Pengenalan
Buah tropika seperti betik dan mangga cepat masak dan rosak selepas dituai, sedangkan pasaran eksport dan pengedaran jarak jauh memerlukan hayat simpanan yang lebih panjang. Pembungkusan atmosfera terubahsuai (modified atmosphere packaging, MAP) mengubah komposisi gas di sekeliling buah, biasanya dengan oksigen yang lebih rendah dan karbon dioksida yang lebih tinggi, bagi memperlahankan respirasi dan pemasakan (pengetahuan am). Bagi Malaysia, teknologi ini penting untuk betik, mangga dan buah lain yang dihantar ke pasaran jauh.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “A combined technique of temperature preconditioning and modified atmosphere packaging to prolong the storage life of papaya” (Razali et al., 2022), diterbitkan dalam Food Research. Objektifnya ialah menilai keberkesanan gabungan rawatan prapelaziman suhu dan MAP dalam memanjangkan hayat simpanan betik pada suhu sub-optimum. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan meliputi betik Eksotika (Rohani et al., 1997), mangga dengan MAP karbon dioksida (Wei et al., 2021), filem pembungkusan untuk eksport mangga ‘Nam Dok Mai’ (Boonruang et al., 2012) dan storan “semua dalam satu” untuk pisang, betik dan tembikai (Suwandi et al., 2026).
Sorotan Kajian Lepas
Mitra (1997) menyusun buku mengenai fisiologi lepas tuai dan penyimpanan buah tropika dan subtropika, termasuk pengendalian untuk eksport pisang, mangga, nanas, jambu batu, betik, laici dan belimbing. Buku ini menjadi rujukan asas bagi pengendalian lepas tuai buah tropika.
Isu utama penyimpanan sejuk ialah kecederaan sejuk. Cai et al. (2006) meneliti kesan pelaziman suhu rendah terhadap penyimpanan buah loquat (Eriobotrya japonica cv. Luoyangqing) dan mendapati ia mengurangkan kecederaan sejuk. Pan et al. (2017) mencadangkan bahawa status tenaga yang lebih tinggi dalam buah betik semasa penyimpanan sejuk boleh membantu mengurangkan kecederaan sejuk. Kedua-dua kajian ini berkaitan dengan idea prapelaziman suhu dalam kajian utama.
Santamaría Basulto et al. (2009) menunjukkan bahawa pemasakan betik berbeza antara kultivar dari segi perubahan warna kulit, kekerasan isi dan hayat simpanan, dan warna kulit boleh dijadikan indeks kematangan. Zhang et al. (2015) pula mengulas bahawa MAP telah digunakan dalam industri makanan selama kira-kira 90 tahun untuk memanjangkan hayat simpanan makanan segar dan potong segar, dan merupakan antara teknologi paling praktikal untuk pembungkusan hasil segar.
Dapatan Utama
Masalah asas betik. Razali et al. (2022) menyatakan betik biasanya disimpan pada suhu optimum 12°C dan hanya tahan dua minggu. Pada suhu sub-optimum, betik terdedah kepada kecederaan sejuk seperti lekuk (pitting) dan kegagalan masak.
Tiada kecederaan sejuk pada 7°C. Dengan gabungan prapelaziman suhu dan MAP, tiada simptom kecederaan sejuk diperhatikan pada sampel yang disimpan pada 7°C sepanjang tempoh penyimpanan.
Kualiti dalaman stabil. Tiada perbezaan bererti pada jumlah pepejal larut (TSS), jumlah keasidan tertitrat (TTA) dan nisbah TSS:TTA. Kandungan asid askorbik yang relatif lebih rendah dan kekerasan yang lebih tinggi pada buah yang dirawat mungkin dikaitkan dengan pemasakan yang tertangguh.
Hayat simpanan berganda. Teknik gabungan ini memberi hayat simpanan 4 minggu berbanding hanya 2 minggu bagi pengendalian konvensional. Buah boleh dimasakkan dengan etilena apabila sedia untuk dipasarkan.
