ACTAHORTIC.2010.861.48

4. Hu, X.-Y. (t.t.). Comparison Study on Different Grafting Change Method of Poor Quality Mango. https://doi.org/10.11937/bfyy.201512007

5. Kajian klonalisasi mangga podang urang umur produktif secara sambung pucuk klonalisasi study of podang urang mango productive age in pucuk connect (t.t.). Jawa Timur, Indonesia.

6. Rezaee, R., Vahdati, K., Grigoorian, V., Valizadeh, M., et al. (2008). Walnut grafting success and bleeding rate as affected by different grafting methods and seedling vigour. Journal of Horticultural Science & Biotechnology. https://doi.org/10.1080/14620316.2008.11512352

7. Achim, G., Botu, I., et al. (2001). Results in walnut propagation by using different methods. Acta Horticulturae. https://doi.org/10.17660/ACTAHORTIC.2001.544.69

8. Xi, R. T., Ding, P. H., et al. (1990). Theory and practice of walnut grafting.

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: cantuman atas, top-working, penukaran varieti, pokok buah tua, cantuman kulit, walnut, mangga, entres