Kurma (Phoenix dactylifera) ialah antara tanaman buah tertua di dunia. Satu ulasan oleh University of California, Riverside dan Agricultural Research Service menyatakan kawasan asal kurma yang paling mungkin ialah di atau berhampiran negara yang kini dikenali sebagai Iraq, dan penanamannya tersebar ke banyak negara sejak zaman purba [1].
Di Malaysia, minat untuk menanam kurma sendiri semakin meningkat [2]. Artikel ini meneliti kajian tentang potensi dan cabaran penanaman kurma di Malaysia.
Biologi Pokok Kurma
Ulasan University of California, Riverside menyatakan kurma ialah tumbuhan diploid, saka, berumah dua (pokok jantan dan betina berasingan), dan monokotiledon yang disesuaikan dengan persekitaran kering [1]. Ciri biologinya yang unik memerlukan teknik pembiakan, penanaman dan pengurusan khas [1].
Satu bab buku oleh University of California, Riverside menyatakan pokok kurma tumbuh dalam persekitaran kering dan berpasir, tetapi memerlukan isi padu air yang besar untuk pertumbuhan dan pengeluaran buah [3]. Pokok ini tahan keadaan masin, tetapi bukan halofit sebenar [3]. Banyak amalan penanaman yang memerlukan tenaga kerja tinggi, termasuk pemangkasan, pendebungaan dan pengurusan tandan, diperlukan untuk pengeluaran yang berjaya [3].
Kitaran hayat yang panjang, tempoh juvenil yang panjang, dan sifat berumah dua menjadikan pembiakbakaan kurma mencabar [1].
Keperluan Iklim dan Tanah
Bab buku Krueger menyatakan penanaman kurma tersebar ke kawasan dengan iklim yang sesuai, iaitu panas dan kering atau separa kering, dengan bekalan air yang mencukupi sama ada daripada air bawah tanah atau pengairan [3].
Satu ulasan oleh King Saud University dan Sultan Qaboos University menyatakan kawasan penanaman utama kurma didominasi oleh tanah bertekstur berpasir dengan pH tinggi [4]. Kekurangan air dan tekanan kemasinan ialah kekangan utama produktiviti [4]. Pokok kurma boleh bertahan dengan kemasinan sehingga 12 dS/m, tetapi pengumpulan garam dalam tanah sangat mengurangkan hasil [4].
Satu kajian oleh Universiti Sains Islam Malaysia menyenaraikan keperluan iklim dan tanah sebagai antara isu yang menjejaskan ladang kurma di Malaysia [5].
Status Penanaman di Malaysia
Satu ulasan oleh Universiti Sains Islam Malaysia menyatakan penanaman kurma sangat jarang di Malaysia dan hanya terdapat di ladang berskala kecil [6]. Ulasan ini menyatakan terdapat potensi untuk Malaysia menanam kurma sendiri dan tidak bergantung kepada import pada masa hadapan [6].
Satu ulasan oleh Universiti Teknologi MARA turut menyatakan penanaman kurma masih jarang di Malaysia dan hanya diamalkan di ladang kecil [2]. Ulasan ini menyatakan beberapa projek telah dijalankan, termasuk di Terengganu, Johor dan Kelantan [2]. Peningkatan populariti penanaman kurma di Malaysia didorong oleh kesedaran tentang manfaat kesihatannya [2].
Cabaran Utama
Satu kajian semakan tapak dan dokumen oleh Universiti Sains Islam Malaysia mengenal pasti isu-isu biasa yang menjejaskan ladang kurma di Malaysia [5]:
-
Serangan serangga perosak.
-
Permit import.
-
Kekurangan kepakaran.
-
Keperluan iklim dan tanah.
Pengkaji mencadangkan kerajaan menubuhkan Pusat Kurma Kebangsaan (National Dates Palm Centre) untuk meneroka peluang menangani isu-isu yang dihadapi oleh sektor kurma di Malaysia [5].
Ulasan Universiti Teknologi MARA juga menyatakan terdapat isu dan cabaran yang perlu dihadapi oleh petani dalam pembangunan industri penanaman kurma [2].
Pengalaman Thailand
Thailand, sebuah negara tropika jiran, menawarkan contoh yang relevan. Satu kajian di Mahidol University menyatakan kurma baru-baru ini menjadi tanaman ekonomi di Timur Thailand, terutamanya kultivar Barhi yang boleh dimakan sebagai buah segar [7].
Kajian ini menyatakan bahawa untuk mengekalkan kualiti genetik, kurma dibiakkan melalui kultur sel, yang menyebabkan kos pengeluaran tinggi dan akses terhad [7]. Penanaman daripada biji menjadi alternatif yang diminati petani tempatan [7].
