Markisa atau buah susu (Passiflora edulis) terkenal dengan rasa masam manis dan aroma yang kuat. Di Malaysia, ia biasanya dimakan segar atau dijadikan jus, jem dan kordial. Namun, di sebalik rasanya, kajian saintifik mendapati markisa mengandungi pelbagai sebatian bioaktif, bukan sahaja dalam isinya tetapi juga dalam kulit dan bijinya. Artikel ini merumuskan apa yang diketahui tentang khasiat markisa berdasarkan kajian.
Asal Usul dan Jenis
Markisa berasal dari Amerika Selatan dan kini ditanam di seluruh dunia sebagai buah untuk industri makanan [1]. Ia tersebar luas di kawasan tropika dan subtropika [2]. Terdapat dua bentuk utama markisa [3]:
| Jenis | Nama saintifik |
|---|---|
| Markisa ungu | Passiflora edulis f. edulis |
| Markisa kuning | Passiflora edulis f. flavicarpa |
Di Malaysia, kedua-dua markisa ungu dan kuning biasa ditanam, dan buahnya digunakan secara meluas untuk jus, jem dan sirap [4]. Satu kajian di Bukit Koor menyatakan markisa kuning lebih menonjol berbanding markisa ungu dari sudut petani dan pengguna [5].
Kandungan Nutrien
Markisa merupakan sumber vitamin C, A dan kompleks B yang sangat baik, serta mineral, serat dan antioksidan [6]. Ulasan lain menyatakan markisa kaya dengan vitamin (A, B2 dan C), karotenoid dan polifenol [7].
Kajian markisa ungu yang ditanam di Malaysia mendapati bijinya mempunyai aktiviti antioksidan dan kandungan vitamin C yang lebih tinggi berbanding jusnya [4]. Ini menunjukkan biji yang biasanya ditelan bersama isi juga menyumbang nutrien.
Sebatian Bioaktif
Lebih daripada 110 sebatian fitokimia telah dikenal pasti daripada bahagian berbeza pokok markisa, dengan flavonoid dan triterpenoid sebagai kumpulan terbesar [2]. Setiap bahagian buah mempunyai keistimewaan tersendiri:
Biji mengandungi pelbagai polifenol, terutamanya stilbena seperti piceatannol [8].
Kulit merupakan hasil sampingan yang banyak, tetapi selalunya dibuang atau digunakan untuk tujuan bernilai rendah [9].
Isi sekurang-kurangnya 10 spesies Passiflora telah dikaji dan mengandungi asid fenolik dan polifenol [10].
Manfaat Kesihatan yang Dikaji
Pelbagai ekstrak, jus dan sebatian markisa menunjukkan aktiviti antioksidan, anti-hipertensi, anti-tumor, antidiabetes dan penurunan lemak darah dalam kajian [2]. Ulasan lain menyenaraikan kesan anti-radang, penenang dan perlindungan saraf [11].
Bukti pada manusia
Beberapa ujian klinikal kecil telah dijalankan, kebanyakannya menggunakan ekstrak atau tepung, bukan buah segar:
| Bidang | Bahan | Dapatan |
|---|---|---|
| Osteoartritis lutut | Ekstrak kulit ungu | Sakit dan kekakuan berkurang [12] |
| Asma | Ekstrak kulit ungu | Semput, batuk dan sesak nafas berkurang [13] |
| Diabetes jenis 2 | Ekstrak kulit ungu | Tekanan sistolik dan gula puasa menurun [14] |
| Metabolik | Piceatannol daripada biji | Kepekaan insulin meningkat pada lelaki berlebihan berat badan [15] |
Tekanan darah
Ulasan sistematik 2026 mendapati lapan kajian layak, iaitu enam pra-klinikal dan dua klinikal. Dua ujian manusia melaporkan penurunan tekanan darah sistolik sebanyak 7.7 hingga 30.9 mmHg. Namun, bukti klinikal masih terhad kerana saiz sampel kecil, penyediaan ekstrak yang berbeza dan tempoh kajian yang singkat [16].
