Industri pengetinan rambutan menghasilkan banyak sisa kulit. Satu kajian menyifatkan kulit rambutan sebagai bahan buangan daripada industri pengetinan [1]. Namun, kulit ini kaya dengan sebatian antioksidan yang berpotensi digunakan dalam makanan, kosmetik dan farmaseutikal.
Artikel ini meneliti kajian tentang kandungan kulit rambutan, kaedah pengekstrakan, dan potensi penggunaannya dalam pelbagai industri.
Kandungan Kulit Rambutan
Satu ulasan terkini menyatakan kulit rambutan kaya dengan [2]:
-
Elagitanin seperti geraniin, korilagin dan asid elagik.
-
Antosianin, iaitu pigmen merah.
-
Flavonoid dan asid organik.
-
Tokoferol.
Mineral. Satu kajian oleh penyelidik Universiti Kasetsart mengenal pasti mineral seperti kalsium, kromium, kuprum, ferum, kalium, magnesium, mangan, natrium, nikel dan zink dalam kulit dan ekstraknya [3].
Varieti manis lawan pahit. Satu kajian ke atas dua varieti rambutan mendapati buah varieti pahit mempunyai kepekatan fenol dan flavonoid yang lebih tinggi dalam kulit, dan kapasiti antioksidan kulitnya lebih tinggi dengan signifikan berbanding varieti manis [4].
Kaedah Pengeringan dan Pengekstrakan
Satu ulasan menerangkan pelbagai kaedah pengeringan kulit rambutan, termasuk jemuran matahari, ketuhar, ketuhar vakum dan pengeringan beku [5]. Kaedah pengekstrakan yang dikaji termasuk rendaman, pengekstrakan panas, pengekstrakan berbantu gelombang mikro, ultrabunyi dan cecair superkritikal [5].
Etanol akueus. Satu kajian mengoptimumkan pengekstrakan menggunakan etanol akueus dan mendapati keadaan optimum ialah suhu 60°C, masa 34 minit dan kepekatan etanol 54% [1]. Keadaan ini menghasilkan ekstrak dengan jumlah fenolik 333.01 mg asid galik/g dan hasil pengekstrakan 28.68% [1].
Pelarut hijau. Satu kajian menggunakan pelarut eutektik dalam semula jadi (NADES), yang disifatkan sebagai mampan, tidak toksik dan kos efektif, sebagai alternatif kepada pelarut toksik seperti metanol dan etanol [6]. Gabungan betaina dan 1,2-propanadiol menghasilkan elagitanin tertinggi (54.29 ?g/mg) [6].
Penulenan geraniin. Satu ulasan menyatakan strategi penulenan membolehkan pengayaan geraniin melebihi 95% [2]. Satu kajian mendapati pemisahan ekstrak meningkatkan jumlah kandungan fenolik sebanyak 36.3% [3].
Antioksidan Semula Jadi untuk Makanan
Kajian pengekstrakan etanol mendapati ekstrak mentah pada kepekatan 50 hingga 500 mg/kg melambatkan pengoksidaan asid linoleik [1]. Namun, keberkesanannya lebih rendah berbanding antioksidan sintetik pada 200 mg/kg [1].
Kajian Universiti Kasetsart mendapati ekstrak yang kaya dengan elagitanin sama kuat dengan vitamin C sebagai antioksidan [3]. Pecahan yang kaya dengan geraniin mempunyai aktiviti antioksidan setara dengan geraniin komersial [3].
Kosmetik dan Penjagaan Kulit
Kajian yang sama mendapati ekstrak kulit rambutan [3]:
-
Mempunyai ketoksikan yang rendah terhadap sel fibroblas L929.
-
Menunjukkan aktiviti perencatan tirosinase yang sederhana, iaitu enzim yang terlibat dalam pembentukan pigmen.
-
Berkesan terhadap bakteria Staphylococcus aureus, S. epidermidis dan Cutibacterium acnes.
Ulasan terkini menyenaraikan aplikasi praktikal dalam roti berfungsi, filem dan salutan boleh dimakan, pelindung matahari, krim anti-penuaan dan pengawet semula jadi [2].
Kegunaan Lain
Satu ulasan menyatakan ekstrak kulit rambutan boleh digunakan sebagai komponen penting dalam pelbagai produk makanan, ubat dan kosmetik [5]. Satu lagi ulasan menyatakan kulit rambutan mempunyai kandungan antioksidan yang tinggi yang menarik minat industri makanan, kosmetik dan farmaseutikal [7].
Kestabilan Geraniin
Satu cabaran utama dalam menggunakan kulit rambutan ialah kestabilan sebatian aktifnya. Satu ulasan menganalisis penulenan dan kestabilan geraniin [5]. Ulasan terkini pula meneliti struktur dan kestabilan sebatian ini di bawah tekanan haba, pH dan enzim [2].
Industri Pemprosesan Buah
Satu ulasan oleh penyelidik Universiti Malaysia Sabah dan Universiti Putra Malaysia menyatakan rambutan diproses secara industri sebagai buah dalam tin, jus, jem, jeli, marmalad dan sapuan [8]. Pemprosesan ini menghasilkan kulit dan biji sebagai hasil sampingan. Satu ulasan menyatakan bahagian kulit, isi dan biji merupakan sumber sebatian bioaktif yang baik [9]. Ulasan terkini menyifatkan kulit rambutan sebagai sumber yang kurang dimanfaatkan dengan potensi pelbagai sektor dalam ekonomi bio kitaran [2].
