Manggis yang berkualiti tinggi mesti mempunyai kulit yang licin tanpa parut. Satu kajian menyatakan manggis dianggap berkualiti tinggi apabila tiada parut pada permukaannya, dan serangan thrips merupakan punca biasa parut yang mengurangkan nilai pasaran manggis [1]. Satu kajian di Indonesia menyatakan parut pada buah manggis akibat thrips merupakan kekangan paling ketara dalam eksport manggis Indonesia, dengan kebanyakan manggis yang dieksport ditolak kerana parut [2].
Artikel ini meneliti kajian tentang serangan thrips pada manggis, faktor yang mempengaruhinya, dan kaedah kawalan termasuk pembalutan buah, sanitasi dan perangkap.
Bila Thrips Menyerang?
Satu kajian dua tahun di Nakhon Si Thammarat, Thailand, mendapati kerosakan oleh thrips berkait langsung dengan populasi thrips dan kitaran pertumbuhan manggis, iaitu peringkat daun muda, pembungaan dan buah muda [3]. Dapatannya [3]:
-
Bilangan thrips paling rendah semasa musim menuai.
-
Kerosakan pada peringkat bunga dan buah muda menyebabkan parut kasar pada permukaan buah dan kelopak semasa tuaian.
-
Purata parut kasar pada permukaan buah antara 21.60 hingga 28.87%.
-
Parut kasar pada kelopak buah semasa tuaian didapati pada 100% buah.
Pengkaji menyatakan parut kasar melebihi 20% pada permukaan buah menurunkan kualiti untuk eksport [3].
Tanaman Tunggal lawan Tanaman Campuran
Satu kajian di dusun petani di Nakhon Sri Thammarat membandingkan dusun manggis tanaman tunggal dengan tanaman campuran [4]. Dapatannya [4]:
| Ukuran | Tanaman tunggal | Tanaman campuran |
|---|---|---|
| Purata thrips setiap perangkap | 223.5 | 69.1 |
| Purata parut buah | 32.2% | 19.8% |
Pengkaji mengesyorkan dusun manggis tanaman campuran untuk mengurangkan kerosakan buah akibat thrips [4].
Kedudukan Buah pada Kanopi
Kajian yang sama mendapati parut lebih tinggi pada kanopi atas berbanding kanopi bawah [4]:
-
Tanaman tunggal: 46.6% parut di kanopi atas, berbanding 25.4% di kanopi bawah.
-
Tanaman campuran: 31.5% di kanopi atas, berbanding 20.4% di kanopi bawah.
-
Kerosakan cenderung lebih tinggi di arah utara dan timur berbanding selatan dan barat.
Pengkaji menyatakan buah di kanopi atas, terutamanya di sebelah utara dan timur, perlu diberi tumpuan dalam kawalan thrips [4].
Kelembapan Mengurangkan Thrips
Satu kajian oleh penyelidik Nakhon Si Thammarat Rajabhat University dan Prince of Songkla University menyatakan kepadatan thrips sangat dipengaruhi oleh kelembapan, iaitu kelembapan yang lebih tinggi mengurangkan bilangan thrips [1]. Pengkaji membangunkan sistem penyiraman pintar untuk meningkatkan kelembapan di dalam kanopi manggis, dan sistem ini berjaya mengurangkan bilangan thrips [1]. Kajian ini juga menunjukkan korelasi negatif antara kelembapan dan bilangan thrips [1].
Pembalutan, Sanitasi dan Perangkap Kuning
Satu kajian di dusun manggis campuran di Lima Puluh Kota, Sumatera Barat, Indonesia, menguji beberapa kaedah [2]. Pokok manggis di dusun ini ditanam bersama koko dan kelapa [2]. Kaedah yang diuji termasuk:
-
Pembalutan buah secara individu pada masa yang berbeza, bermula dari kelopak gugur.
-
Sanitasi, iaitu membuang semua rumpai di bawah kanopi, diikuti pembajakan tanah dan pengasapan.
-
Perangkap melekit kuning pendarflour yang dipasang 3 meter dari tanah di empat kedudukan sekeliling kanopi.
Dapatannya [2]:
-
Pembalutan awal, sanitasi, perangkap kuning, dan gabungan sanitasi dengan perangkap kuning berkesan mengurangkan intensiti dan peratusan parut.
