Ramai pekebun berasa berat hati untuk memotong dahan pokok buah. Mereka bimbang pokok akan kurang berbuah. Namun, kajian menunjukkan pemangkasan yang betul sebenarnya boleh meningkatkan hasil, memperbaiki kualiti buah dan membolehkan pokok berbuah di luar musim.
Artikel ini meneliti kajian tentang pemangkasan dan pengurusan kanopi, dengan tumpuan kepada jambu batu sebagai contoh tanaman yang sangat responsif.
Apa Itu Pengurusan Kanopi?
Pengurusan kanopi merangkumi latihan dan pemangkasan, pemilihan pokok penanti dan sulur, sistem penanaman berkepadatan tinggi serta penggunaan pengawal atur pertumbuhan [1]. Kini terdapat trend global di negara pengeluar buah untuk menempatkan seberapa banyak pokok yang mungkin dengan menggunakan pengurusan kanopi dan pemangkasan bagi mengawal saiz pokok sambil mengekalkan hasil berkualiti [1].
Pemangkasan dilakukan untuk merangsang pertumbuhan vegetatif pada pokok yang lemah, mengurangkan pertumbuhan berlebihan, atau memulihkan pokok yang semakin kurang berbuah [2].
Mengapa Jambu Batu Responsif kepada Pemangkasan?
Jambu batu berbunga pada pertumbuhan musim semasa [1]. Oleh itu, pemangkasan ringan setiap tahun dianggap penting untuk merangsang pertumbuhan pucuk baharu [1]. Pokok juga perlu dikekalkan terbuka untuk penembusan cahaya matahari yang lebih baik, menghasilkan lebih banyak pucuk dan hasil yang lebih tinggi [1].
Berapa Panjang Perlu Dipangkas?
Beberapa kajian telah menguji intensiti pemangkasan pucuk:
| Kajian | Intensiti terbaik | Hasil | Sumber |
|---|---|---|---|
| Keadaan subtropika peralihan | 30 cm dari hujung pucuk | 38.38 kg sepokok | [3] |
| India (Allahabad Safeda) | 25 cm | 25.10 kg sepokok | [4] |
| Junagadh, India | 25 cm, awal Mei | 16.13 kg sepokok | [5] |
| India (pokok tua) | 20 cm | Produktiviti dan kualiti terbaik | [6] |
Kajian di bawah keadaan subtropika peralihan mendapati pemangkasan 30 cm menghasilkan bilangan bunga (224.71 sepokok) dan buah (155.89 sepokok) tertinggi [3]. Pemangkasan 50 cm pula menghasilkan jumlah pepejal larut, asid askorbik dan gula tertinggi, walaupun hasil lebih rendah daripada 25 cm [4].
Jangan Pangkas Terlalu Teruk
Pemangkasan yang terlalu teruk boleh memudaratkan. Satu ulasan menyatakan pokok yang dipangkas dengan teruk memberikan hasil yang lebih rendah dan kualiti yang lemah [2]. Ini menunjukkan keseimbangan penting; terlalu sedikit tidak merangsang pucuk baharu, terlalu banyak pula mengurangkan hasil.
Masa Pemangkasan dan Buah Luar Musim
Masa pemangkasan boleh digunakan untuk mengawal musim berbuah:
Musim kering. Kajian yang sama mendapati pemangkasan pada musim luruh (awal September) mengawal pengeluaran musim kering (18.11 kg sepokok), dengan kualiti buah seperti jumlah pepejal larut, gula dan vitamin C yang lebih baik [3]. Pemangkasan pada musim bunga pula menghasilkan hasil maksimum pada musim basah [3].
Pemangkasan Mei. Kajian di India mendapati pemangkasan pada 30 Mei mengatasi masa lain dari segi pertumbuhan, pembungaan, bilangan buah dan kualiti [7]. Satu ulasan menyatakan pemangkasan pada bulan Mei menggalakkan tanaman yang baik pada musim sejuk [2].
Pengkaji menyatakan cabaran utama ialah variasi iklim yang mempengaruhi respons pokok kepada pemangkasan [7]. Di Malaysia yang tiada musim sejuk, masa pemangkasan perlu disesuaikan dengan musim hujan dan kemarau setempat.
Pemangkasan dan Penjarangan Buah
Kajian di Brazil di bawah iklim tropika bermusim menggabungkan pemangkasan dengan penjarangan buah pada jambu batu Paluma [8]. Pemangkasan sederhana atau panjang dengan penjarangan sehingga 20% menghasilkan berat buah purata yang lebih tinggi, keasidan lebih rendah dan asid askorbik lebih tinggi [8]. Pengkaji mengesyorkan penjarangan 20% untuk meningkatkan kualiti buah [8].
