Bau harum limau kasturi datang daripada minyak pati yang terdapat dalam kulit, daun dan bunganya. Minyak ini bukan sahaja memberi aroma, tetapi juga sedang dikaji kerana sifat antibakteria dan potensinya sebagai racun larva nyamuk semula jadi.
Artikel ini meneliti kajian tentang komposisi minyak pati limau kasturi dan aktiviti biologinya.
Komposisi Minyak Pati
Kandungan minyak pati limau kasturi berbeza mengikut bahagian tumbuhan dan kajian:
| Bahagian | Sebatian utama | Sumber |
|---|---|---|
| Kulit buah | D-limonena (29.52%), sitronelal (13.76%) | [1] |
| Kulit buah | D-limonena (95.56%) | [2] |
| Kulit buah (Filipina) | D-limonena (sekurang-kurangnya 92.67%) | [3] |
| Daun | Sitronelal (25.74%), sitronelol (12.94%) | [1] |
| Daun | Elemol (37.5%) | [4] |
| Bunga | Limonena (74.5%) | [4] |
Kajian terhadap kulit limau kasturi dari Bengkulu, Indonesia, mendapati hasil minyak pati ialah 0.36%, dengan enam sebatian utama termasuk dekanal dan alfa-terpineol [5].
Perbezaan ketara dalam kandungan limonena antara kajian (29.52% hingga 95.56%) mungkin disebabkan oleh perbezaan kaedah pengekstrakan, asal sampel dan keadaan penanaman.
Aktiviti Antibakteria
Minyak daun lebih kuat daripada kulit. Kajian mendapati minyak pati kulit dan daun limau kasturi menunjukkan aktiviti antibakteria terhadap MRSA, Staphylococcus aureus, Streptococcus mutans, Pseudomonas aeruginosa dan Escherichia coli [1]. Minyak kulit mempunyai daya perencatan sederhana hingga kuat, manakala minyak daun mempunyai daya perencatan yang sangat kuat [1]. Kepekatan perencatan minimum terendah bagi minyak kulit ialah 0.39%, berbanding 0.2% bagi minyak daun [1].
Daun dari Bengkulu. Kajian terhadap daun limau kasturi dari Bengkulu Tengah mendapati ekstrak etanol daun mempunyai aktiviti antibakteria sederhana terhadap S. aureus dan E. coli (zon perencatan 7.20 mm dan 5.73 mm pada kepekatan 40%) [6]. Minyak pati daun pula dikategorikan kuat, dengan zon perencatan 14.83 mm dan 13.00 mm pada kepekatan 20% [6].
Kulit sebagai pengawet. Minyak pati kulit limau kasturi menunjukkan aktiviti antibakteria terutamanya terhadap S. aureus, dengan zon perencatan 15.73 mm [2]. Pengkaji mencadangkan minyak ini berpotensi sebagai pengawet semula jadi dalam makanan [2].
Ekstrak kulit luar. Satu kajian terhadap S. aureus yang diasingkan daripada luka yang dijangkiti mendapati ekstrak metanol mentah kulit luar limau kasturi menunjukkan aktiviti tertinggi 6.3 mm pada kepekatan 150 mg/mL [7]. Zon perencatan ini agak kecil, menunjukkan aktiviti yang terhad.
Minyak daun berbanding bunga. Minyak pati daun limau kasturi menunjukkan kesan perencatan terhadap enam strain mikrob, manakala minyak bunga hanya merencat satu strain kulat, iaitu Aspergillus niger [4].
Ulasan Skop
Ulasan skop terhadap minyak pati kulit limau purut, limau nipis dan limau kasturi mendapati kesemuanya mempunyai aktiviti antioksidan dan antibakteria [8]. Semakin tinggi kepekatan minyak pati kulit, semakin tinggi aktiviti antioksidan dan antibakteria yang dihasilkan [8]. Minyak pati kulit limau segar mempunyai aktiviti paling kuat berbanding minyak ranting dan daun [8].
Perhatikan bahawa dapatan ulasan ini tentang daun bercanggah dengan kajian yang mendapati minyak daun limau kasturi lebih kuat daripada kulit [1]. Perbezaan ini mungkin disebabkan oleh ulasan tersebut merangkumi beberapa jenis limau.
Racun Larva Nyamuk Aedes
Satu dapatan yang menarik ialah potensi minyak pati kulit limau kasturi sebagai racun larva nyamuk. Kajian terhadap larva nyamuk Aedes aegypti peringkat ketiga dan awal keempat mendapati minyak pati kulit dalam etanol 95% mempunyai potensi larvisid yang tinggi [9]. Nilai LC50 dianggarkan 8.89 ppm dan LC90 10.57 ppm [9].
Pengkaji menyatakan minyak pati kulit limau kasturi berkesan pada kepekatan rendah dan mungkin boleh digunakan sebagai bio-larvisid alternatif yang lebih selamat dengan kesan berbahaya yang minimum kepada organisma bukan sasaran [9]. Namun, ini kajian makmal, dan keberkesanannya di lapangan masih perlu diuji.