Betik Eksotika. Rohani et al. (1997) mendapati penyimpanan dalam atmosfera terubahsuai pada 10 °C memanjangkan hayat betik Eksotika. Pembungkusan pukal (9–10 biji/pek) dengan CO2 5% dan O2 4% memanjangkan hayat hingga 3–4 minggu, manakala pembalutan individu dengan 4% CO2 dan 8% O2 memanjangkan hayat hingga kira-kira 5–6 minggu. Penyerap etilena turut melambatkan pemasakan. Buah masak secara normal dalam 3–4 hari pada suhu ambien.
Mangga dengan MAP karbon dioksida. Wei et al. (2021) menyimpan mangga pada 13 ± 1 °C. Kombinasi C7 (7% CO2 + 3% O2 + 90% N2) mengekalkan kekerasan dan kandungan air bebas, melambatkan penguningan isi, mengurangkan kehilangan berat dan mengekalkan kualiti selama 30 hari. Kombinasi CO2 yang lebih rendah kurang berkesan.
Filem untuk eksport mangga. Boonruang et al. (2012) menyimpan mangga ‘Nam Dok Mai’ pada 12°C. Hayat simpanan mencapai 40 hari dengan filem bukan berlubang telap gas tinggi yang menyerap etilena (HNPE), 35 hari dengan filem bukan berlubang telap gas tinggi, dan 30 hari dengan filem mikro-berlubang (HMP), berbanding 20 hari bagi kawalan dan 5 hari bagi filem polietilena biasa (LNP). CO2 mencapai 17 dan 10 kPa dalam pek HMP dan LNP selepas 10 hari.
Storan CO2 tinggi untuk pelbagai buah. Suwandi et al. (2026) menguji storan atmosfera terubahsuai untuk pisang, betik dan tembikai pada tiga aras CO2 (30%, 40% dan 50% mengikut jisim), dan mendapati rawatan 30% CO2 sangat berkesan mengekalkan jisim, ketebalan kulit dan kekerasan pisang.
| Buah | Keadaan MAP / suhu | Hayat simpanan | Sumber |
|---|---|---|---|
| Betik | Prapelaziman + MAP, 7°C | 4 minggu (konvensional 2 minggu) | Razali et al. (2022) |
| Betik Eksotika | Balut individu, 4% CO2 + 8% O2, 10 °C | Kira-kira 5–6 minggu | Rohani et al. (1997) |
| Mangga | 7% CO2 + 3% O2 + 90% N2, 13 ± 1 °C | 30 hari | Wei et al. (2021) |
| Mangga ‘Nam Dok Mai’ | Filem HNPE, 12°C | 40 hari (kawalan 20 hari) | Boonruang et al. (2012) |
| Pisang | 30% CO2 | Jisim dan kekerasan kekal | Suwandi et al. (2026) |
Perbincangan
Dapatan menunjukkan MAP berkesan apabila digabungkan dengan suhu yang betul. Kajian Razali et al. (2022) menonjol kerana membolehkan betik disimpan pada 7°C, iaitu di bawah suhu optimum biasa 12°C, tanpa kecederaan sejuk; hal ini selaras dengan dapatan Cai et al. (2006) bahawa pelaziman suhu rendah mengurangkan kecederaan sejuk pada loquat, walaupun abstrak kajian utama tidak memisahkan sumbangan prapelaziman daripada MAP. Kajian Rohani et al. (1997) pada betik Eksotika, varieti yang dibangunkan oleh MARDI (pengetahuan am), menunjukkan bahawa teknik pembungkusan individu boleh memberi hayat sehingga 5–6 minggu.
Keputusan Boonruang et al. (2012) memberi amaran penting: filem yang salah boleh memendekkan hayat buah. Filem polietilena biasa memberi hanya 5 hari berbanding 20 hari tanpa bungkusan, dan abstrak turut melaporkan pengumpulan CO2 dalam pek ini. Oleh itu, kebolehtelapan filem mesti dipadankan dengan kadar respirasi buah.