-
Gabungan sanitasi dan perangkap kuning memberikan hasil terbaik, mengurangkan intensiti parut sebanyak 32.14% dan peratusan parut sebanyak 42.82%.
-
Selepas pemerhatian kelima, populasi thrips menjadi rendah (kurang daripada 5 thrips setiap perangkap), jauh di bawah ambang ekonomi.
Musim Berbuah Luar Musim
Kajian di Nakhon Si Thammarat membandingkan pengeluaran luar musim dan dalam musim [3]. Bagi pengeluaran luar musim, purata thrips pada bulan Oktober ialah 0.57 thrips setiap pucuk pada tahun pertama, manakala bagi pengeluaran dalam musim pada bulan April, puratanya ialah 0.12 hingga 0.15 thrips setiap pucuk [3]. Pengkaji menekankan pengurusan yang baik di dusun tempatan adalah penting untuk meningkatkan kualiti pemasaran manggis [3].
Penyakit Daun
Selain thrips, manggis juga terdedah kepada penyakit daun. Satu tinjauan di Pulau Panay, Filipina, mendapati rambutan dan manggis merupakan spesies yang paling rentan kepada penyakit daun dalam kalangan pokok buah yang dikaji [5]. Manggis juga dikaitkan dengan penyakit batang dalam tinjauan tersebut [5].
Satu ulasan oleh penyelidik Universiti Sains Malaysia menyatakan manggis termasuk dalam tanaman buah tropika minor yang terdedah kepada penyakit kulat dan oomiset, yang menjejaskan hasil dan kualiti buah [6].
Panduan Umum
Kebanyakan kajian ini dijalankan di Thailand dan Indonesia. Bagi kawalan kimia, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI untuk mengenal pasti perosak manggis dan kaedah kawalan yang disyorkan.
Kesimpulan
Thrips merupakan punca utama parut pada kulit manggis yang menurunkan kualiti eksport, dengan serangan tertumpu pada peringkat pembungaan dan buah muda. Kajian di Thailand mendapati dusun tanaman campuran dan kelembapan yang lebih tinggi mengurangkan populasi thrips dan parut. Kajian di Indonesia menunjukkan gabungan sanitasi rumpai dan perangkap melekit kuning mengurangkan parut sehingga 42.82%, manakala pembalutan buah awal juga berkesan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus. Keputusan sebenar bergantung kepada keadaan dusun dan musim.
Rujukan
[1] Wantanee Malee, Somporn Ruang-on et al. (2022). Using a smart watering system for controlling thrips inside mangosteen canopy in Nakhon Si Thammarat province, Southern Thailand. International Journal on Smart Sensing and Intelligent Systems. DOI: 10.2478/ijssis-2022-0018. https://consensus.app/papers/details/24775a9c7c1f5518a2c05c3c5cd43eff/
[2] A. Affandi (2008). APPLICATION OF FRUIT BAGGING, SANITATION, AND YELLOW STICKY TRAP TO CONTROL THRIPS ON MANGOSTEEN. Indonesian Journal of Agricultural Science. DOI: 10.21082/ijas.v9n1.2008.p19-23. https://consensus.app/papers/details/91268f3afc5a5c1db3cbab4e6bb75457/
[3] T. Thongjua, J. Thongjua, and C. Preecha (2013). Thrip Damage on Off-Season and In-Season Mangosteen Production in Nakhon Si Thammarat, Thailand. Unknown Journal. DOI: 10.2004/wjst.v10i4.443. https://consensus.app/papers/details/df548145c6a95a4c9e3a73d079902687/
[4] Kanitta Pankeaw, A. Ngampongsai et al. (2011). Abundance and distribution of thrips ( Thysanoptera : Thripidae ) in mangosteen ( Garcinia mangostana L . ) grown in single-and mixed-cropping systems. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/1fd7c8f6edf05c05aa8ec1b73be8be31/
[5] Belinda G. Leonida, Noemi G. Laspiñas, and G. Gabinete (2023). Survey of diseases affecting tropical fruit trees in Central Panay Island, Philippines. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1208/1/012024. https://consensus.app/papers/details/ed69a137cc885d28b1125df6a5573af7/
[6] L. Zakaria (2022). Fungal and Oomycete Diseases of Minor Tropical Fruit Crops. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae8040323. https://consensus.app/papers/details/ecb2477bbfcd5a92bddd4836410439b9/
Kata Kunci
manggis, thrips, parut kulit, kualiti eksport, kawalan perosak