Kesan terhadap Sel Kanser: Masih Awal
Kajian di Filipina terhadap minyak pati limau kasturi mendapati ia mempunyai aktiviti sitotoksik yang lebih tinggi terhadap sel tumor payudara manusia MCF-7 berbanding sel bukan tumor AA8 [3]. Pengkaji mengaitkan aktiviti ini dengan kandungan D-limonena yang tinggi [3].
Namun, ini merupakan kajian sel di makmal sahaja dan tidak boleh dijadikan asas untuk merawat kanser.
Aromaterapi
Program latihan di Pondok Kubang, Bengkulu Tengah, mengajar komuniti cara menghasilkan minyak pati daripada kulit limau kasturi dan membuat produk aromaterapi roll-on [10]. Kulit limau merupakan hasil sampingan industri sirap limau kasturi [10]. Peserta berjaya mencapai skor kemahiran purata 83 untuk membuat minyak pati dan 87 untuk membuat roll-on, melebihi sasaran 80 [10].
Had Bukti
Kebanyakan kajian dijalankan di makmal.
Komposisi minyak pati sangat berbeza antara kajian.
Sesetengah ekstrak hanya menunjukkan aktiviti lemah [7].
Kesan larvisid perlu diuji di lapangan.
Panduan Praktikal
Jangan buang kulit limau kasturi; ia sumber minyak pati yang bernilai.
Jangan minum minyak pati pekat atau sapu terus pada kulit tanpa dicairkan.
Jangan gunakan minyak pati untuk merawat jangkitan; dapatkan rawatan doktor.
Kawal pembiakan nyamuk dengan membuang air bertakung; minyak limau bukan pengganti langkah pencegahan yang disyorkan pihak berkuasa kesihatan.
Jika racun perosak digunakan pada pokok, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, terutamanya jika kulit buah akan diproses.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman dan pemprosesan hasil sampingan limau.
Kesimpulan
Minyak pati limau kasturi didominasi oleh D-limonena dalam kulit dan bunga, serta sitronelal atau elemol dalam daun. Kajian makmal menunjukkan minyak ini mempunyai aktiviti antibakteria, dengan minyak daun lebih kuat berbanding kulit dalam satu kajian. Minyak pati kulit juga berkesan sebagai racun larva nyamuk Aedes aegypti pada kepekatan rendah. Kulit limau kasturi yang biasanya dibuang berpotensi dijadikan produk bernilai seperti minyak aromaterapi.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Gunakan minyak pati pekat dengan berhati-hati dan dapatkan nasihat profesional.
Rujukan
[1] Elidahanum Husni et al. (2021). Chemical Contents Profile of Essential Oil from Calamansi (Citrus microcarpa Bunge) Peels and Leaves and Its Antibacterial Activities. Advances in Health Sciences Research. DOI: 10.2991/ahsr.k.211105.046.
[2] T. Nguyen et al. (2026). Calamondin (Citrus microcarpa) Peel Essential Oil: Physicochemical, Chemical, and Biological Properties. Natural Resources for Human Health. DOI: 10.53365/nrfhh/211518.
[3] C. E. Palma et al. (2019). Chemical composition and cytotoxicity of Philippine calamansi essential oil. Industrial Crops and Products. DOI: 10.1016/j.indcrop.2018.11.010.
[4] T. Nguyen et al. (2018). Physicochemical characterization and bioactivity evaluation of essential oils from Citrus microcarpa Bunge leaf and flower. Journal of Essential Oil Research. DOI: 10.1080/10412905.2018.1435428.
[5] Yetti Purnama et al. (2022). IDENTIFICATION OF CALAMANSI FRUIT PEEL ESSENTIAL OIL COMPONENTS FROM BENGKULU USING GC-MS. Proceeding B-ICON. DOI: 10.33088/bicon.v1i1.51.
[6] Deza Oktasila et al. (2019). UJI AKTIVITAS ANTIBAKTERI DAUN JERUK KALAMANSI (Citrofortunella microcarpa) TERHADAP BAKTERI Staphylococcus aureus DAN Escherichia coli. Unknown Journal. DOI: 10.33369/atp.v3i2.10122.
[7] Evangeline Señedo et al. (2023). Antibacterial Activity of the Epicarp of Calamansi (citrus x microcarpa) against Staphylococcus Aureus from an Infectious Wound. Journal of Multidisciplinary Studies. DOI: 10.62249/jmds.2013.2433.
[8] Astri Indah Lestari (2023). Atsiri Oil Potential of Peel of Kaffir Lime, Lime, and Calamansi Orange as Antioxidant and Antibacteria. Bioscientist : Jurnal Ilmiah Biologi. DOI: 10.33394/bioscientist.v11i1.7149.
[9] Maria Leonida et al. (2020). Larvicidal activity of Citrofortunella microcarpa (calamansi) peel essential oil against third and early fourth instar Aedes aegypti. Unknown Journal.
[10] Yetti Purnama et al. (2023). Training On Making Roll-On Aromatherapy Of Calamansi Orange Essential Oil In Pondok Kubang Sub-District, Central Bengkulu. Jurnal Ilmiah Pengabdian Masyarakat Bidang Kesehatan (Abdigermas). DOI: 10.58723/abdigermas.v1i3.104.