Lemak darah
Ulasan sistematik 16 kajian mendapati bahagian berbeza spesies Passiflora menunjukkan kesan menurunkan lemak darah, dengan P. edulis sebagai spesies paling banyak dikaji (12 kajian). Enam kajian dijalankan pada manusia. Penyelidik menegaskan kajian manusia lanjut diperlukan untuk mengesahkan kesan dan menentukan dos [17].
Hasil Sampingan Bernilai
Semasa pemprosesan markisa, sejumlah besar sisa dilepaskan ke alam sekitar [18]. Kajian di Colombia mendapati kira-kira 62% buah markisa ungu, terutamanya kulit, dibuang selepas isi diekstrak [19]. Sisa ini boleh dijadikan bahan tambah makanan, pewarna, nutraseutikal, antioksidan semula jadi dan agen antimikrob [18].
Keselamatan
Pengambilan markisa harian pada dos biasa adalah tidak toksik dan selamat [2]. Namun, ulasan lama menyatakan pengesahan saintifik tentang manfaat kesihatan markisa pada manusia masih kurang, dan kesan sampingan jangka pendek ekstrak daun mentah pada manusia pernah dilaporkan [1]. Kulit dan daun markisa juga mengandungi glikosida sianogenik, yang dibincangkan dalam artikel berasingan siri ini.
Panduan Praktikal
1. Makan isi bersama biji untuk mendapat polifenol dan vitamin C daripada biji [4].
2. Pilih jus segar tanpa banyak gula berbanding kordial manis.
3. Jangan anggap ekstrak sebagai ubat. Kebanyakan ujian klinikal menggunakan ekstrak pekat, bukan buah biasa.
4. Rujuk doktor sebelum mengambil suplemen markisa jika anda mengambil ubat.
Markisa dalam Kajian Tempatan
Kajian di Malaysia Timur mendapati markisa mampu menyesuaikan diri dengan keadaan tempatan, berbunga dan berbuah sepanjang tahun dengan hasil yang baik [20]. Permintaan yang meningkat di pasaran tempatan dan antarabangsa, terutamanya untuk kegunaan nutraseutikal dan farmaseutikal, membuka peluang ekonomi kepada petani di Malaysia [21]. Kajian di Bukit Koor pula menghasilkan kordial markisa dengan tambahan daun pandan sebagai produk nilai tambah [5]. Ini menunjukkan markisa bukan sahaja berkhasiat, malah berpotensi menjana pendapatan.
Kesimpulan
Markisa ialah buah tropika yang kaya dengan vitamin C, karotenoid dan polifenol. Kulit dan bijinya, yang sering dibuang, mengandungi sebatian bioaktif yang sedang dikaji. Beberapa ujian klinikal kecil menunjukkan potensi ekstrak markisa untuk osteoartritis, asma, gula darah dan tekanan darah, tetapi bukti masih terhad. Sebagai buah, markisa ialah tambahan yang sihat kepada diet seimbang.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Dapatkan nasihat doktor sebelum menggunakan suplemen markisa untuk sebarang penyakit.
Rujukan
[1] S. Zibadi et al. (2004). Passion Fruit (Passiflora edulis). Evidence-Based Integrative Medicine. DOI: 10.2165/01197065-200401030-00005.
[2] Xi-Rui He et al. (2020). Passiflora edulis: An Insight Into Current Researches on Phytochemistry and Pharmacology. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2020.00617.
[3] Jordy Campos-Rodriguez et al. (2023). Passion fruit (Passiflora edulis): Nutritional composition, bioactive compounds, utilization of by-products, biocontrol, and organic fertilization in cultivation. Scientia Agropecuaria. DOI: 10.17268/sci.agropecu.2023.040.
[4] Muhammad Izzat Zakwan Samudin et al. (2022). Total Phenolic Content and Antioxidant Activity of Passiflora edulis Extract. Journal Of Agrobiotechnology. DOI: 10.37231/jab.2022.13.2.291.