Batasan perlu diakui. Abstrak Boonruang et al. (2012) dan Suwandi et al. (2026) tidak lengkap, kajian Rohani et al. (1997) agak lama, dan carian ini tidak menemui kajian MAP untuk durian atau panduan MAP di peringkat pengguna. Keputusan berbeza mengikut kultivar, suhu dan jenis filem, maka setiap rantaian bekalan perlu menguji sendiri.
Implikasi kepada Pengusaha dan Pengeksport
1. Gabungkan MAP dengan suhu penyimpanan yang sesuai; MAP tanpa rantaian sejuk tidak memadai.
2. Pertimbangkan prapelaziman suhu bagi betik sebelum penyimpanan pada suhu rendah seperti 7°C.
3. Pilih filem telap gas tinggi atau penyerap etilena; elakkan polietilena biasa yang boleh memendekkan hayat.
4. Gunakan pembalutan individu untuk betik eksport jika kos membenarkan.
5. Rancang pemasakan dengan etilena sebelum buah dipasarkan.
Kesimpulan
MAP, terutamanya apabila digabungkan dengan suhu rendah dan prapelaziman, boleh menggandakan hayat simpanan betik daripada 2 kepada 4 minggu tanpa kecederaan sejuk. Kajian mangga menunjukkan hayat 30 hingga 40 hari dengan komposisi gas atau filem yang betul, manakala filem yang tidak sesuai boleh memendekkan hayat buah. Ujian tempatan masih diperlukan bagi buah lain seperti durian.
Rujukan
1. Razali, N. A., Wan Husin, W. M. R. I., Safari, S., et al. (2022). A combined technique of temperature preconditioning and modified atmosphere packaging to prolong the storage life of papaya. Food Research. https://doi.org/10.26656/fr.2017.6(s1).017
2. Rohani, M. Y., Zaipun, M. Z., & Norhayati, M. (1997). Effect of modified atmosphere on the storage life and quality of Eksotika papaya.
3. Wei, S., Mei, J., & Xie, J. (2021). Effects of different carbon dioxide-modified atmosphere packaging and low-temperature storage at 13 °C on the quality and metabolism in mango (Mangifera indica L.). Agriculture. https://doi.org/10.3390/AGRICULTURE11070636
4. Boonruang, K., Chonhenchob, V., Singh, S., et al. (2012). Comparison of various packaging films for mango export. Packaging Technology and Science. https://doi.org/10.1002/PTS.954
5. Suwandi, A., Libyawati, W., & Alphanoda, A. F. (2026). The influence of high carbon dioxide levels in all-in-one modified atmosphere storage on bananas, papayas, and watermelons’ shelf life. Jurnal Teknologi. https://doi.org/10.11113/jurnalteknologi.v88.24535
6. Mitra, S. K. (1997). Postharvest physiology and storage of tropical and subtropical fruits.
7. Cai, C., Xu, C., Shan, L., et al. (2006). Low temperature conditioning reduces postharvest chilling injury in loquat fruit. Postharvest Biology and Technology. https://doi.org/10.1016/J.POSTHARVBIO.2006.04.015
8. Santamaría Basulto, F., Sauri Duch, E., Espadas y Gil, F., et al. (2009). Postharvest ripening and maturity indices for maradol papaya. Interciencia.
9. Pan, Y., Yuan, M., Zhang, W., et al. (2017). Effect of low temperatures on chilling injury in relation to energy status in papaya fruit during storage. Postharvest Biology and Technology. https://doi.org/10.1016/J.POSTHARVBIO.2016.11.016
10. Zhang, M., Meng, X., Bhandari, B., et al. (2015). Recent application of modified atmosphere packaging (MAP) in fresh and fresh-cut foods. Food Reviews International. https://doi.org/10.1080/87559129.2014.981826
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: pembungkusan atmosfera terubahsuai, MAP, hayat simpanan, betik, mangga, kecederaan sejuk, prapelaziman suhu, lepas tuai