Kajian ini membandingkan buah Barhi pada peringkat Khalal daripada pokok kultur sel dan pokok biji [7]:
-
Kedua-duanya tidak berbeza secara signifikan dari segi tenaga, lemak dan karbohidrat.
-
Buah daripada pokok biji mempunyai protein, serat diet, vitamin A, vitamin E dan kalsium yang lebih tinggi.
-
Buah daripada pokok kultur sel mengandungi lebih banyak fruktosa, glukosa dan maltosa.
Pengeluaran Global
Ulasan King Saud University menyatakan pengeluaran kurma global meningkat 18% dalam sepuluh tahun terakhir, mencecah 8.53 juta tan di kawasan seluas 1.11 juta hektar [4]. Satu ulasan oleh University of Sharjah menyatakan Semenanjung Arab menyumbang kira-kira 34% daripada pengeluaran kurma global [8].
Kekurangan Kajian Jangka Panjang
Ulasan King Saud University menyatakan terdapat kekurangan kajian jangka panjang (10 tahun atau lebih) untuk memantau tindak balas kultivar kurma terhadap tekanan abiotik, nutrisi dan amalan pengurusan [4]. Ulasan ini menyarankan pemilihan kultivar yang paling sesuai dengan keadaan persekitaran tempatan [4].
Bagi yang Ingin Menanam Kurma
Bagi kawalan serangga perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI sebelum memulakan penanaman kurma, termasuk tentang kesesuaian kawasan, kultivar dan keperluan permit import bahan tanaman.
Kesimpulan
Kurma berasal dari kawasan kering dan memerlukan iklim panas, kering serta bekalan air yang mencukupi. Di Malaysia, penanaman kurma masih jarang dan berskala kecil, dengan projek di Terengganu, Johor dan Kelantan. Cabaran utama termasuk serangga perosak, permit import, kekurangan kepakaran, serta keperluan iklim dan tanah. Pengalaman Thailand dengan kultivar Barhi menunjukkan kurma boleh menjadi tanaman ekonomi di negara tropika, tetapi kajian khusus untuk Malaysia masih diperlukan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi atau pelaburan.
Rujukan
[1] C. Chao and R. Krueger (2007). The date palm (Phoenix dactylifera L.) : Overview of biology, uses, and cultivation. Hortscience. DOI: 10.21273/hortsci.42.5.1077. https://consensus.app/papers/details/2ccd86fa562a54e5974bddbd4cd3644d/
[2] A. M. Mohd Ismail and F. Z. Mohd Yusof (2024). The Challenges and Future Prospects of Date Palm Farming in Malaysia: A Review. ASM Science Journal. DOI: 10.32802/asmscj.2023.1571. https://consensus.app/papers/details/0810927e0af95fccb8a982045dff74d2/
[3] R. Krueger (2021). Date Palm (Phoenix dactylifera L.) Biology and Utilization. The Date Palm Genome, Vol. 1. DOI: 10.1007/978-3-030-73746-7_1. https://consensus.app/papers/details/5e8bb98d10995ac391fe5e84561109ff/
[4] K. Alotaibi, Hattan A. Alharbi et al. (2023). Date palm cultivation: A review of soil and environmental conditions and future challenges. Land Degradation & Development. DOI: 10.1002/ldr.4619. https://consensus.app/papers/details/a9e64fb41bc052fb97393ad39db29517/
[5] Asmaddy Haris, A. F. Kamarubahrin et al. (2019). Review: Challenges and opportunities of implementing mass productivity scale (MPS) at date farms in Malaysia. Ilmu Pertanian (Agricultural Science). DOI: 10.22146/ipas.40982. https://consensus.app/papers/details/1e47534856a85a408f35ab967b997c14/
[6] A. F. Kamarubahrin and Asmaddy Haris (2020). Nutritional and Potential Planting of Date Palm: Review of Recent Trends and Future Prospects in Malaysia. International Journal of Fruit Science. DOI: 10.1080/15538362.2020.1775160. https://consensus.app/papers/details/b8f387ae16125a04bce746f72336fd73/
[7] Jeerawan Hinkaew, Amornrat Aursalung et al. (2021). A Comparison of the Nutritional and Biochemical Quality of Date Palm Fruits Obtained Using Different Planting Techniques. Molecules. DOI: 10.3390/molecules26082245. https://consensus.app/papers/details/350a39ea52cb5b89bca4b010c1156229/
[8] S. Manikandan, Nisarga K. Gowda et al. (2025). Advancing date palm cultivation in the Arabian Peninsula and beyond: Addressing stress tolerance, genetic diversity, and sustainable practices. Agricultural Water Management. DOI: 10.1016/j.agwat.2024.109242. https://consensus.app/papers/details/52e0e0db7cdb541a8b9ee596ee2ec29e/
Kata Kunci
kurma, Phoenix dactylifera, tanam kurma, iklim tropika, pokok kurma