Antosianin
Kajian pengekstrakan etanol akueus turut mengukur jumlah kandungan antosianin, iaitu sejenis pigmen, dan mendapati nilainya 318.28 mg setara sianidin-3-O-glukosida bagi setiap gram ekstrak pada keadaan optimum [1]. Aktiviti antioksidan ABTS ekstrak ini ialah 3.05 mmol Trolox/mg [1].
Cabaran yang Masih Ada
Ulasan-ulasan mengenal pasti beberapa jurang penting:
-
Kecekapan pengekstrakan perlu ditingkatkan menggunakan teknologi baharu [5].
-
Data bioavailabiliti in vivo masih terhad [2].
-
Kajian khusus mengikut kultivar yang dipiawaikan masih kurang [2].
-
Proses pengekstrakan dan penulenan skala perintis yang bersepadu masih diperlukan [2].
Bagi yang Menanam Rambutan Sendiri
Bagi yang menanam rambutan sendiri, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengurusan dusun dan peluang pemprosesan hasil sampingan.
Kesimpulan
Kulit rambutan, yang biasanya dibuang, kaya dengan geraniin, korilagin, asid elagik, antosianin dan mineral. Kajian menunjukkan ia boleh diekstrak menggunakan pelarut yang lebih mesra alam dan mempunyai potensi sebagai antioksidan semula jadi, bahan kosmetik dan agen antibakteria. Namun, keberkesanannya sebagai pengawet makanan masih lebih rendah berbanding antioksidan sintetik, dan proses skala industri masih perlu dibangunkan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau kosmetik. Jangan sapukan ekstrak buatan sendiri pada kulit tanpa nasihat pakar.
Rujukan
[1] Supakchon Klongdee and U. Klinkesorn (2022). Optimization of accelerated aqueous ethanol extraction to obtain a polyphenol-rich crude extract from rambutan (Nephelium lappaceum L.) peel as natural antioxidant. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-022-25818-7. https://consensus.app/papers/details/ffbe2d14a4055d9dbd6e51b33c727781/
[2] Ting Zhang, Yu-Tong Wang et al. (2026). Rambutan peel as functional ingredients: Chemical diversity, bioactivity, applications, and future perspectives. Industrial Crops and Products. DOI: 10.1016/j.indcrop.2026.123553. https://consensus.app/papers/details/9ff508c44b32578c810e7c1534f2bfbb/
[3] Selorm Torgbo, P. Rugthaworn et al. (2022). Biological Characterization and Quantification of Rambutan (Nephelium lappaceum L.) Peel Extract as a Potential Source of Valuable Minerals and Ellagitannins for Industrial Applications. ACS Omega. DOI: 10.1021/acsomega.2c04646. https://consensus.app/papers/details/58bd874f180c59ff881afc8b1029ffdd/
[4] Tanpa nama pengarang (2020). Pharmacognostic study and evaluation of the antioxidant capacity of the fruit of two varieties of Nephelium lappaceum L. (Sapindaceae), (rambutan). Journal of Pharmacy & Pharmacognosy Research. DOI: 10.56499/jppres19.701_8.1.64. https://consensus.app/papers/details/1121871bb8885f73bab9d1b6572ff2bf/
[5] Tingting Zhang, Xiu-Li Zhou et al. (2022). A review: extraction, phytochemicals, and biological activities of rambutan (Nephelium lappaceum L) peel extract. Heliyon. DOI: 10.1016/j.heliyon.2022.e11314. https://consensus.app/papers/details/2c28e95ebe6a54a38ca4b10af6a1605f/
[6] Y. Nam, S. Ahn et al. (2025). Optimization of NADES-based green extraction of ellagitannins from rambutan peel with enhanced antioxidant activity. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2025.143308. https://consensus.app/papers/details/ea52684620655baa96f70574edd9609a/
[7] C. Hernández-Hernández, Cristóbal N. Aguilar et al. (2019). Rambutan(Nephelium lappaceum L.):Nutritional and functional properties. Trends in Food Science & Technology. DOI: 10.1016/j.tifs.2019.01.018. https://consensus.app/papers/details/01f6509e894555028d5e989da6a6544e/
[8] M. Jahurul, F. Azzatul et al. (2020). Functional and nutritional properties of rambutan (Nephelium lappaceum L.) seed and its industrial application: A review. Trends in Food Science & Technology. DOI: 10.1016/j.tifs.2020.03.016. https://consensus.app/papers/details/1f9dee8ec6e9562185b873ff091d5125/
[9] Muhammad Afzaal, F. Saeed et al. (2023). Nutritional, pharmaceutical, and functional aspects of rambutan in industrial perspective: An updated review. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.3379. https://consensus.app/papers/details/e20163183ce7548b8518b461a9c61137/
Kata Kunci
rambutan, kulit rambutan, sisa buah, produk nilai tambah, bioekonomi
