Pokok kedondong telah lama digunakan dalam perubatan tradisional di pelbagai tempat. Daun, kulit batang dan buahnya dipercayai membantu pelbagai masalah kesihatan. Kini, penyelidik mula menguji dakwaan ini di makmal dan pada haiwan.
Artikel ini meneliti kajian farmakologi tentang kedondong, termasuk kesan antiradang, pelindung perut dan aspek keselamatannya. Penting untuk diingat: kebanyakan kajian ini dijalankan pada tikus atau sel, bukan manusia.
Penggunaan Tradisional
Spondias dulcis telah digunakan dalam perubatan tradisional di Asia, Oceania dan Amerika Selatan untuk pelbagai keadaan penyakit, serta sebagai makanan berfungsi [1]. Literatur saintifik menerangkan pelbagai potensi farmakologi seperti antioksidan, antiradang, antimikrob, trombolitik dan perencat enzim [1].
Ulasan tentang genus Spondias mendapati aktiviti utamanya ialah antioksidan, antiradang, antidiabetes, antikulat dan antivirus [2]. Namun, pengkaji menyatakan penggunaan tradisional tidak selalu disokong oleh bukti saintifik, yang penting untuk keselamatan [2]. Masih tidak banyak produk di pasaran yang menggunakan genus ini sebagai bahan aktif [2].
Kesan Antiradang dan Penahan Sakit
Kajian ke atas tikus mendapati ekstrak etanol daun kedondong menunjukkan sifat antiradang dan analgesik (penahan sakit) yang signifikan mengikut dos [3]. Kesannya serupa dengan ubat prototaip aspirin dan deksametason [3]. Fraksi etil asetat merupakan fraksi paling kuat dalam semua model eksperimen [3].
Saringan fitokimia ekstrak ini mengesan alkaloid, flavonoid, tanin, flobatanin, saponin dan terpenoid [3]. Pengkaji menyatakan dapatan ini menyokong penggunaan etnoperubatan daun kedondong oleh masyarakat Usaka dalam pengurusan penyakit radang dan sakit [3].
Kesan Pelindung Perut
Masyarakat yang sama menggunakan daun kedondong untuk mengurus sakit perut [4]. Kajian ke atas tikus mendapati ekstrak etanol daun kedondong melindungi lapisan usus daripada ulser dalam dua model eksperimen, iaitu model etanol dan indometasin, secara berkadar dengan dos [4].
Ulasan sistematik genus Spondias turut melaporkan bahawa ekstrak dan hasil sampingan daripada pelbagai tisu buah menunjukkan sifat gastroprotektif, antioksidan dan antiradang dalam kajian in vitro dan in vivo [5]. Produk Spondias juga mungkin mempengaruhi komposisi mikrobiota usus secara positif [5]. Ulasan ini merangkumi beberapa spesies, termasuk S. cytherea [5].
Kesan Pencahar
Kajian lain menilai kesan ekstrak kedondong terhadap pergerakan usus secara in vivo [1]. Ekstrak ini menunjukkan kesan pencahar dan aktiviti antioksidan yang tinggi [1]. Flavonoid rutin (kuersetin-3-O-rutinosida) dikenal pasti dalam ekstrak tersebut [1].
Perlindungan DNA
Kajian ke atas tikus menilai ekstrak etanol kulit batang kedondong pada dos 500, 1,000 dan 1,500 mg/kg berat badan [6]. Tiada kesan genotoksik, sitotoksik atau mutagenik ditemui pada tikus yang terdedah kepada ekstrak [6].
Ekstrak ini juga mengurangkan kerosakan DNA yang disebabkan oleh benzo[a]pirena dan siklofosfamid [6]. Ia meningkatkan aktiviti enzim katalase dan paras glutation, serta menurunkan paras malondialdehid, iaitu penanda tekanan oksidatif [6].
Kajian Sel Kanser: Masih Awal
Satu kajian mendapati ekstrak akueus pulpa buah S. cytherea merencat percambahan sel melanoma B16-F10 dengan menyebabkan penahanan kitaran sel [7]. Kajian lain oleh penulis yang sama mendapati ekstrak buah mengecutkan tumor pada tikus pada dos 450 mg/kg berat badan [8].
Namun, pengkaji sendiri menyatakan buah ini mungkin menjadi sumber ubat kemoterapi “pada masa hadapan” dan “bergantung kepada kajian lanjut” [8] [7]. Kajian sel dan haiwan tidak boleh dijadikan asas untuk merawat kanser pada manusia.
Kajian Lain
Polisakarida buah. Polisakarida pektik daripada pulpa buah kedondong menunjukkan aktiviti merangsang sel makrofaj peritoneum secara in vitro [9].
Perencatan enzim. Infusi daun S. dulcis menunjukkan perencatan tertinggi terhadap enzim asetilkolinesterase, manakala ekstrak etil asetat kulit batang aktif merencat alfa-glukosidase [10].
Minyak pati. Minyak pati daun kedondong mengandungi 30 sebatian dengan linalool (35.06%) sebagai komponen utama [11]. Ramalan ketoksikan secara teori menunjukkan beberapa sebatian tidak toksik kepada hati dan tidak karsinogenik [11].
Trombolitik. Semua ekstrak buah dan daun kedondong menunjukkan aktiviti trombolitik (melarutkan darah beku) yang signifikan secara statistik dalam ujian makmal [12].
Bagaimana dengan Keselamatan?
Kajian ketoksikan akut secara oral pada tikus tidak menemui kesan sampingan pada dos sehingga 2,000 mg/kg [1]. Kajian kulit batang juga tidak menemui kesan genotoksik atau mutagenik [6].