Pemangkasan dan Baja
Kajian di Bhagalpur, India, menunjukkan gabungan pemangkasan dalam pada akhir Januari dan Februari, serta pemangkasan ringan pada September dan Oktober dengan baja yang disyorkan, memberikan hasil purata 12 kg sepokok daripada pokok berumur empat tahun [9]. Kajian lain mendapati semburan urea 3% bersama pemangkasan meningkatkan hasil, manakala zink sulfat 0.6% meningkatkan kualiti buah [4].
Pemulihan Pokok Tua
Pokok jambu batu yang tua dan tidak produktif boleh dipulihkan melalui pemangkasan yang betul [2]. Kajian mendapati pokok berumur 11 tahun atau lebih memberikan respons yang baik kepada pemangkasan [6].
Panduan Praktikal
Gunakan alat pemangkas yang tajam dan bersih untuk mengelakkan jangkitan.
Buang dahan mati, berpenyakit dan bersilang terlebih dahulu.
Buka bahagian tengah kanopi supaya cahaya matahari dapat menembusi.
Pangkas hujung pucuk secara sederhana, contohnya 20 hingga 30 cm bagi jambu batu.
Elakkan pemangkasan terlalu teruk yang boleh mengurangkan hasil.
Berikan baja selepas pemangkasan untuk menyokong pertumbuhan pucuk baharu.
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label jika perlu mengawal penyakit.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang jadual pemangkasan bagi setiap jenis buah.
Kesimpulan
Pemangkasan dan pengurusan kanopi merupakan teknik penting untuk meningkatkan hasil dan kualiti buah. Bagi jambu batu, pemangkasan pucuk sekitar 20 hingga 30 cm memberikan hasil terbaik dalam beberapa kajian, manakala masa pemangkasan boleh digunakan untuk menghasilkan buah luar musim. Namun, pemangkasan yang terlalu teruk boleh mengurangkan hasil. Penyesuaian dengan iklim setempat dan jenis buah adalah kunci kejayaan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Teknik pemangkasan berbeza mengikut jenis buah, umur pokok dan keadaan setempat.
Rujukan
[1] Ravi Pratap Singh et al. (2024). Studied the growth, yield and quality attributes of guava as influenced by Canopy management practices: A review. International Journal of Agriculture Extension and Social Development. DOI: 10.33545/26180723.2024.v7.i2sa.315.
[2] K. Srivastava et al. (2022). Pruning in guava (Psidium guajava) — A review. Current Horticulture. DOI: 10.5958/2455-7560.2022.00020.6.
[3] Joydeb Gomasta et al. (2024). Pruning techniques affect flowering, fruiting, yield and fruit biochemical traits in guava under transitory sub-tropical conditions. Heliyon. DOI: 10.1016/j.heliyon.2024.e30064.
[4] S. Anjanawe et al. (2026). Impact of Pruning Intensity and Foliar Nutrient Application on Yield and Quality of Guava (Psidium guajava L.) Cv. ‘Allahabad Safeda’. Applied Fruit Science. DOI: 10.1007/s10341-026-01954-6.
[5] Riddhi C. Vora et al. (2025). Effect of pruning time and intensity on yield parameters and economic returns of guava under HDP cv. Allahabad Safeda. International Journal of Advanced Biochemistry Research. DOI: 10.33545/26174693.2025.v9.i6b.4535.
[6] Ankush Relhan et al. (2023). Impact of Pruning Levels and Tree Age on the Productivity and Fruit Quality in Guava CV. Allahabad Safeda. Journal of Food Chemistry & Nanotechnology. DOI: 10.17756/jfcn.2023-s1-056.
[7] T. Rana et al. (2025). Strategic pruning for manipulation of cropping cycles to maximize off season yield in guava (Psidium guajava L.) cv. Lalit. Agriculture Association of Textile Chemical and Critical Reviews. DOI: 10.21276/aatccreview.2025.13.04.687.
[8] A. S. dos Santos et al. (2023). Pruning and Fruit Thinning of Psidium guajava cv. Paluma under a Seasonal Tropical Climate. Agriculture. DOI: 10.3390/agriculture13081537.
[9] Mamta Kumari et al. (2024). Canopy Management in Guava with Inorganic and Organic Fertilizer is a Boon for the Farming Community for its Continued Yield. Journal of Advances in Biology & Biotechnology. DOI: 10.9734/jabb/2024/v27i81176.