[5] Ulna Alayna Malakiano et al. (2023). FORMULATION AND QUALITY EVALUATION OF CORDIAL BASED ON MARKISA (PASSIFLORA EDULIS) COMMODITY IN BUKIT KOOR MALAYSIA. Agripreneur : Jurnal Pertanian Agribisnis. DOI: 10.35335/agripreneur.v12i2.4575.
[6] Yuan Qin (2025). Nutritional Values and Current Research on Passion Fruit (Passiflora Edulis). Novel Techniques in Nutrition & Food Science. DOI: 10.31031/ntnf.2025.08.000683.
[7] Muhammad Tayyab Arshad et al. (2025). Nutritional, Pharmacological and Industrial Applications of Mangosteen and Passion Fruit: A Review. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.70574.
[8] Shinpei Kawakami et al. (2021). Constituent Characteristics and Functional Properties of Passion Fruit Seed Extract. Life. DOI: 10.3390/life12010038.
[9] Alexandre M A Fonseca et al. (2022). Purple passion fruit (Passiflora edulis f. edulis): A comprehensive review on the nutritional value, phytochemical profile and associated health effects. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2022.111665.
[10] Z. C. Pereira et al. (2023). Passion fruit (Passiflora spp.) pulp: A review on bioactive properties, health benefits and technological potential. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2023.112626.
[11] Juan Zhang et al. (2023). Phytochemistry, nutritional composition, health benefits and future prospects of Passiflora: A review. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2023.136825.
[12] R. Farid et al. (2010). Oral intake of purple passion fruit peel extract reduces pain and stiffness and improves physical function in adult patients with knee osteoarthritis. Nutrition research. DOI: 10.1016/j.nutres.2010.08.010.
[13] R. Watson et al. (2008). Oral administration of the purple passion fruit peel extract reduces wheeze and cough and improves shortness of breath in adults with asthma. Nutrition research. DOI: 10.1016/j.nutres.2008.01.003.
[14] I. Raju et al. (2013). Efficacy of Purple Passion Fruit Peel Extract in Lowering Cardiovascular Risk Factors in Type 2 Diabetic Subjects. Journal of Evidence-Based Complementary & Alternative Medicine. DOI: 10.1177/2156587213475627.
[15] M. Kitada et al. (2017). The Effect of Piceatannol from Passion Fruit (Passiflora edulis) Seeds on Metabolic Health in Humans. Nutrients. DOI: 10.3390/nu9101142.
[16] Tharushi Rajapakshe et al. (2026). Translational evidence for the antihypertensive potential of Passiflora edulis: a systematic review of preclinical and clinical studies. Clinical Phytoscience. DOI: 10.1186/s40816-026-00436-2.
[17] E. B. Tequín-Ocampo et al. (2025). Effect of Passiflora species in the adjuvant treatment of dyslipidemia: A systematic review. Boletín Científico Centro de Museos Museo de Historia Natural. DOI: 10.17151/bccm.2025.29.1.2.
[18] Getu Weyya et al. (2024). Passion fruit (Passiflora edulis Sims) by-products as a source of bioactive compounds for non-communicable disease prevention: extraction methods and mechanisms of action: a systematic review. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2024.1340511.
[19] Olasky Gamarra-Castillo et al. (2024). Revalorization of purple passion fruit peel: Compositional analysis, anthocyanin microwave-assisted extraction, and beverage application. Future Foods. DOI: 10.1016/j.fufo.2024.100536.
[20] S. Ramaiya et al. (2019). Floral Behaviour, Flowering Phenology and Fruit Production of Passion Fruit (Passiflora Species) in East Malaysia. Journal of Agriculture Food and Development. DOI: 10.30635/2415-0142.2020.06.01.
[21] N. Shahbani et al. (2021). Effect of planting materials and organic amendments on the production of purple passion fruit (Passiflora edulis Sims) seedlings. Pakistan Journal of Botany. DOI: 10.30848/pjb2022-2(20).