Namun, ujian anak udang brine mendapati nilai LC50 semua ekstrak buah dan daun antara 1.335 hingga 14.057 µg/mL, jauh lebih rendah daripada indeks potong untuk sitotoksisiti [12]. Ini bermakna ekstrak tersebut menunjukkan kesan sitotoksik dalam ujian itu.
Bagi teh daun kedondong, nilai LC50 dilaporkan 1,261.82 ppm [13]. Data keselamatan jangka panjang pada manusia masih belum tersedia dalam kajian yang diteliti.
Had Bukti
Kebanyakan kajian menggunakan ekstrak pekat, bukan buah atau daun yang dimakan biasa.
Kajian dijalankan pada tikus, sel atau dalam tabung uji.
Dos yang digunakan pada haiwan tidak boleh terus diterjemahkan kepada manusia.
Tiada kajian klinikal pada manusia dalam bukti yang diteliti.
Panduan Praktikal
Nikmati kedondong sebagai buah, bukan sebagai ubat.
Jangan gantikan rawatan perubatan dengan ekstrak atau ramuan kedondong.
Berhati-hati dengan produk herba yang mendakwa boleh merawat kanser, ulser atau radang.
Rujuk doktor sebelum menggunakan produk herba, terutamanya jika hamil, menyusu atau mengambil ubat lain.
Jika menanam sendiri dan menggunakan racun perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman kedondong.
Kesimpulan
Kajian pada tikus dan di makmal menunjukkan ekstrak kedondong mempunyai kesan antiradang, penahan sakit, pelindung perut, pencahar dan pelindung DNA. Ujian ketoksikan akut pada tikus tidak menemui kesan sampingan pada dos tinggi, tetapi ujian lain menunjukkan kesan sitotoksik. Semua bukti ini masih di peringkat praklinikal, dan kajian pada manusia diperlukan sebelum sebarang dakwaan kesihatan boleh dibuat.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Jangan gunakan ekstrak kedondong untuk merawat penyakit tanpa nasihat doktor.
Rujukan
[1] F. H. A. Fernandes et al. (2023). Pharmacological, toxicological and phytochemical analysis of Spondias dulcis parkinson. Natural Product Research. DOI: 10.1080/14786419.2023.2210254.
[2] Érica Mendes dos Santos et al. (2023). Spondias sp: Shedding Light on Its Vast Pharmaceutical Potential. Molecules. DOI: 10.3390/molecules28041862.
[3] U. Umoh et al. (2025). Phytochemical analysis, anti-inflammatory and analgesic efficacy of the ethanol leaf extract and fractions of Spondia dulcis in mice. World Journal of Applied Science & Technology. DOI: 10.4314/wojast.v16i2.295.
[4] U. Umoh et al. (2025). Phytochemical and Antiulcer Study on the Ethanol Leaf Extract and Fractions of Spondias dulcis L. Anacardaceae in Rodents. Advanced Pharmaceutical and Biomedical Letters. DOI: 10.59493/advpbl/2025.1.1.
[5] Jordana Nunes de Oliveira et al. (2026). The Spondias Genus in Focus: A Systematic Review Integrating Bioactive Compounds, Gastrointestinal Benefits, and Emerging Technological Applications. Food Reviews International. DOI: 10.1080/87559129.2026.2703867.
[6] Caroline de S. Araujo et al. (2019). Protective effects of bark ethanolic extract from Spondias dulcis Forst F. against DNA damage induced by benzo[a]pyrene and cyclophosphamide. Genetics and Molecular Biology. DOI: 10.1590/1678-4685-gmb-2018-0038.
[7] Feudjio Ndemanou Yolande et al. (2020). Antioxidant Potential and the Effects of the Aqueous Extract of Spondias cytherea Fruit Pulp on B16-F10 Melanoma Cell Cycle. Unknown Journal. DOI: 10.9734/ajrb/2020/v7i430143.
[8] Feudjio Ndemanou Yolande et al. (2018). Cytotoxic Effect of Spondias cytherea Fruit Extract in Murine Melanoma Model In Vivo and In Vitro. Journal of environmental pathology, toxicology and oncology : official organ of the International Society for Environmental Toxicology and Cancer. DOI: 10.1615/jenvironpatholtoxicoloncol.2018026697.
[9] M. Iacomini et al. (2005). Isolation and partial characterization of a pectic polysaccharide from the fruit pulp of Spondias cytherea and its effect on peritoneal macrophage activation. Fitoterapia. DOI: 10.1016/j.fitote.2005.08.017.
[10] Kouadio Ibrahime Sinan et al. (2021). Exploring the Chemical Profiles and Biological Values of Two Spondias Species (S. dulcis and S. mombin): Valuable Sources of Bioactive Natural Products. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox10111771.
[11] I. A. Ekoro et al. (2026). MOLECULAR DOCKING AND THEORETICAL TOXICITY ASSESSMENT OF BIOACTIVE CONSTITUENTS OF LEAF AND ROOT BARK ESSENTIAL OILS FROM Spondia dulcis. FUDMA JOURNAL OF SCIENCES. DOI: 10.33003/fjs-2026-1003-4601.
[12] S. Islam et al. (2013). A comparative study of the antioxidant, antimicrobial, cytotoxic and thrombolytic potential of the fruits and leaves of Spondias dulcis. Asian Pacific journal of tropical biomedicine. DOI: 10.1016/s2221-1691(13)60139-2.
[13] SD Ismanto et al. (2020). The influence of drying temperature on chemical components of herbal tea leaves (Spondiasdulcis soland). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/583/1/012030.
